Blog

ยืดการไต่สวนคดีบุกอาคารรัฐสภาสหรัฐฯ หลังพบหลักฐาน ‘สำคัญ’ จากฟุตเทจสารคดี Unprecedented

ยังไม่แน่ชัดว่าสิ่งนี้จะมีอิทธิพลต่อการพิจารณาคดีในอนาคตหรือไม่ แต่ฟุตเทจของสารคดี Unprecedented สามตอนจบของผู้กำกับชาวอังกฤษ อเล็กซ์ โฮลเดอร์ (Alex Holder) ก็ได้เข้ามาเป็นตัวละครใหม่ในการไต่สวนสาธารณะของคดีผู้ประท้วงบุกอาคารรัฐสภาสหรัฐฯ ในวันที่ 6 มกราคมปีที่แล้วเป็นที่เรียบร้อย เมื่อเบนนี ทอมป์สัน ส.ส. และหัวหน้าคณะกรรมาธิการเหตุการณ์ 6 มกราคม ประกาศเมื่อวันพุธที่ผ่านมาว่าพวกเขาจะยืดเวลาการไต่สวนสาธารณะออกไปถึงเดือนกรกฎาคมแทนที่จะจบลงภายในเดือนมิถุนายน เนื่องจากพวกเขาเพิ่งได้รับหลักฐานที่เป็นฟุตเทจ “สำคัญ” และต้องการเวลาพิจารณาหลักฐานเหล่านั้นอีกสองสัปดาห์ โดยโฮลเดอร์ได้เข้าไปให้ข้อมูลกับคณะกรรมาธิการตามหมายเรียกแล้วเมื่อพฤหัสบดีที่ผ่านมา

หลังจากคณะกรรมาธิการประกาศว่ามีหลักฐานใหม่ ช่อง Discovery+ ที่ซื้อ Unprecedented ไปฉายก็ปล่อยตัวอย่างออกมาในวันรุ่งขึ้น (ชมตัวอย่างได้ด้านล่าง) ผู้สร้างบันทึกฟุตเทจช่วง 6 สัปดาห์ก่อนการเลือกตั้งประธานาธิบดีที่ชิงชัยกันระหว่างทรัมป์และไบเดน รวมถึงฟุตเทจเหตุการณ์จลาจลที่กลุ่มผู้สนับสนุนทรัมป์ประท้วงผลการเลือกตั้งที่ไบเดนชนะว่าเป็นกลโกงของพรรคเดโมแครต และเกิดเหตุรุนแรงจนมีผู้เสียชีวิต 4 ราย

โฮลเดอร์ได้รับอนุญาตให้เข้าถึงพื้นที่ส่วนตัวของครอบครัวทรัมป์และทำเนียบขาวเพื่อสัมภาษณ์ทรัมป์ อิวานกา เอริค และโดนัลด์จูเนียร์ ลูกๆ ของเขา รวมถึงจาเรด คุชเนอร์ ลูกเขย ไมค์ เพนซ์ รองประธานาธิบดี และบุคคลสำคัญอื่นๆ ในทำเนียบขาว โดยท่าทีของอิวานกาในสารคดีเป็นที่น่าจับตาและอาจมีผลกับรูปคดี เนื่องจากช่วงหลังเธอพยายามถอยห่างจากพ่อและแสดงตัวว่าตนไม่มีส่วนเกี่ยวข้อง รวมถึงให้การในการไต่สวนสาธารณะรอบก่อนหน้าว่าเธอ “ยอมรับ” ว่าไม่มีการโกงการเลือกตั้งเกิดขึ้น แต่ในตัวอย่างสารคดีรวมถึงบทสัมภาษณ์ก่อนการเลือกตั้ง ดูเหมือนเธอจะสนับสนุนพ่อเต็มที่ หลายสำนักข่าวต่างยกถ้อยคำของเธอในบทสัมภาษณ์ก่อนเกิดเหตุการณ์จลาจลที่ว่า “พ่อต้องสู้เพื่อคนที่เลือกเขา” ขึ้นมาเทียบเคียง

นอกจากนี้ ยังมีสารคดีอีกสองเรื่องที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์การเมืองอเมริกาครั้งนี้ และดูเหมือนคนทำจะมีฟุตเทจสุดเดือดอยู่ในมือ เรื่องแรกคือสารคดีตามติดกลุ่มขวาสุดโต่ง ‘พราวด์บอยส์’ ไม่กี่วันก่อนเหตุการณ์จลาจล โดยผู้กำกับ นิค เควสเทต (Nick Quested) ถูกคณะกรรมาธิการเรียกเข้าไปให้ข้อมูลและส่งมอบฟุตเทจเป็นหลักฐานแล้ว อีกเรื่องคือ Alex’s War สารคดีตามติด อเล็กซ์ โจนส์ พิธีกรรายการวิทยุและนักทฤษฎีสมคบคิดที่อยู่ที่ทำเนียบขาวในวันเกิดเหตุและได้เดินขบวนกับกลุ่มผู้สนับสนุนทรัมป์ แต่ผู้กำกับ อเล็กซ์ ลี มอยเออร์ (Alex Lee Moyer) ยังไม่ได้ถูกเรียกไปให้ข้อมูล

ยังมีอีกหลายครั้งที่สารคดีมีอิทธิพลมากจนนำมาซึ่งจุดเปลี่ยนในการไต่สวนคดีดังๆ ในอเมริกา อย่าง The Jinx: The Life and Deaths of Robert Durst (2015, แอนดรูว์ จาเร็คกี้ ผู้กำกับ Capturing the Freidmans) มินิซีรีส์ 6 ตอนจบที่สัมภาษณ์โรเบิร์ต เดิร์สต์ ทายาทตระกูลมหาเศรษฐีอสังหาฯ เจ้าของที่ดินจุดสำคัญในนิวยอร์ก ผู้เคยตกเป็นผู้ต้องสงสัยคดีฆาตกรรม 3 คดี ฮือฮาหนักเพราะเดิร์สต์ถูกจับกุมก่อนตอนจบออนแอร์เพียงหนึ่งวัน และความลับดำมืดก็ถูกเปิดเผยในตอนจบด้วยถ้อยคำที่เดิร์สต์เผลอพึมพำกับตัวเองตอนไปเข้าห้องน้ำ …แต่ลืมถอดไมค์ออก

อีกเรื่องคือหนังสารคดี Tales of the Grim Sleeper (2014, นิค บรูมฟีลด์) ว่าด้วยคดีฆาตกรรมต่อเนื่องในลอส แองเจลิส ที่กินระยะเวลายาวนานกว่า 20 ปีระหว่างปี 1985 ถึง 2002 โดยเหยื่อส่วนมากประกอบอาชีพโสเภณีหรือไม่ก็เป็นคนติดยา ทำให้ตำรวจและสื่อไม่ได้ให้ความสนใจ และกระทั่งมีการจับตัวฆาตกรได้ในปี 2010 คดีก็ยังไม่คืบหน้า แต่เมื่อหนังฉายในช่อง HBO ได้ไม่ถึงปี การพิจารณาคดีก็เริ่มต้น หนังติดชอร์ตลิสต์สารคดียอดเยี่ยมของเวทีออสการ์ในปี 2014 และแม้จะไม่ได้ถึงกับเปลี่ยนรูปคดีหรือพลิกคำตัดสิน แต่ก็มีอิทธิพลจนช่วยเร่งการพิจารณาคดีให้เร็วขึ้นได้

สรุปดีเบทเดือด กรณีถอด The Lady of Heaven ที่อังกฤษ เมื่อโรงหนังอ่อนข้อให้เซ็นเซอร์ของมวลชน

ในช่วงสองสัปดาห์ที่ผ่านมา เกิดการประท้วงขนาดย่อมขึ้นที่เมืองแบรดฟอร์ด โบลตัน เบอร์มิงแฮม และเชฟฟีลด์ ประเทศอังกฤษ เพื่อเรียกร้องให้มีการระงับฉายภาพยนตร์ฟอร์มยักษ์ The Lady of Heaven และมีถึง 120,000 คนที่ลงชื่อเรียกร้องให้ถอดหนังออกจากโรงหนังทั่วประเทศ ผลคือหลายโรงหนังมัลติเพล็กซ์ทั้ง Cineworld, Showcase และ Vue ตอบรับข้อเรียกร้องและถอดหนังออกจากโปรแกรมฉายทุกสาขา

The Lady of Heaven กำกับโดย เอไล คิง (Eli King) และเขียนบทโดย ชีค อัล-ฮาบิบ (Sheikh al-Habib) เล่ามหากาพย์ชีวิต 1,400 ปีก่อนของท่านหญิงฟาฏิมะฮ์ ลูกสาวของศาสดามูฮัมมัด คล้องคลอไปกับเรื่องราวของเด็กกำพร้าจากโมซุลที่แม่ของเขาถูกทหาร ISIS สังหาร ทหารที่แบกแดดรับเลี้ยงเขาไว้ และแม่ของทหารผู้นั้นก็ปลอบประโลมเด็กชายด้วยเรื่องของท่านหญิงฟาฏิมะฮ์เพื่อให้เขามีพลังใจข้ามผ่านช่วงเวลาอันโหดร้าย หนังค่อนข้างเล่าเรื่องตามแบบแผน ไม่มีลูกเล่นอะไรมาก และเดอะการ์เดียนก็ให้คะแนนหนังแค่ 2 ดาว แต่แทนที่จะถูกเวลากลืนหายไปแบบตอนเข้าฉายที่อเมริกาเมื่อราวหนึ่งเดือนที่แล้ว หนังกลับสร้างข้อถกเถียงในสังคมอังกฤษและที่อื่นๆ โดยเฉพาะในหมู่ผู้นำทางศาสนา

ทั้งคำครหาว่าหนังแสดงภาพศาสดามูฮัมมัดด้วยตัวแสดงที่เป็นคนเล่น แม้ผู้สร้างจะไม่ได้ให้เครดิตผู้แสดงและชี้แจงว่าได้ประกอบสร้างภาพดังกล่าวร่วมกับคอมพิวเตอร์กราฟฟิก การจัดแสง และเทคนิคต่างๆ รวมถึงความไม่พอใจที่ผู้สร้างให้นักแสดงผิวดำมาเล่นเป็นตัวร้าย และเรื่องความเชื่อที่ขัดแย้งกันของชาวมุสลิมนิกายชีอะห์กับซุนนีเกี่ยวกับการเสียชีวิตของท่านหญิงฟาติมะฮ์ ซึ่งเกี่ยวพันกับการนำเสนอภาพตัวละครสำคัญในประวัติศาสตร์ยุคต้นของนิกายซุนนี

เหล่านี้ทำให้โรชาน มูฮัมเม็ด ซาลีห์ (Roshan Muhammed Salih) บรรณาธิการของเว็บไซต์ข่าวอิสลาม 5Pillars รีวิวหนังด้วยเฮดไลน์สุดดุเดือดว่า “Lady of Heaven: ขยะโสโครกจากเนื้อในของลัทธินอกรีต” และเขียนว่าหนังเทียบเคียงสาวกที่ใกล้ชิดที่สุดสามคนของศาสดามูฮัมมัดกับกลุ่ม ISIS นอกจากนั้น Bolton Council of Mosques ยังบอกว่าหนัง “ลบหลู่ดูหมิ่นศาสนา” และองค์กรมุสลิมที่ใหญ่ที่สุดในสหราชอาณาจักร Muslim Council of Britain (MCB) บอกว่าหนัง “สร้างความแตกแยก” และ “เป้าหมายหลักของคนบางจำพวกคือการเติมเชื้อความเกลียดชัง ซึ่งนั่นรวมถึงคนจำนวนมากที่เชียร์หนังเรื่องนี้หรือข้องเกี่ยวกับลัทธินอกรีตด้วย”

แต่หลังจากมีการต่อต้านหนังอย่างรุนแรงและโรงหนังก็ตอบรับข้อเรียกร้องของผู้ประท้วง อิหม่ามคารี อาซิม (Qari Asim) ก็ถูกทางการอังกฤษถอดออกจากการเป็นที่ปรึกษารัฐบาลเพราะไปสนับสนุนข้อเรียกร้องของกลุ่มผู้ประท้วงซึ่งรัฐบาลมองว่าเป็น ‘ความพยายามอย่างชัดแจ้งที่จะจำกัดการแสดงออกทางศิลปะ’ ในขณะที่โมรอคโค ปากีสถาน อียิปต์ และอิหร่าน ได้ประกาศแบนหนังในประเทศตนเรียบร้อยแล้ว โดยทางการโมรอคโคที่แบนหนังบอกว่านี่คือ “การบิดเบือนข้อเท็จจริงของประวัติศาสตร์อิสลามชนิดไม่มียางอาย” ซึ่งก่อให้เกิด “ความแตกแยกที่น่ารังเกียจ” และกล่าวหาว่าคนทำหนังต้องการ “ชื่อเสียงกับข่าวฉาว”

ปรากฏการณ์นี้นำไปสู่คำถามที่ถูกถามขึ้นบ่อยครั้งในยุคของ cancel culture ว่าคนเราควรไปไกลแค่ไหนเพื่อรักษาเกียรติยศของความเชื่อตน เคแนน มาลิก (Kenan Malik) คอลัมนิสต์จากเดอะการ์เดียนเขียนโต้กลับบทความของ 5Pillars และไม่เห็นด้วยกับการถอดหนังออก โดยบอกว่านี่ไม่ใช่การถกเถียงเพื่อตัดสินว่าใครก้าวล่วงใคร แต่เป็นปัญหาของการ gatekeeping มันคือการถกเถียงว่า ใครกันแน่ที่มีสิทธิสั่งสอนคนอื่นและตัดสินว่าคนกลุ่มใดสามารถพูดถึงคนกลุ่มหนึ่งได้หรือไม่ได้ เขาตั้งข้อสังเกตว่า นี่เองจึงทำให้การทุ่มเถียงว่าใครละเมิดใครมักจะเกี่ยวข้องกับนักเขียนหรือศิลปินจากคนกลุ่มน้อยเสมอ

ในบทความของเขา มาลิกเขียนว่า “ทุกสังคมมี gatekeepers ของตัวเอง พวกเขามีบทบาทในการปกป้องบางสถาบัน รักษาสิทธิพิเศษของคนบางกลุ่ม และเป็นเกราะกำบังไม่ให้บางความเชื่อถูกท้าทาย พวกเขาไม่ได้ปกป้องคนชายขอบ แต่ปกป้องผู้มีอำนาจ ในชุมชนของคนกลุ่มน้อย gatekeepers มักจะเป็นคนที่แต่งตั้งตัวเองขึ้นมาเป็นผู้ปกครองและมอบอำนาจให้ตัวเองขีดเส้นแบ่งว่าคำพูดและการกระทำใดเป็นที่ยอมรับได้ พวกเขาไม่อายที่จะอ้างว่าอีกฝ่าย ‘ลบหลู่ดูหมิ่น’ หรือ ‘ใช้ถ้อยคำสร้างความเกลียดชัง’ เพื่อเซ็นเซอร์แนวคิดที่พวกเขาทนฟังไม่ได้”

นอกจากนี้ มาลิกยังวิพากษ์ซาลีห์ บรรณาธิการของ 5Pillars ว่าเป็นผู้สนับสนุนตัวเป้งของรัฐบาลอิหร่านและตาลีบันมาอย่างยาวนาน และตอนที่ตาลีบันยึดอำนาจในอัฟกานิสถานหนึ่งปีหลังจากสหรัฐฯ ถอนทหาร ซาลีห์ทวีตว่า “ยิ่งตาลีบันชนะเร็วเท่าไหร่ยิ่งดี” เพราะพวกเขา “จะนำพาความสงบมาให้อย่างแน่นอน” นอกจากนั้นซาลีห์ยังสนับสนุนการลงโทษแบบฮุดูดที่รวมไปถึงการตัดแขนและปาหินสำหรับอาชญากรรมที่มีโทษสถานหนักด้วย

“พวกคนสำคัญอย่างเช่นซาลีห์ไม่ได้เป็นตัวแทนของชุมชนมุสลิมทั้งโลก” มาลิกเขียนปิดท้าย “การงดฉายหนังเรื่องหนึ่งตามคำกล่าว ของผู้ประท้วง [ว่าหนังเหยียดเชื้อชาติ เป็นอิสลามโมโฟเบีย และสร้างความเกลียดชัง] คือการยอมตามพวกคนที่อนุรักษ์นิยมที่สุดในการถกเถียงนี้และหักหลังชาวมุสลิมที่ค่อนไปในทางก้าวหน้า ยิ่งสังคมออกใบอนุญาตให้ผู้คนรู้สึกว่าตัวเองถูกก้าวล่วงได้มากเท่าไหร่ ยิ่งจะมีคนฉวยโอกาสบอกว่าตัวเองถูกก้าวล่วงได้มากขึ้นเท่านั้น และบ่อยครั้งก็ฉวยโอกาสกันถึงขั้นเอาชีวิต” เขาอ้างอิงถึงกรณีฆ่าตัดหัวครูชาวฝรั่งเศสที่นำการ์ตูนล้อเลียนศาสดามูฮัมมัดของชาร์ลี เอบโดมาสอนในห้องเรียนเมื่อปี 2563 ตามหลังกรณีกราดยิงที่มีต้นเหตุจากการ์ตูนภาพเดียวกันนี้ในปี 2558

นอกจากมาลิกแล้ว ซายิด ยาวิด รัฐมนตรีสาธารณสุขของอังกฤษก็ไม่เห็นด้วยกับการถอดหนังออกและให้ความเห็นว่า “ผมเป็นกังวลมากเกี่ยวกับ cancel culture ที่กำลังเป็นกระแสในประเทศนี้ คนในสังคมจำนวนมากคิดว่าพวกเขาถือสิทธิที่จะต้องไม่รู้สึกถูกก้าวล่วงจากสิ่งใดก็ตาม และแน่นอนว่าไม่มีใครถือสิทธินั้น คุณอาจจะไม่ชอบสิ่งที่ใครบางคนพูด แต่พวกเขาย่อมมีสิทธิที่จะพูดมันออกมา” ยาวิดกล่าว

หนัง “ยูเครน” ที่เราอยากดู

ก่อนที่กระแสข่าวเรื่องการใช้กำลังทหารของรัฐบาลปูตินจะเริ่มก่อตัวขึ้น ก่อนกองทัพรัสเซียจะเปิดฉากรบเต็มกำลังในยูเครนเมื่อปลายเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมา เชี่อได้ว่าภาพจำของยูเครนในอีกหลายฟากของโลกยังคงถูกแช่แข็งไว้ที่การประท้วงครั้งใหญ่ในปี 2014 – แช่แข็งราวกับว่าแรงปะทะทางการเมืองระหว่างประเทศทั้งหมดได้บรรเทาเบาบางลงแล้วตั้งแต่สิ้นสุดการประท้วงครั้งนั้น เมื่อประธานาธิบดี วิคเตอร์ ยานูโควิช (Viktor Yanukovich) ต้องลงจากตำแหน่งและลี้ภัยไปรัสเซีย

ทั้งที่ระหว่างนั้นก็มีหนังยูเครนซึ่งเล่าเรื่องการสู้รบในภาคตะวันออกของประเทศไปคว้ารางวัลในเทศกาลใหญ่ ทว่าความขัดแย้งระหว่างยูเครน (+ โลกตะวันตก) กับรัสเซีย ก็ยังคงไม่ใช่ประเด็นถกเถียงซึ่งเป็นที่พูดถึง ต้องตระหนักรู้ให้ความสำคัญเร่งด่วน หรือเป็นหลักไมล์เรื่องร้อนที่ต้องแสดงความเห็นหรือเลือกจุดยืนให้ถูกต้องเหมาะควร อาจเป็นเพียงบทสนทนาเล็กๆ เรื่องความขัดแย้งทางการเมืองในพื้นที่ห่างไกล เมื่อเทียบกับเหตุการณ์การเมืองระหว่างประเทศที่ปะทุขึ้นในช่วงไล่เลี่ยกันระหว่างหลายปีนั้น

ยิ่งน่าประหลาดใจ เมื่อพิจารณาว่าความขัดแย้งที่สะเทือนทั้งทวีปยุโรปและการเมืองโลกในภาพกว้างอย่างไม่อาจปฏิเสธได้ในวินาทีนี้ เคยถูกมองและใส่ใจรับรู้อย่างมีระยะห่างมากแค่ไหน – ก่อนที่ทุกวันนี้ แทบทุกฝ่ายต่างถูกคาดหวังให้แสดงออกว่า stand with Ukraine ในทุกมิติ

Film Club จึงขอเลือกแนะนำภาพยนตร์ซึ่งอาจยังไม่เป็นที่รู้จักนอกแวดวงเทศกาลหนัง คละปนกันไปทั้งหนังที่มีอายุแล้วสักหน่อย และหนังใหม่ที่เพิ่งทำเสร็จได้เปิดตัวออกฉายสดๆ ร้อนๆ ในช่วงเวลาที่ความขัดแย้งขึ้นสู่จุดสูงสุด แม้ว่าบางเรื่องจะไม่ได้ถือสัญชาติยูเครน หรือเป็นผลงานของคนทำหนังชาวยูเครนโดยตรง แต่ทุกเรื่องได้เข้าไปสำรวจ คลุกคลี เผชิญหน้า หรือเล่าเรื่องจากมุมต่างๆ ของสถานการณ์ความขัดแย้งในภาคตะวันออกของยูเครน ซึ่งดำเนินอยู่ตลอดมาเป็นเวลาเกือบทศวรรษ


มนุษย์หลังสงครามของ วาเลนติน วาสิยาโนวิช

Atlantis (2019)
Reflection (2021)

ผู้กำกับ: วาเลนติน วาสิยาโนวิช (Valentyn Vasyanovych)

พระเอกของวาสิยาโนวิชในหนังทั้งสองเรื่อง ไม่ว่าจะเขียนชื่อแบบรัสเซีย (เซอร์เก, Sergey) หรือแบบยูเครน (เซอร์ฮีย์, Serhiy) ต่างดำรงอยู่ราวกับเป็นคนเดียวกัน ส่องสะท้อนซึ่งกันและกัน ผ่านชะตากรรมที่แทบย่ำเดินเส้นทางเดียว (การใช้ชื่อที่แพร่หลายพอๆ กับ “สมชาย” ก็แสดงเจตนาชัดว่าต้องการให้ตัวละครเป็นภาพแทนชาวยูเครนส่วนใหญ่)

เซอร์เกใน Atlantis คือทหารผ่านศึกซึ่งกำลังสู้รบกับอาการ PTSD ในปี 2025 หลังยูเครน “ชนะสงคราม” ในภูมิภาคดอนบาสแล้ว สงครามทุบทำลายสภาพจิตใจของเขา หักพังไม่ต่างกับสภาพบ้านเมืองที่กลายเป็นทวีปสาบสูญ เพื่อกอบกู้ตัวเอง เขาสมัครเป็นอาสาค้นหาเก็บกู้ศพเพื่อนร่วมชาติในพื้นที่สู้รบ หนังพาคนดูขึ้นรถ ออกตระเวนค้นหาซากมนุษย์ในทวีปสาบสูญไปพร้อมตัวละคร ก่อนที่สำนึกรับรู้ของอดีตทหารชาวยูเครนจะค่อยๆ ได้สัมผัสกับความหวัง ปฏิสัมพันธ์ และอุณหภูมิของความเป็นมนุษย์อีกครั้ง

ส่วนเซอร์ฮีย์ใน Reflection เป็นศัลยแพทย์ชาวยูเครนในสถานการณ์ปัจจุบัน (ก่อนรัสเซียบุกเต็มตัวในปี 2022) ที่ถูกกองทัพรัสเซียจับเป็นเชลยศึกในภูมิภาคดอนบาส ภาพสยดสยองของความรุนแรง การหมิ่นหยามลดทอนศักดิ์ศรี และความเย็นชาต่อชีวิตมนุษย์ในพื้นที่สงคราม ทำให้หลังได้รับการปล่อยตัวกลับสู่ชีวิตความเป็นอยู่อย่างชนชั้นกลางในเมืองใหญ่ เขาต้องค่อยๆ กอบกู้สภาพจิตใจผ่านการรื้อฟื้นความสัมพันธ์กับลูกเมีย และเรียนรู้เพื่อจะกลับไปสัมผัสรับรู้ถึงความเป็นมนุษย์ของตัวเองให้ได้อย่างที่เคยเป็น


สะเก็ดสงครามของ อลินา กอร์โลวา

No Obvious Signs (2018)
This Rain Will Never Stop (2020)

ผู้กำกับ: อลินา กอร์โลวา (Alina Gorlova)

ในความขัดแย้งและการสู้รบ ไม่ได้มีแค่ทหารผู้ชายติดอาวุธหรือวีรบุรุษสงคราม หนังสารคดีขนาดยาวทั้งสองเรื่องของกอร์โลวา จึงเลือกบันทึกชีวิตและการต่อสู้ของ “คนกลุ่มอื่น” ภายใต้สถานการณ์สงครามที่ยูเครนกำลังเผชิญอยู่

No Obvious Signs เป็นส่วนขยายของสารคดีประเด็นความเท่าเทียมทางเพศในกองทัพยูเครนเรื่อง Invisible Battalion (2017) โดยกอร์โลวาตามถ่ายชีวิตของทหารหญิงชาวยูเครนที่ต้องเข้าออกโรงพยาบาลเพื่อรับยา พบจิตแพทย์ บำบัดรักษาอาการทางจิตทั้ง Panic attack, PTSD และ trauma – กระบวนการทั้งหมดกินเวลายืดเยื้อ ราวกับว่าสนามรบของทหารหญิงไม่เคยจบแค่ในสมรภูมิ และหลายต่อหลายครั้ง ปัญหาความเจ็บปวดกับการต่อสู้อันโดดเดี่ยวของ(พวก)เธอก็ “ไม่ปรากฏสัญญาณชี้ชัด” ไม่ว่าจะในคำวินิจฉัยของแพทย์ หรือสายตาและการรับรู้ของสังคมยูเครน

ในขณะที่สารคดีขาว-ดำ This Rain Will Never Stop นำเสนอสภาวะไร้สิ้นสุดของสงครามบนโลกมนุษย์ ผ่านซับเจ็คต์ที่เหลือเชื่อแต่มีตัวตนจริง คือครอบครัวผู้ลี้ภัยชาวซีเรียที่หนีสงครามกลางเมืองในประเทศบ้านเกิด แต่กลับมาเจออีกสงครามในประเทศใหม่ สถานการณ์บีบให้ต้องคิดเรื่องอยู่หรือหนีอีกครั้งหลังลี้ภัยครั้งแรกแค่ไม่กี่ปี และถ้าสิ้นหนทางจนต้องหนีจากยูเครน ทางไหนจะดีกว่ากัน ระหว่างไปหาสมาชิกครอบครัวที่กระจายอยู่ในยุโรป หรือเสี่ยงตายกลับแผ่นดินเกิดที่สงครามก็ยังคุกรุ่นไม่แพ้กัน


เด็กในแดนสงคราม

The Earth Is as Blue as an Orange (2020)

ผู้กำกับ: อิรินา ซีลิค (Irina Tsylik)

ถ้าให้ลองจินตนาการตามในแวบแรก พวกเรานึกภาพชีวิตครอบครัวแม่เลี้ยงเดี่ยวลูกสองในดอนบาส (ซึ่งสู้รบกับกลุ่มแบ่งแยกดินแดนมาหลายปี) ไว้แบบไหน? แน่นอนว่าซากปรักหักพังของบ้านเมืองย่อมปรากฏให้เห็นเป็นหลักฐานตำตา ทว่าที่ส่องประกายแข่งภาพเบื้องหลังชวนสลดคือความหวังของสามแม่ลูก พวกเขาอยากถ่ายหนังเล็กๆ ด้วยกันสักเรื่อง เขียนบทจากชีวิตเล็กๆ ของผู้คนในชุมชน ใช้เพื่อนบ้านกับทหารเป็นนักแสดง และกำลังลุ้นผลใบสมัครเรียนฟิล์มของลูกสาวคนโต – เรื่องเล่าของชาวยูเครนตัวเล็กๆ กลางวิกฤติ พาซีลิคไปถึงรางวัลผู้กำกับยอดเยี่ยมซันแดนซ์ (สาย World Cinema-Documentary ปี 2020) และกวาดคำชมมากมายเมื่อหนังได้ฉายที่เบอร์ลินในปีเดียวกัน

The Distant Barking of Dogs (2017)
A House Made of Splinters (2022)

ผู้กำกับ: ซิมอน เลเรง วิลมอนต์ (Simon Lereng Wilmont)

วิลมอนต์เป็นคนทำหนังชาวเดนมาร์ก แต่ไปฝังตัวอยู่ในภาคตะวันออกของยูเครนจนได้สารคดีขนาดยาวมาสองเรื่อง – The Distant Barking of Dogs ซึ่งต่อมาได้เข้าชิงสารคดียอดเยี่ยม European Film Awards เล่าช่วงเวลาหนึ่งปีของโอเล็ก (Oleg) เด็กชายวัยสิบขวบที่อยู่กับยายในหมู่บ้านเล็กๆ สองยายหลานซึ่งไม่มีที่ไปได้แต่เฝ้าดูเพื่อนบ้านค่อยๆ ละทิ้งถิ่นฐานจนแทบกลายเป็นหมู่บ้านร้าง ต้องเรียนรู้ ใช้ชีวิต และเติบโตในช่วงวัยรุ่นอย่างเด็กชายชาวยูเครนตะวันออก คือต้องเผชิญหน้าอันตรายและความท้าทายของสงครามอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยง หากในขณะเดียวกัน หนังก็ได้บันทึกภาพความสัมพันธ์ใกล้ชิดของมนุษย์ ซึ่งทั้งเปราะบางอ่อนไหว แต่สำคัญยิ่งยวดสำหรับการดิ้นรนให้มีชีวิตรอดไปได้ในแต่ละวัน

A House Made of Splinters ขยายพรมแดนจากเด็กในครอบครัว ไปสู่เด็กๆ ชาวยูเครนที่ไร้ครอบครัวและได้รับผลกระทบจากสงครามชนิดหนักหนาสาหัส – หนังสำรวจจับสังเกตชีวิตของเด็กๆ ที่หมุนเวียนเข้าออกบ้านเด็กกำพร้าหลังหนึ่งในยูเครนตะวันออก บ้านทรุดโทรมหลังใหญ่ที่ถูกดัดแปลงเป็นศูนย์ดูแลโดยกลุ่มผู้หญิง ที่นี่เปิดประตูรับเด็กที่เผชิญปัญหาความยากจน ความรุนแรง หรือพ่อแม่ติดเหล้า แต่ละคนอยู่บ้านนี้ได้นานที่สุดเก้าเดือนเต็ม ก่อนผู้ใหญ่จะตัดสินใจว่าพวกเขาจะได้กลับบ้าน ย้ายไปอยู่กับครอบครัวอุปถัมภ์ หรือส่งต่อไปบ้านเด็กกำพร้าแห่งใหม่ เด็กๆ เปลี่ยนหน้าแต่วงจรนี้ยังหมุนต่อไปเหมือนไม่มีวันสิ้นสุด


คนแปลกหน้าของสงคราม

Boy of War (2018)

ผู้กำกับ: ซิเปรียง เคลมองต์-เดลมาส์ (Cyprien Clément-Delmas), อิกอร์ โคเซงโก (Igor Kosenko)

สารคดีเรื่องนี้จับภาพร่วมสมัยของวัยเยาว์อันสิ้นสูญในยูเครน กล้องเฝ้าสังเกตชีวิตของเด็กหนุ่มวัยสิบแปดกับแรงฝันอันแน่วแน่ที่จะเดินทางไปร่วมรบในภาคตะวันออกเพื่อปกป้องแผ่นดิน เด็กหนุ่มในเครื่องแบบทหารติดตราบ้าเครื่องหมาย สวมชุดลายพรางและฝึกยุทธวิธีรบอย่างเอาเป็นเอาตาย คิดว่าตัวเองเพียบพร้อมและทะลุปรุโปร่งเรื่องสงครามเพราะได้ศึกษาจากคลิปวิดีโอใน YouTube – หนังติดตามเขาตั้งแต่การซุ่มฝึกเตรียมพร้อมร่างกายที่บ้าน ไปจนถึงวันที่เขาตัดสินใจบอกลาแฟนสาวที่อยากมีชีวิตปกติ ขึ้นรถไฟหลายชั่วโมงไปสู่สมรภูมิที่ดอนบาส     

Novorossiya (2022)

ผู้กำกับ: เอนริโก ปาเลนติ (Enrico Palenti), ลูกา เจนนารี (Luca Gennari)

Novorossiya หรือ New Russia คือชื่อที่ฝ่ายสนับสนุนรัสเซียใช้เรียกแคว้นโดเนตสก์ (Donetsk) กับลูฮานสก์ (Luhansk) ที่ประกาศแยกดินแดนเป็นอิสระจากประเทศยูเครน สารคดีของสองผู้กำกับชาวอิตาเลียนพาคนดูลุยเข้าไปถึงใจกลางพื้นที่สีเทากลางสมรภูมิรบในภาคตะวันออก เพียงไม่นานก่อนสงครามเต็มรูปแบบในปี 2022 จะเริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการ – นอกจากสองหญิงชรากับเหล่าสมาชิกวงเฮฟวีเมทัลชาวยูเครนที่หลบระเบิดอยู่ใต้บังเกอร์สมัยโซเวียตมาแล้วแปดปี หนังยังได้พบคนแปลกหน้าของสงคราม อย่างบรรดาทหารต่างชาติที่โยนตัวเองลงมาในความขัดแย้งที่อีกฟากหนึ่งของโลก รวมถึงชาวอเมริกันที่ประกาศตนว่าเป็นคอมมิวนิสต์


เชื้อชาติ ศาสนา และสงคราม

Like Dew in the Sun (2016)

ผู้กำกับ: ปีเตอร์ เอนเทลล์ (Peter Entell)

เอนเทลล์ถือสัญชาติอเมริกันกับสวิส เพราะเมื่อร้อยกว่าปีก่อน ปู่ย่าตายายของเขาได้ลี้ภัยหนีสงครามและการสังหารหมู่ในยูเครน แต่ดูเหมือนประวัติศาสตร์จะเปิดกลับมาที่หน้าเดิม เมื่อสงคราม ความรุนแรง การเข่นฆ่าในนามของธงชาติ ศาสนา แผ่นดินแม่ และวัฒนธรรม ยังคงเกิดขึ้นบนผืนแผ่นดินนี้ สารคดีจึงย้อนกลับไปสำรวจประวัติศาสตร์บาดแผลของทั้งชาวยิว ชาวทาทาร์มุสลิมจากแคว้นไครเมีย และชาวคริสต์นิกายออร์ธอดอกซ์ ซึ่งส่งทอดบ่มเพาะความเจ็บปวดความเกลียดชังต่อมาแบบรุ่นสู่รุ่น ผ่านการพูดคุยกับทั้งชาวยูเครนผู้รักชาติ และฝ่ายสนับสนุนรัสเซียที่ต้องการแยกดินแดน – มองหา “หยาดน้ำค้างกลางแดดแรง” หรือสายสัมพันธ์ของผู้คนที่พอจะก้าวข้ามเส้นแบ่งเหล่านี้ได้บ้าง 

Homeward (2019)

ผู้กำกับ: นาริมาน อาลิเยฟ (Nariman Aliev)

เพราะความตายของลูกชายคนโตที่ดอนบาส พ่อกับน้องชายชาวทาทาร์มุสลิมต้องเดินทางจากกรุงเคียฟกลับบ้าน เพื่อนำร่างพี่ชายกลับไปฝังที่แคว้นไครเมีย ระหว่างการเดินทางที่ยากลำบากปัญหารุมเร้า คลื่นการสื่อสารของพ่อที่เริ่มแก่เฒ่ากับลูกชายที่กำลังเติบโตค่อยๆ เรียนรู้ปรับจูนเข้าหากัน ผ่านการตระหนักรู้ความต้องการ ตัวตน และยอมรับความผิดพลาดในอดีต – Homeward เข้าสายประกวด Un Certain Regard ที่คานส์เมื่อปี 2019 และหนังได้รับเสียงชื่นชมว่าเปรียบเปรยประวัติศาสตร์ผ่านตัวละครสองพ่อลูกได้งดงามเศร้าสร้อย ประวัติศาสตร์ของเชื้อชาติที่เป็นชนกลุ่มน้อยของยูเครน และยังทำให้เห็นทั้งความสัมพันธ์ระหว่างคนรุ่นเก่ากับคนรุ่นใหม่ ระหว่างชาวทาทาร์มุสลิมกับคนเชื้อสายยูเครน และอัตลักษณ์ตัวตนที่ถูกเบียดขับเสมอมา


รอยแตกของประวัติศาสตร์

Close Relations (2016)

ผู้กำกับ: วิตาลี มันสกี (Vitaly Mansky)

หลังสิ้นสุดการประท้วงครั้งใหญ่ในปี 2014 มันสกีซึ่งเป็นคนทำหนังชาวรัสเซียเชื้อสายยูเครน (ที่เกิดตั้งแต่สมัยโซเวียต) พยายามสืบค้นผลกระทบทางสังคมจากเหตุการณ์ใหญ่ครั้งนั้น ผ่านการพูดคุยกับเครือญาติที่กระจายตัวอยู่ทั่วยูเครน ทั้งในกรุงเคียฟ ลวิฟ โอเดสซา ดอนบาส ไครเมีย – มองหาคำอธิบายและจุดเชื่อมโยงทางประวัติศาสตร์การเมืองระหว่างดินแดนที่เป็นกำพืดกับประเทศที่เขาถือสัญชาติ เพื่อหาคำตอบว่ารอยแตกนี้เพิ่งเกิดขึ้นหลังการประท้วงครั้งนี้ หรือร้าวอยู่แล้วตั้งแต่อดีตกาล จากวันที่ยูเครนเสียดินแดนไครเมีย ยานูโควิชหนีจากทำเนียบประธานาธิบดีไปรัสเซีย สืบสาวราวเรื่องย้อนกลับไปนับร้อยปีผ่านสาแหรกเชื้อสายตระกูลขนาดใหญ่ที่ไม่ใช่ทุกคนจะยืนอยู่ฝั่งเดียวกันในความขัดแย้งระหว่างประเทศคราวนี้

The Treasures of Crimea (2021)

ผู้กำกับ: อูเกอ ฮูเกินไดจ์ค (Oeke Hoogendijk)

หลังเป็นที่รู้จักของผู้ชม (รวมถึงชาวไทย) ด้วย The New Rijksmuseum (2014) ฮูเกินไดจ์คกลับเข้ามิวเซียมที่อัมสเตอร์ดัมอีกครั้ง แต่คราวนี้พิพิธภัณฑ์ในหนังของเธอกำลังเผชิญหน้ากับความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างประเทศครั้งสำคัญ เมื่อคอลเลคชันโบราณวัตถุจากแคว้นไครเมียกำลังจัดแสดงอยู่ที่นี่ ในวันที่ไครเมียถูกผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของรัสเซีย – ภัณฑารักษ์ผู้รับผิดชอบโครงการกับทีมงานของเขาจึงต้องประชุมหาทางออกครั้งใหญ่ หาคำตอบที่ตอบยากว่าเมื่อสิ้นสุดเวลาจัดแสดง พวกเขาต้องส่งคืนโบราณวัตถุเหล่านี้ให้ใครกันแน่ คืนทางการยูเครน? หรือคืนแคว้นไครเมีย? (ซึ่งในทางปฏิบัติ เท่ากับการส่งคืนประวัติศาสตร์ของยูเครนให้รัสเซีย?) ยิ่งนานวัน ยิ่งหาจุดลงตัวระหว่างแต่ละฝ่ายไม่ได้ โบราณวัตถุเหล่านี้ยิ่งกลายเป็นจุดสนใจ และภาพสะท้อนของวิกฤติด้านภูมิศาสตร์การเมืองซึ่งท้ายที่สุดแล้วไม่มีผู้ชนะ


ก่อนหน้านี้ Film Club ได้เคยแนะนำหนังและซีรี่ส์ยูเครนไปบ้างแล้ว สามารถย้อนกลับไปอ่านเพิ่มเติมได้ที่:

Winter on Fire: Ukraine’s Fight for Freedom
Servant of the People
ผลงานของ เซอร์เก ลอซนิตซา (Sergey Loznitsa)

ใบปิดหนังไทยด้วย “สีโปสเตอร์” จากความบังเอิญ สู่เอกลักษณ์อันไร้กาลเวลา

ใบปิด หรือ โปสเตอร์ เป็นสื่อโฆษณาที่เติบโตวิวัฒนาการมาคู่กับภาพยนตร์อย่างแยกจากกันไม่ได้ โดยในประเทศไทยนั้น รูปแบบของใบปิดก็มีการพัฒนามาตามยุคสมัยของเทคโนโลยีการผลิต ซึ่งช่วงเวลาที่เรียกว่าเป็นยุคทองของใบปิดหนังไทย ก็คือการค้นพบเทคนิค “การเขียนใบปิดด้วยสีโปสเตอร์” โดยบังเอิญของชายที่ชื่อ สมบูรณ์สุข นิยมศิริ หรือที่เรารู้จักกันในนาม “เปี๊ยกโปสเตอร์” และกลายเป็นจุดเริ่มต้นยุคทองของ “ใบปิดหนัง” สไตล์ไทยๆ ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวมาจนถึงทุกวันนี้

อ.เปี๊ยกโปสเตอร์

เพราะบังเอิญ..วันนั้นฝนตก

พ.ศ. 2496 ในวัย 21 ปี สมบูรณ์สุขที่ขณะนั้นเริ่มต้นอาชีพช่างเขียนที่ ร้านไพบูลย์การช่าง ซึ่งรับทำออกแบบป้ายโฆษณา และวาดคัตเอาท์ต่างๆ หลังจบจาก วิทยาลัยเพาะช่าง มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลรัตนโกสินทร์ ชั้นปีที่ 3 ก็ได้รับการว่าจ้างให้วาดภาพนักแสดงต่างประเทศ แม้ในช่วงเวลานั้น สีน้ำมันจะได้รับความนิยมในการใช้เขียนป้ายโฆษณาและคัทเอาท์ต่างๆ มากกว่า แต่ด้วยขนาดของภาพที่เล็ก ทำให้เขาตัดสินใจทดลองใช้สีโปสเตอร์ มาลองวาดรูปบุคคลสักครั้ง 

แต่เมื่อผ่านไปหลายวัน รูปที่ตั้งใจใช้สีโปสเตอร์ก็ไม่ได้ผลลัพธ์ที่ตั้งใจไว้ และเกือบจะล้มเลิกไปแล้ว จนถึงวันสุดท้ายที่จะลองเขียนรูปด้วยสีโปสเตอร์ ดันเป็นวันที่ฝนตก ก็ปรากฏผลลัพธ์ที่น่าอัศจรรย์ขึ้น

เปี๊ยกโปสเตอร์ได้เล่าให้ฟังไว้ว่า “พอรูปมันเล็ก การเขียนด้วยสีน้ำมันมันลำบาก (ภาพ)มันจะหยาบ เกลี่ยให้สีเนียนได้ยาก เลยลองซ้อมมือด้วยสีโปสเตอร์ เพราะเห็นว่ามันมีเนื้อสีนิดหน่อยและผสมกับน้ำเขียน(ทำให้เกลียสีได้ง่าย) ปัญหาคือ เวลาเขียนจุดนี้แล้วไปเขียนจุดต่อไป สักพักไอ้ตรงนั้นก็แห้ง มันก็เอามาต่อสีจากตรงนี้ตรงนั้นก็ไม่ได้ ตอนแรกจะไม่พยายามละ สู้ไม่ไหว กลัวจะไม่ทัน กะจะทดลองเป็นวันสุดท้ายละ พอดีวันนั้นฝนตก ความชื้นก็เข้ามาในบ้าน ก็เริ่มสังเกตว่าทำไมวันนี้เขียนได้ สีไม่ค่อยแห้ง (เลยรู้ว่า)เพราะได้ไอ ได้ละอองจากน้ำฝนเข้ามา”

เมื่อรู้เคล็ดลับในการใช้สีโปสเตอร์ในการเขียนภาพบุคคลแล้ว เปี๊ยกโปสเตอร์จึงคิดค้นเครื่องมือที่มาใช้ในการเขียนภาพด้วยสีโปสเตอร์โดยเฉพาะขึ้นมา จากการสังเกตสิ่งของรอบตัว เอามาประกอบรวมกันจนกลายเป็น “เครื่องชะลอการแห้งของสี” ที่นำหัวพ่นแอร์บรัชมาเชื่อมติดกับฝาขวดน้ำขนาดเล็กที่บรรจุน้ำเอาไว้ ก่อนจะนำหัวพ่นไปติดกับปั๊มลมขนาดเล็ก เพื่อให้ลมดันน้ำในขวดผ่านหัวแอร์บรัช จนเกิดเป็นละอองไอน้ำออกมา เพื่อช่วยให้เกิดความชื่น ทำให้เกลี่ยสีโปสเตอร์ได้ตามต้องการ 

นอกจากเครื่องชะลอการแห้งแล้ว เปี๊ยกโปสเตอร์ยังประดิษฐ์เครื่องทุ่นแรง ทั้ง “ถาดแช่สีโปสเตอร์” ที่นำเอาถาดทำน้ำแข็งในตู้เย็นบ้านๆ มาวางบนถังอลูมิเนียมที่สั่งทำขึ้นใส่ได้พอดี วิธีใช้คือใส่น้ำแข็งลงไปในถังก่อนจะวางถาดลงไป ความเย็นของน้ำแข็งจะทำให้สีโปสเตอร์ไม่จับตัวเป็นก้อน สามารถผสมเพียงครั้งเดียวและใช้วาดได้ต่อเนื่อง ทำให้สีไม่ผิดเพี้ยน ไม่ต้องผสมสีใหม่

รวมไปถึง “เครื่องยกเฟรมภาพ” ที่เปี๊ยกโปสเตอร์ นำระบบชักรอกด้วยมอเตอร์ มาประกอบกับตัวเฟรมไม้ที่ใช้วางกระดาษ ทำให้สามารถปรับตัวเฟรมขึ้นลงได้ตามใจชอบ โดยไม่จำเป็นต้องก้มตัวลงไปหรือเปลี่ยนท่าทางในการเขียนรูป

สิ่งเหล่านี้ทำให้เห็นว่า นอกเหนือจากความสามารถในการเขียนภาพแล้ว เปี๊ยกโปสเตอร์ยังเป็นผู้ริเริ่มสร้างนวัฒกรรมที่เป็นจุดเริ่มต้น ของความนิยมในการใช้สีโปสเตอร์เขียนใบปิดหนังในเวลาต่อมา

ใบปิด ‘เกาะรักเกาะสวาท’

จากใบปิด 2 สี สู่การพิมพ์แบบ 4 สี

หลังจากค้นพบเทคนิคการเขียนด้วยสีโปสเตอร์แล้ว โอกาสแรกที่เปี๊ยกโปสเตอร์ได้เขียนใบปิดหนังด้วยวิธีนี้ เกิดขึ้นเมื่อ พิสิฐ ตันสัจจา เจ้าของ โรงหนังเฉลิมไทย หนึ่งในโรงหนังชื่อดังของยุคนั้น และเป็นต้นกำเนิดของโรงหนังเครือ Apex ที่คนรุ่นหลังรู้จักกันอย่าง ลิโด หรือ สกาล่า ได้มาให้เขาช่วยออกแบบและเขียนใบปิดหนังต่างประเทศเรื่องหนึ่ง ที่ตั้งชื่อไทยว่า ‘เกาะรักเกาะสวาท’ (ไม่ทราบปีฉายและชื่อภาษาอังกฤษ) โดยกำชับว่าอยากได้ไอเดียที่แปลกใหม่ ไม่เหมือนใคร นั่นทำให้เขาตัดสินนำเทคนิคการเขียนด้วยสีโปสเตอร์ที่ค้นพบ มาใช้เขียนใบปิดหนังจริงๆ เป็นครั้งแรก

และด้วยเทคนิคนี้ ทำให้ได้ภาพใบปิดที่สวยงามแปลกตา โดยเฉพาะใบหน้าของบุคคลที่สีเรียบเนียน และชื่นชอบในการใช้สีน้ำตาลอมเหลืองและสีดำ อันเป็นเทคนิคที่ได้รับอิทธิพลมาจาก แรมบรันต์ (Rembrandt van Rijn) ศิลปินที่เขาชื่นชอบ และยังกลายเป็นสไตล์การวาดภาพบุคคล ที่ถูกส่งต่อไปยังลูกศิษย์ของเขา จนกลายเป็นเอกลักษณ์หนึ่งของใบปิดสไตล์ไทยอีกด้วย

ทว่าในห้วงเวลานั้นเทคนิคการพิมพ์ในไทยยังไม่สามารถพิมพ์ใบปิดที่มีสีสันมากขนาดนี้ได้ ทำให้พิสิฐได้ส่งต้นฉบับไปพิมพ์ในระบบออฟเซ็ต 4 สี ที่ประเทศฮ่องกง ทำให้กล่าวได้ว่าใบปิดหนังเรื่อง ‘เกาะรักเกาะสวาท’ เป็นใบปิดแรกของไทย ที่ใช้การวาดด้วยสีโปสเตอร์และพิมพ์ด้วยระบบออฟเซ็ตแบบ 4 สี

ด้วยความชื่นชอบในฝีมือ ทำให้พิสิฐชักชวนเปี๊ยกโปสเตอร์ไปทำงานเป็นช่างเขียนประจำโรงหนังเฉลิมไทย และที่นี่ก็คือสถานที่สร้างชื่อเสียงของเขา ไปจนถึงทำให้บรรดาผู้สร้างหนังชาวไทย เริ่มเข้ามาให้เขาเขียนใบปิดหนังไทยด้วยเทคนิคสีโปสเตอร์นี้มากขึ้นเรื่อยๆ

และเมื่องานเริ่มมากจนไม่สามารถรับมือด้วยตัวคนเดียวได้ ทำให้เปี๊ยกโปสเตอร์มองหาช่างเขียนฝีมือดี มาฟอร์มทีมรับงานออกแบบและเขียนใบปิดหนังอย่างจริงจัง และเป็นที่รู้จักกันในชื่อ “สำนักเปี๊ยกโปสเตอร์” นั่นเอง

ใบปิด ‘มนต์รักลูกทุ่ง’ (พ.ศ. 2513, รังสี ทัศนพยัคฆ์) ผลงานออกแบบโดย เปี๊ยกโปสเตอร์

ใบปิดหนังไทยสไตล์ ยิ่งเยอะยิ่งดี

จุดเด่นของใบปิดด้วยสีโปสเตอร์นั้น นอกจากความสวยงามของภาพแล้ว รายละเอียดต่างๆ ทั้งการใส่ตัวละครจำนวนมากลงไปในภาพ หรือการยกฉากเด็ดฉากขายมาใส่ไว้ในภาพ จนหลายครั้งกลายเป็นความแน่นแทบไม่เหลือพื้นที่ว่าง ก็เป็นเสน่ห์ของใบปิดไทย ที่มาจากการออกแบบ “ตามสั่ง” ของเจ้าของหนังนั่นเอง

โดยขั้นตอนการออกแบบใบปิดของไทยในยุคนั้น ก็เริ่มจากที่เจ้าของหนังจะส่งภาพนิ่งต่างๆ มาให้ หรือถ้าเป็นหนังที่ยังอยู่ในระหว่างถ่ายทำ ก็ต้องเข้าไปในกองถ่ายเพื่อเก็บภาพนิ่งกลับมาออกแบบ เขียนเป็นภาพร่างออกมา เสร็จแล้วจึงนำกลับไปให้เจ้าของหนังดูอีกที ถ้าแบบผ่าน จึงนำกลับมาเขียนจนเสร็จ ก่อนให้เจ้าของหนังดูอีกครั้ง ซึ่งในขั้นตอนสุดท้ายนี้ อาจจะมีการแก้ไข หรือเพิ่มรายละเอียดเข้าไปในภาพตามที่เจ้าของหนังต้องการ

อังเคิลอดิเรก วัฏลีลา เล่าให้ฟังว่า “อย่างถ้าเป็นหนังรัก เราก็ต้องขายตัวละคร ขายวิว หนังไปถ่ายที่ไหน ไปเชียงใหม่ ไปนิวยอร์ค หรือเป็นโลเคชั่นแปลก เช่นเจมส์ บอนด์ ไปถ่ายที่เขาตะปู ก็ต้องวาดใส่ลงไป มีรถไฟ มีเครื่องบิน ให้คนดูรู้ว่าลงทุนนะ”

ทว่าหลายครั้ง คำขอของเจ้าของหนังก็เป็นความลำบากใจของช่างเขียนเหมือนกัน ซึ่ง บรรณหาร ไทธนบูรณ์ หนึ่งในศิษย์ ‘สำนักเปี๊ยกโปสเตอร์’ เล่าให้ฟังว่า “บางครั้ง คำขอของผู้จ้างมันก็ผิดธรรมชาติ เช่นเขาอยากได้ปืนอันใหญ่ๆ ซึ่งมุมมองมันไม่ได้ไง แต่เขาก็อยากได้ปืนใหญ่ๆ วาดไปทำไมปืนใหญ่กว่ามือตั้งเยอะ มันไม่ควรจะเป็นอย่างนั้น แต่มันคือความต้องการของเจ้าของเขา หรือแม้แต่คำพูดที่ว่า หนังไทยมันต้องระเบิดภูเขาเผากระท่อม ซึ่งบางครั้งมีไม่มีในหนังเราก็ไม่รู้ แต่เจ้าของหนังขอให้เขียนใส่ลงไป เราก็ต้องเขียน คือตามปกติช่างเขียนเขาก็จะออกแบบการวางคอมโพสต์ต่างๆ ให้มันดูกลมกลืนอยู่แล้วในตอนแรก”

แต่ในความล้นๆ สไตล์ใบปิดหนังของไทย ที่เล่าทุกอย่างที่อยู่ในหนังลงไป ก็กลายเป็นความคลาสสิคที่เป็นหนึ่งในเอกลักษณ์ของใบปิดในช่วงเวลานั้นก็ว่าได้

อดิเรก วัฏลีลา (คนซ้าย) และ บรรณหาร ไทธนบูรณ์ ขณะกำลังเขียนใบปิด โดยอดิเรกเขียนเรื่อง ‘วัยรัก’ (พ.ศ. 2521, ชรินทร์ ดิษยนิยม) ส่วนบรรณหารเขียนเรื่อง ‘รักระแวง’ (พ.ศ. 2521, พันธุ์เทพ อรรถไกวัลวที)

คุณผู้อ่านที่สนใจในใบปิดสไตล์ไทยๆ แบบนี้ สามารถมาเยี่ยมชมได้ ในนิทรรศการ “ใบปิด” จัดขึ้นโดยความร่วมมือของ WOOF PACK , Doc Club & Pub.  และ หอภาพยนตร์ Thai Film Archive 

โดยภายในนิทรรศการมีการจัดแสดงต้นฉบับของใบปิดหนัง จากช่างเขียนตัวจริงที่อยู่คู่วงการหนังมาตลอด 50 ปี อันหาชมได้ยาก ตั้งแต่วันนี้ – 17 กรกฎาคม พ.ศ. 2565 เวลา 10.00 – 21.00 น. ที่ Woof Pack Gallery (ชั้น 2 อาคาร Woof Pack)

Gangubai Kathiawadi : คังคุไบ การเมืองและพลังของโยนีเริงระบำ

หนังอินเดียที่กลายเป็นกระแสกันทั่วบ้านทั่วเมือง เห็นได้จากการคอสเพลย์เป็นคังคุไบได้รับการตอบรับอย่างแพร่หลายจากคนธรรมดา ผู้มีชื่อเสียงกระทั่งชนชั้นสูง แต่พวกเขาเหล่านั้นก็ถูกวิจารณ์ว่า เอาจริงๆ แล้วไม่มีใครสนใจสิทธิของ sex worker มากไปกว่าการได้แต่งตัวชุดส่าหรีงามๆ ตามกระแสหรอก

ด้วยความบังเอิญ “หญิงคนชั่ว” นิยายที่เขียนในปี 2480 ของ ก.สุรางคนางค์ มีพล็อตเรื่องตอนแรกคล้ายคลึงกับคังคุไบ จนสงสัยว่า นี่อาจเป็นพล็อตหลักๆ ของผู้หญิงที่กลายไปเป็นโสเภณี

นั่นคือ ตัวเอกของเรื่องถูกผู้ชายที่เป็นคนรักมาหลอกเข้าไปยังเมืองหลวง แต่กรณีคงคา เธอถูกหลอกว่าไปแสดงหนัง ขณะที่รื่น ถูกหลอกว่าจะไปแต่งงานอยู่กับผู้ชาย แน่นอนว่าทั้งคู่ถูกหลอกเอาทรัพย์สมบัติจากที่บ้านไปด้วย และทั้งคู่มาลงท้ายที่ว่า ถูกปล่อยไว้ใน “ซ่อง” ทั้งคู่ถูกเปลี่ยนชื่อใหม่ จากนักเที่ยว นั่นหมายถึงการจุติใหม่ของชีวิตที่ฉีกขาดไปจากเดิม

เส้นทางทั้งคู่แตกต่างกันอย่างเห็นได้ชัด ทางแยกของคังคุ กลายเป็นการขึ้นมามีอำนาจในซ่อง แต่รื่นนั้นมิใช่ รื่นอาจจะลุกขึ้นตอบโต้แม่เล้าในยามที่ตนเหลืออด เสียงของรื่นอาจจะทำให้เพื่อนร่วมอาชีพได้คิดถึงการถูกเอาเปรียบ แต่ก็เป็นดังคลื่นกระทบฝั่ง รื่นไม่เลือกที่จะสู้ แต่หนีออกจากซ่องไปเพื่อเอาตัวรอด ในที่สุดตราบาปที่ประทับในอาชีพของเธอก็ไม่ทำให้เธอหลุดพ้นจากวังวนอาชีพโสเภณี ซ้ำร้ายคือ มิได้เป็นโสเภณีที่มีอำนาจต่อรอง เมื่อเธอมีลูก ไม่สามารถจะชะลอความร่วงโรย และบำรุงความงามของเธอให้ยั่งยืนได้ เมื่อเทียบกับคนอื่นที่ยืนระยะได้ดีกว่า ชีวิตของรื่นจึงล่องลอยไปพร้อมกับสายน้ำที่ไหลจากที่สูงลงสู่ที่ต่ำ ชีวิตของรื่น คือ โศกนาฏกรรม นอกจากรื่นจะเปลี่ยนตัวตนจากสาวบ้านนอกผู้บริสุทธิ์กลายเป็นโสเภณีที่เจนโลก เธอยังเป็นต้นเหตุของความวิบัติชิบหายของครอบครัวของเธอ ณ ตำบลเทพราช ฉะเชิงเทราอีกด้วย 

ส่วนคังคุเรียนรู้ที่จะเปลี่ยนแปลงตัวเองไปสู่ผู้กุมอำนาจด้วยการต่อรองกับเจ้านายของตัวเอง เรียกร้องวันหยุด เรียกร้องให้ตัวเองและเพื่อนพ้องได้รับสิทธิ์บางอย่าง โดยการเรียนรู้จากซ่องอื่น

เราจะสังเกตเห็น “ความเป็นการเมือง” ที่แฝงอยู่ในทุกอณู โดยเฉพาะการเมืองของประชาธิปไตยแบบตัวแทน การเลือกตั้งนายกเทศมนตรี การเข้ามาหาคะแนนเสียงจากการเลือกตั้งระดับชาติ การเข้าพบกับนายกรัฐมนตรี 

บางคนอาจจะเห็นว่า เอาเข้าจริงคังคุไบ เติบโตมาด้วยฐานอำนาจของความเป็นมาเฟีย แต่จะให้ทำเช่นไรกับพื้นที่และสถานภาพที่ไร้อำนาจของนาง ในประเทศที่สิทธิสตรีนั่นถูกครอบงำภายใต้เงาของบุรุษตั้งแต่โครงสร้างครอบครัว ไปจนถึงอำนาจของเหล่าทวยเทพ การดิ้นรนอย่างปากกัดตีนถีบของเธอ จึงเป็นการสะท้อนถึงการใช้อำนาจที่บิดเบี้ยวเพื่อสู้โครงสร้างอำนาจที่กดทับ (ไม่รู้ว่าเธอเจอกับเนห์รู นายกรัฐมนตรีเมื่อไหร่ เพราะเนห์รูนี่เป็นนายกที่ยาวนานมากตั้งแต่ปี 1947-1964 แต่ช่วงเวลานี้ การที่คังคุไบไต่เต้าและเข้าถึงได้อำนาจได้ เป็นเรื่องที่ไม่ธรรมดาเลย)

หนังเรื่องนี้ทำให้ชาวคาทอลิกผู้เคร่งครัดศีลธรรมกลายเป็นตัวร้าย เธอไม่ได้สู้ด้วยคำพูดหรือสุนทรพจน์อย่างเดียว แต่เธอใช้พลังทางการเมือง และที่ขาดไม่ได้เลยสำหรับพลังนั้นก็คือ สื่อมวลชนระดับชาติที่นำเรื่องคังคุไบไปขายในตลาด พลังของแม่เล้า และเรื่องราวอันแสน exotic จึงดึงดูดผู้อ่าน ขณะเดียวกันอำนาจต่อรองของเธอก็สูงขึ้น

ความหอมหวานของอำนาจ จึงคุ้มค่ามากเมื่อเทียบการสละชายคนรักไปให้ลูกสาวของเพื่อนคนหนึ่ง คังคุไบจึงไม่ต่างไปจากราชินีที่ใช้การแต่งงานเป็นเครื่องมือทางการเมือง เช่นเดียวกับที่เธอใช้เงินปลดปล่อยหญิงสาวออกจากซ่องเพื่อหวังผลการเลือกตั้ง

พลังของผู้หญิงในเรื่องนี้จึงยิ่งใหญ่ผิดไปกับเรื่อง ซือเจ๊ทะลุมัลติเวิร์ส (Everything Everywhere All At Once) ตรงที่การก้าวเข้าสู่ชีวิตใหม่ ต้องแลกมากับความสัมพันธ์ที่ถูกฉีกขาดจากครอบครัวเดิม ขนาดพ่อของเธอไม่ยอมดื่มน้ำคงคาก่อนตายตามความเชื่อ เพราะมีชื่อของเธออยู่ในนั้น ขณะที่เอเวอลีนในซือเจ๊ฯ แม้จะหนีพ่อไปกับชายหนุ่ม แต่สุดท้ายเธอก็หนีไม่พ้นที่จะต้องกลับมาดูแลพ่อของเธอ ขณะที่คังคุไบ เพียงแค่โทรศัพท์ไปหาแม่ของเธอ ยังไม่ได้รับการเหลียวแล 

คังคุไบที่ยิ่งใหญ่ทางการเมือง จึงต่างไปจากเอเวอร์ลีนที่ไม่ประสบความสำเร็จอะไรเลย แต่ยังมีฟูกที่รองรับเธออยู่ก็คือ ครอบครัว และครอบครัวนั้นก็เป็นครอบครัวที่มีทั้งพ่อ ผัว และลูกสาว เธอดูเหมือนจะเป็นศูนย์กลางความสัมพันธ์หลักของเรื่อง ในสายตาลูกสาว เอเวอร์ลีน ไม่ต่างอะไรกับ “มนุษย์ป้า” ที่ลูกสาวรู้สึกกระอักกระอ่วนเสมอ เมื่อแม่ต้องมาเจอกับเพื่อนและโลกของเธอ ในสายตาของเตี่ย เอเวอร์ลีนไม่เคยดีพอในฐานะลูกสาวครอบครัวจีน ส่วนผัวของเธอก็ได้แต่เก็บงำความไม่พอใจความสัมพันธ์ที่เป็นอยู่อย่างเงียบจนคิดถึงการหย่าขาดจากเอเวอร์ลีน ทั้งที่เขาเป็นคนที่พาเธอหนีมา แล้วครอบครัวของเอเวอร์ลีน มันเป็นแหล่งพักพิงทางใจได้จริงหรือ

โลกมัลติเวิร์สต่างๆ นานาของเอเวอร์ลีนอาจเป็นพริบตาของความใฝ่ฝันในชีวิตที่เธอไม่อาจจะเป็นไปได้ ด้วยความบีบคั้นและกดดันของชีวิตครอบครัว และผู้หญิงแกร่งที่ต้องต่อสู้ในโลกทุนนิยมที่กดดัน ทำให้แม้แต่ครอบครัวก็เป็นพื้นที่ที่เธอต้องออกแรงต่อสู้กับมันในรูปแบบต่างๆ ด้วยตัวเธอเอง

ในทางกลับกันแม้ว่า คังคุไบจะไร้ญาติทางสายโลหิต แต่เธอก็มีครอบครัวใหม่ ครอบครัวหญิงนครโสเภณีที่ผูกพันกันด้วยน้ำเงินและน้ำใจที่แทบจะมีแต่เพศหญิงอยู่ในบ้านของเธอ การที่เธอไร้พ่อและแม่ทำให้เธอเติบโตขึ้นมาในอีกรูปแบบหนึ่ง ยิ่งไปกว่านั้น เธอเองได้กลายเป็นพ่อแม่ และผู้ปกครองของคนใต้บังคับที่เธออุปถัมภ์ค้ำชูและให้ความช่วยเหลือ

ชัยชนะของคังคุไบ จึงมิใช่เพียงในนามของโสเภณี แต่เป็นสตรีผู้ทรงอิทธิพลทางการเมือง เป็นมาเฟียที่สร้างครอบครัวของเธอเองขึ้นมาด้วยน้ำพักน้ำแรง ไม่ใช่ครอบครัวทางสายเลือดที่ผูกพันกับเธอมาด้วยศาสนา และชนชั้นวรรณะแบบจารีต ในอีกด้าน คังคุไบเองก็แสวงหาอำนาจและความมั่งคั่งจากครอบครัวและความสัมพันธ์ของเธอ เธอต้องสังเวยชายที่เคยรักให้กับความสัมพันธ์ที่แน่นแฟ้นขึ้นของหมู่มิตร โดยเปลี่ยนเขาเป็นเจ้าบ่าวให้กับคนรุ่นลูกของเธอ และแน่นอนว่าความมั่งคั่งอันมาจากการขายเรือนร่างของหญิงสาวลูกๆ ของเธอ คือที่มาของรายได้โดยตรง อย่างไรก็ตาม การขึ้นมามีอิทธิพลได้ในสังคมอินเดียในช่วงที่สิทธิสตรีในอดีตยังคงจำกัด ก็ถือเป็นเรื่องที่ชวนตื่นเต้นชวนให้เราเข้าไปถกเถียงด้วยไม่น้อย


ดู Gangubai Kathiawadi ได้ที่ Netflix

มีอา แฮนเซน-เลิฟ: ความโดดเดี่ยวของการเขียนบทคนเดียว การเข้าใจชีวิตผ่านการทำหนัง และการทำหนังเพื่อเข้าใจชีวิต

เครดิตภาพหัว : Paul Katzenberger จาก Wikimedia

มีอา แฮนเซน-เลิฟ ผู้กำกับชาวฝรั่งเศส เจ้าของผลงานที่คนดูในไทยคุ้นเคยอย่าง Things to Come (2016 – นำแสดงโดย อิซาเบล อูแปร์ ในบทอาจารย์มหาวิทยาลัยที่เสียศูนย์เพราะถูกสามีนอกใจ) กลับมาที่คานส์ในปีนี้กับ One Fine Morning (2022 – นำแสดงโดย เลอา เซดูซ์)หนังได้รับผลตอบรับดีเลิศและคว้ารางวัลหนังยุโรปยอดเยี่ยมจากสาย Directors’ Fortnight มาได้ ใกล้เคียงกันกับที่ Bergman Island (2021) หนังชิงปาล์มทองปีก่อนหน้าของเธอเพิ่งเข้าฉายในอังกฤษหลังจากทยอยฉายในประเทศต่างๆ มาก่อน และจะเริ่มสตรีมใน Mubi แบบจำกัดประเทศในวันที่ 22 กรกฎาคม

เราอยากชวนมาทำความรู้จักกันแบบสั้นๆ กับคนทำหนังที่มักจะเล่าเรื่องราวชีวิตและความสัมพันธ์ของผู้หญิงสมัยใหม่ และที่ทางของผู้หญิงในครอบครัวในฐานะลูกสาว เมีย และแม่ ผ่านมุมมองของเธอเกี่ยวกับพื้นที่ส่วนตัวของคู่รักนักทำหนังใน Bergman Island และการคลี่คลายของชีวิตหญิงสาวใน One Fine Morning

Things to Come (2016)

เกาะเฟอร์เรอร์ของเบิร์กแมน …แต่เป็นภาพสี

ใน Bergman Island คริส (วิคกี ครีพส์) และโทนี (ทิม รอธ) คู่รักนักทำหนังยังรักกันดี มีลูกด้วยกัน ใกล้ชิดสนิทสนมกันในหลายด้าน แต่เมื่อเป็นเรื่องงานสร้างสรรค์ พวกเขาต่างมีระยะห่างและพื้นที่ส่วนตัวที่มิอาจกร้ำกราย ทั้งสองเดินทางไปยังเกาะแห่งหนึ่งด้วยกันเพื่อเก็บตัวเขียนบทหนังเรื่องถัดไป คนหนึ่งเก็บงำไอเดียไว้ในสมุดบันทึกที่ไม่เคยให้อีกฝ่ายดู ส่วนอีกฝ่ายอยากเปิดเผยและแลกเปลี่ยน และแน่นอนว่าคนแรกไม่ใคร่จะฟัง นี่คือหัวใจของหนังที่มีอยู่ตั้งแต่ก่อนแฮนเซน-เลิฟคิดว่าอยากถ่ายหนังเรื่องนี้ที่เกาะเฟอร์เรอร์ ประเทศสวีเดน

แค่ได้ยินว่าคำว่าคู่รักนักเขียนก็เริ่มรู้สึกถึงเค้าลางความหายนะ ไม่เพียงเท่านั้น หากเกาะเฟอร์เรอร์ยังเคยเป็นที่พำนักและสถานที่ถ่ายทำผลงานมาสเตอร์พีซหลายชิ้นของ อิงมาร์ เบิร์กแมน รวมถึง Persona (1966) ให้ความรู้สึกว่า Bergman Island จะเป็นหนังที่หมองหม่นข้นมืด แต่มันอาจไม่เป็นอย่างนั้นเสียทีเดียว

ไอเดียที่จะถ่ายทำที่เกาะนี้เริ่มต้นจากหนังสือสำหรับประมูลข้าวของและอสังหาฯ ของเบิร์กแมน เพราะเขาต้องการขายทุกอย่างเพื่อจะได้แบ่งเงินให้ลูกๆ อย่างเท่าเทียมเมื่อเขาเสียชีวิต ในหนังสือเล่มนั้นมีทั้งภาพวาด โคมไฟ นาฬิกา รถ และบ้านหลายต่อหลายหลัง และแม้หนังทุกเรื่องของเบิร์กแมนที่ถ่ายทำที่เกาะนี้จะดูราวกับฝันร้าย แต่ภาพในหนังสือประมูลนั้นเป็นภาพสีทั้งหมด “เกาะที่ฉันเห็นตอนไปที่นั่นคือเกาะที่มีสีสัน เราสามารถสัมผัสเกาะนี้ด้วยวิธีอื่นได้ มันจะยังเป็นที่ของเบิร์กแมนและเป็นที่ที่บรรยากาศเวิ้งว้างวังเวง แต่มันก็มีทางที่ฉันจะทำให้มันเป็นของฉันได้เช่นกัน” แฮนเซ่น-เลิฟเห็นหนังสือประมูลแล้วนึกได้ว่า เกาะฟอร์เรอร์แบบเป็นภาพสีอาจเหมาะกับไอเดียของหนัง จึงเดินทางไปดูลาดเลาในปี 2014 ก่อนจะกลับไปอีกครั้งแล้วเขียนครึ่งหนึ่งของหนังที่นั่น

Bergman Island (2021)

การเขียนคือหน้าตาของความโดดเดี่ยว

“แน่นอนว่าไอเดียที่จะทำหนังไม่ได้มาจากเกาะนี้ แต่ฉันคิดว่าความรู้สึกถึงแรงดึงดูดของที่นี่มันตรงกับความต้องการทำหนังเกี่ยวกับความสัมพันธ์และการสร้างสรรค์งานศิลปะของฉัน” เธอมีไอเดียเกี่ยวกับคู่รักนักทำหนังมาตั้งแต่หลังทำ Eden (2014) แต่ยังไม่แน่ใจว่ามันจะออกมาทางไหนหรือเรื่องราวจะเกิดขึ้นที่ใด แต่หลังจาก เกรตา เกอร์วิก และ โนอา บอมบาค ที่เพิ่งกลับมาจากเกาะเฟอร์เรอร์เล่าให้เธอฟังว่าทริปนั้นเป็นอย่างไรบ้าง เธอก็เริ่มปะติดปะต่อทุกอย่างเข้าด้วยกัน และนั่นคือจุดเริ่มต้นของหนัง

“เมื่อคุณอยู่ในความสัมพันธ์ เมื่อคุณเป็นศิลปินกันทั้งคู่และคุณต่างเขียน คุณต้องยอมรับความจริงว่ามันจะมีบางอย่างที่หนีห่างจากคุณไปเรื่อยๆ บางสิ่งที่คุณไม่อาจเอื้อมคว้า บางสิ่งที่แลกเปลี่ยนให้กันฟังไม่ได้ และนั่นก็เจ็บปวดในหลายทาง”

แฮนเซน-เลิฟคือหนึ่งในคนที่ไม่พร้อมจะแชร์งานที่ยังไม่เสร็จของตัวเองให้ใครฟัง ในขั้นตอนการคิดงาน เธอแชร์ให้แค่คนหรือสองคนฟัง และเมื่อตัดต่อเสร็จ เธอก็ไม่ทำสกรีนเทสต์กับคน 20-30 คนแบบผู้กำกับคนอื่นๆ แต่ฉายกันดูกับคนไม่กี่คนและทีมโปรดิวเซอร์เท่านั้น “มันอาจจะมาจากความรู้สึกไม่ปลอดภัยของฉันเอง” เธอเล่าต่อว่านั่นก็อาจจะเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เธอเขียนบทคนเดียวตลอดมา

“ไม่ใช่เพราะฉันคิดว่าฉันเขียนได้ดีกว่าคนอื่นหรือเพราะคิดว่าตัวเองมีพรสวรรค์หรืออะไร แต่เพราะจริงๆ แล้วการเขียนมันยากมากสำหรับฉัน แต่ฉันยังคิดว่า การค้นพบบางสิ่งในตอนที่คุณอยู่คนเดียว—ตอนที่คุณเดินทางเข้าไปในตัวเอง—จะเกิดขึ้นไม่ได้เลยหากคุณหลงหายเข้าไปท่ามกลางผู้คนตลอดเวลา”

“ฉันคิดว่ามันมีสิ่งที่คุณสามารถเผชิญหน้า พูด หรือแสดงออกได้ก็เพียงแต่เมื่อคุณมองเข้าไปข้างในตัวเอง ยอมรับความเงียบสงัดนั้นและสุ้มเสียงที่ถูกส่งออกมา มันเป็นเรื่องของความเงียบ มันเป็นเรื่องของพระเจ้า มันเป็นเรื่องของความอดทน ฉันคิดว่าการทำหนังสามารถดึงคุณออกมาจากสิ่งเหล่านี้ได้เลยถ้าคุณไม่ระมัดระวัง … เพราะอย่างนี้ฉันถึงมองว่าสุดท้ายเราต่างทำมันคนเดียวและเราต้องเผชิญหน้ากับความจริงนี้ ทางเดียวที่เราจะเป็นอิสระอย่างถึงที่สุดคือเราต้องยอมรับมันและพยายามลืมความคิดเห็นของคนอื่นๆ คุณไม่สามารถมองงานตัวเองจากมุมมองของคนอื่นได้ คุณทำได้แค่มองมันจากมุมมองของตัวเอง”

One Fine Morning (2022)

เมื่อชีวิตและการทำหนังพยักหน้าให้กัน

ซานดรา (เลอา เซดูซ์) แม่เลี้ยงเดี่ยวในปารีสที่ต้องดูแลทั้งลูกสาวตัวน้อยและพ่อวัยชรา (ปาสกาล เกรกกอรี) ศาสตราจารย์ที่เป็นโรคเบนสัน โดยที่เขาอาการย่ำแย่ลงเรื่อยๆ ระหว่างนั้นเธอก็กลับมาพบกันกับนักจักรวาลเคมี เพื่อนของอดีตสามี (เมลวิล ปูโปด์) ทั้งสองมีใจให้กัน แต่ฝ่ายชายนั้นมีครอบครัวอยู่แล้ว พล็อตที่เหมือนจะธรรมดาทั่วไปของ One Fine Morning พันเกี่ยวกับชีวิตของแฮนเซน-เลิฟในช่วงนั้นที่พ่อของเธอเสียชีวิตจากโควิด-19 ในขณะที่เธอกำลังตั้งท้อง ช่วงเวลาที่ดูเหมือนจุดสิ้นสุดของสิ่งหนึ่งได้มาถึงพร้อมจุดเริ่มต้นของอีกสิ่งหนึ่ง

“ถ้าคุณมองชีวิตเพียงด้านเดียว คุณจะมีเหตุผลมากมายที่จะสิ้นหวัง แต่ถ้าคุณมองไปยังสิ่งอื่นๆ ด้วย คุณจะตระหนักว่าบางทีเราอาจจะต้องขยายกรอบสายตาออกไปกว้างๆ แล้วคุณก็จะเห็นเหตุผลที่จะยังคงมีหวัง และนั่นคือสิ่งที่ฉันพยายามทำ ในตอนที่ทำหนังเรื่องนี้ ฉันไม่ได้รู้สึกว่าฉันกำลังทรยศต่อความจริง แต่ฉันกำลังอยู่ใกล้ความจริงมากที่สุด เพราะชีวิตไม่ได้มีด้านเดียว … ฉันไม่คิดว่าฉันโกงหรือประดิษฐ์ตอนจบที่สมหวังให้กับเรื่องราวที่ไม่ควรจะจบอย่างนั้น มันกลับกัน ฉันคิดว่าเวลานักเขียนทำหนังเกี่ยวกับเรื่องยากๆ พวกเขาจะขยี้ ขยี้ และขยี้ซ้ำ ราวกับว่าจะรีดเค้นความจริงออกมาได้ แต่สำหรับฉัน การกดปุ่มเดิมซ้ำๆ กลับดูปลอมยิ่งกว่า”

หลังจากหนังพรีเมียร์ที่คานส์เมื่อเดือนพฤษภาคม มันก็ได้รับคำวิจารณ์ที่หมดจดงดงาม ความหมายของชีวิตในมุมมองของตัวละครโรยตัวช้าๆ ผ่านเฟรมภาพในแบบที่แฮนเซน-เลิฟทำมาเสมอ บางสื่อบอกว่านี่คือด้านกลับของ Things to Come เพราะ เรื่องหนึ่งเกี่ยวกับหญิงวัยกลางคนที่มองไปยังอนาคตของตัวเองหลังจากทุกอย่างล่มสลาย (L’Avenir ชื่อเรื่องภาษาฝรั่งเศสของ Things to Come แปลว่าอนาคต) ส่วนอีกเรื่องหนึ่งเกี่ยวกับหญิงสาวที่มองย้อนกลับไปยังอดีตตอนที่ทุกอย่างดูเหมือนจะกำลังล่มสลาย แต่มันอาจจะไม่ได้เป็นอย่างนั้น

“ประเด็นทั้งหมด[ของการทำหนัง]คือการหาทางทำสองอย่างในเวลาเดียวกัน และสองอย่างนี้ก็ค้านกันเองในบางครั้ง อย่างแรกคือการบันทึกชีวิตอย่างซื่อสัตย์และจริงใจที่สุดเท่าที่คุณจะทำได้ ไปให้ถึงความแจ่มแจ้งของชีวิต แต่ในอีกทางหนึ่ง ฉันก็อยากให้หนังช่วยให้ฉันใช้ชีวิตต่อไปได้” เธอกล่าว

“คำถามคือฉันจะทำมันอย่างซื่อสัตย์ที่สุดได้อย่างไร ฉันจะซื่อสัตย์กับประสบการณ์ชีวิตของตัวเองได้อย่างไรโดยที่ไม่กระตุ้นย้ำความสิ้นหวัง”

Top Gun: Maverick กู้โลกให้เด็กมันดู

Tom Cruise เกิดในปี 1962 นับไปแล้วเท่ากับว่าปีนี้เขาอายุ 60 ปีพอดี และโดยไม่ว่าจะตั้งใจหรือไม่ Top Gun: Maverick ก็เป็นเช่นเดียวกันกับใบหน้าและร่างกายของ Tom Cruise ซึ่งยังคงสภาพเกือบเหมือนแช่แข็งวันเวลาเอาไว้ ทั้งจากการบำรุงรักษาอย่างดีและการศัลยกรรม ใบหน้าที่เคยเป็น และยังคงเป็น หรืออย่างน้อยพยายามจะเป็น ภาพแทนของอเมริกันชนในฝัน ตลอดช่วงปลายทศวรรษ 1980 ต่อ 1990 ภาพของเขาในเสื้อแจ็คเก็ตหนัง แว่นเรย์แบน และมอเตอร์ไซค์บิ๊กไบค์ก็เคยเป็นภาพจำของวัยรุ่นอเมริกันและโลกในยุคนั้น ในยุคปลายสงครามเย็น ก่อนสงครามอ่าว ในยุคที่อเมริกายังเป็นแนวหน้าของผู้จัดระเบียบโลก เป็นต้นแบบ เป็นผู้เผยแพร่ เป็นผู้ปลูกฝังแนวคิดถึงชีวิตสมบูรณ์แบบ ‘อเมริกันดรีม’ อย่างน้อยก็ทั่วไปในโลกเสรีนิยม 

Top Gun: Maverick กลายเป็นทั้งการรำลึกวันชื่นคืนสุขเหล่านั้น ภาพยนตร์บล็อกบัสเตอร์ที่ทำหน้าที่แข็งขันในการสร้างความคิดความเชื่อแบบนั้นให้กลายเป็นเรื่องเล่าหลักของโลก และเป็นความพยายามของคนรุ่นก่อนหน้าที่อยากจะยื้อยุดคุณค่าและวันเวลาแบบเดิมๆ เอาไว้ หนังเล่าเรื่องในอีกสามทศวรรษต่อมาจากภาคแรก มิตท์เชลล์ หรือโค้ดเนม มาเวอริค นักบินขับไล่ที่ดีที่สุดในสหรัฐยังคงเป็นนักบินอยู่ เป็นกัปตันขับเครื่องบินทดสอบแทนที่จะได้เป็นนายพล ความไม่ก้าวหน้าในอาชีพแต่มีความสุขจากการทำสิ่งที่รักกำลังสั่นคลอน เมื่องานทดลองบินเครื่องบินรบที่เขาเป็นคนขับถูกระงับโครงการ และเขาอาจจะต้องถูกปลดระวางแล้ว 

ในฉากนี้หนังพูดสิ่งที่สำคัญที่สุดที่หนังอยากพูด นั่นคือการที่ท่านนายพลบอกว่า ต่อไปเราจะมีแต่เครื่องบินที่ไม่มีคนขับและนายกับพรรคพวกของนายก็จะหมดประโยชน์ มาเวอริคตอบกลับท่านนายพลว่า ก็คงใช่ แต่ไม่ใช่วันนี้ กลายเป็นว่ามาเวอริคกลับมาเพื่อพิสูจน์ว่าคุณค่าที่คน Boomers และ Gen X ยึดถือนั้นยังเป็นคุณค่าที่สำคัญและถูกต้อง คือการเชื่อในการทำตามความฝันโดยไม่สนใจเกียรติยศใดๆ การเชื่อมั่นในคุณค่าของโลกเก่าที่ต้องอาศัยความเชี่ยวชาญชำนาญของมนุษย์ หรือกล่าวให้ถูกต้องคือเชื่อมั่นในประสบการณ์ A.K.A. ความแก่ของตัวเอง มากกว่าจะเชื่อในการพัฒนาเทคโนโลยี (แม้เครื่องบินที่เขาขับจะเกิดจากการพัฒนาทางเทคโนโลยีก็ตาม)

น่าเสียดายที่หนังไม่ยอมไปต่อให้สุดทางในข้อถกเถียงของคุณค่าระหว่างคนรุ่นเก่า ที่มีคุณค่าความเชื่อแบบหนึ่ง กับคนรุ่นต่อมาที่มีคุณค่าความเชื่อในอีกแบบหนึ่งทั้งในเรื่องของ อุดมการณ์​ การเข้าถึงเทคโนโลยี มุมมองที่มีต่อชีวิต ถ้าถามว่าทำไมถึงเป็นเช่นนั้น ก็ต้องตอบว่าเพราะหนังมีความปรารถนาแรงกล้า ที่จะกลับไปชื่นชมอดีตของตนเอง เป็นหนังที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นทั้งหวนรำลึก และส่งเสียงโฆษณาชวนเชื่อความคิดแบบเจนเอกซ์ หนังจึงเดินไปสู่ทางที่ตัวละครหนุ่มสาวได้รับบทเรียนจากเทพผู้มีอุดมการณ์แน่วแน่ ถึงขนาดยอมทิ้งความเจริญก้าวหน้าในชีวิตเพื่อสิ่งนั้น เชื่อมั่นในศักยภาพของมนุษย์เหนือเทคโนโลยี ซึ่งเป็นข้อถกเถียงที่แหลมคมและน่าสนใจมากๆ ที่หนังเลือกทิ้งไป เพื่อเชิดชูคุณค่าของวิถีชีวิตแบบเก่า 

แต่วิถีชีวิตแบบเก่านี่ยังหมายรวมไปถึงวิถีชีวิตที่อเมริกาเป็นผู้จัดระเบียบโลก หนังเล่าต่อว่า มาเวอริค ถูกดึงตัวมาฝึกสอนนายทหารแนวหน้าของหน่วยงาน TOP GUN หน่วยงานเก่าที่เขาเคยสังกัด เพื่อให้นักบินรุ่นใหม่ปฏิบัติการ ถล่ม โรงงานแร่ยูเรเนียมที่ซ่อนตัวในหุบเขา ภารกิจที่แทบเป็นไปไม่ได้ เพราะต้องบินในระดับต่ำคดเคี้ยวเลาะโตรกเขาเพื่อเลี่ยงเรดาร์ ไต่ระดับขึ้นไป เล็งเป้าแบบห้ามพลาด และต้องท้าทายแรงจีด้วยการเชิดหัวสูงบินไต่ภูเขาหนีตาย ซึ่งถ้าไม่ใช่คนที่แข็งแรงมีประสบการณ์จะต้องสลบกลางอากาศ แต่นั่นยังไม่จบ เพราะเมื่อพ้นมาก็ต้องบินสู้กับฝูงบินขับไล่ของศัตรูปิดท้าย มันเป็นสิ่งที่เทคโนโลยีทำไม่ได้แต่คนอาจจะทำได้ ถ้าได้รับการฝึกฝน

เรื่องน่าตื่นเต้นคือหนังไม่ยอมแม้แต่จะบอกให้ชัดว่าใครคือศัตรู หรือไม่แม้แต่กลับไปสู่ข้อถกเถียงว่าปฏิบัติการแบบนี้ทำได้หรือไม่ในแง่กฏหมายระหว่างประเทศ ความพยายามปกป้องโลกนี้เป็นหน้าที่ของอเมริกาหรือเปล่า หรือนี่เป็นสงครามเพื่อแสวงหาผลประโยชน์แบบที่เคยเป็นใช่หรือไม่ ข้อถกเถียงทางการเมืองถูกปัดตกทิ้งหมด ซึ่งก็อาจจะใช้ข้ออ้างของการเป็นหนังบล็อกบัสเตอร์ไม่ใช่หนังการเมืองก็ไม่ใช่เรื่องแปลก 

หากแต่การลดรูปหรือปัดตกความเป็นการเมืองของหนัง ทำให้หนังกลายไปเป็นสิ่งที่หนังบล็อกบัสเตอร์อเมริกันในยุค 1980’s จนถึง 2000’s ต้นๆ เป็น นั่นคือการเป็นหนังพร็อพพากันด้า (propaganda) ระเบียบโลกแบบอเมริกันนั้นเอง เรามีพระเอกที่เป็นภาพแทน ภาพฝัน ไปจนถึงภาพแช่แข็งของวีรบุรุษอเมริกัน ขับเครื่องบินรบไปปราบปรามเหล่าร้ายที่ไหนสักแห่ง ผู้ร้ายเป็นตัวไร้หน้าเหี้ยมโหด และการกระทำทั้งหมดไม่ได้เป็นเพียงการกระทำเชิงชาตินิยมแบบเดียวที่เราเห็นในหนังชาตินิยมจากหลายประเทศ แต่เป็นตัวแทนของชาวโลกในภาพรวม อเมริกากำลังทำหน้าที่ไม่ใช่แค่ตำรวจโลก แต่เป็นวีรบุรุษของโลกผ่าน soft power อย่างภาพยนตร์ที่เชิดชูตัวเอง และแนวคิดของตัวเอง จนเราลืมตระหนักไปเลยว่านั่นไม่ใช่ตัวแทนของโลก เป็นเพียงรัฐบาลสหรัฐอเมริกา เรื่องเล่าหลักที่เราคิดว่าเป็นสัจนิรันดร์แห่งเสรีนิยม ถึงที่สุด มีประเด็นให้ต้องคำถามว่ามันถูกต้องอยู่แล้วหรือไม่ 

อย่างไรก็ดี หนังบล็อกบัสเตอร์หลังเหตุการณ์ WORLD TRADE ตามด้วยความรุ่งเรืองของฝั่งขวาจัดชาตินิยม และการโต้กลับของเหล่าเสรีนิยม การเสื่อมอำนาจทางเศรษฐกิจของอเมริกัน ก็นับว่าเปลี่ยนแปลงไปมาก หนังประเภทอเมริกันกู้โลก ต้องปรับแปลงตัวเองไปสู่การเป็นหนังซูเปอร์ฮีโร่ที่ยืนอยู่บนโลกที่จริงครึ่งไม่จริงครึ่ง หนังบล็อกบัสเตอร์แบบเก่าไม่ได้ทำเงินอีกแล้ว การเป็นวีรบุรุษถูกตรวจสอบทั้งในแง่มุมมทางการมือง ความเป็นเจ้าอาณานิคม ไล่ไปจนถึงอคติทางเพศและชาติพันธุ์ ถึงที่สุด ชายผิวขาวที่บินไปกู้โลกกลายเป็นภาพฝันที่เกือบจะเป็นฝันเปียกของ 90’s kids แม้เราจะยังมี James Bond หรือ Mission Impossible ออกฉายประปราย แต่มันไม่ใช่ภาพแทนของหนังบล็อกบัสเตอร์อเมริกันร่วมสมัยอีกต่อไป

Top Gun: Maverick จึงเป็นการกลับมาทั้งอย่างน่าภาคภูมิ และชวนขมวดคิ้วตั้งคำถาม เพราะในขณะที่มันเป็นหนังที่มอบความบันเทิงขั้นสูงสุด ภาพและเสียงถูกออกแบบมาอย่างดี มีเทคนิคลูกล่อลูกชนในการเล่า ภารกิจท้านรก ผ่านภาพกราฟิกเพื่อให้ผู้ชมเห็นภาพกว้าง และในขณะเดียวกันก็สามารถใช้ภาพ operation image ที่เป็นเพียงภาพกราฟิก เร้าอารมณ์ผู้ชมได้ทรงพลังอย่างยิ่ง ก่อนที่ครึ่งชั่วโมงสุดท้ายจะใช้ศักยภาพของเสียง ภาพ และการตัดต่อ ทำให้ภาพที่ครึ่งหนึ่งเป็นเพียงภาพในห้องผู้โดยสารนักบิน สามารถตื่นเต้นจนอะดรีนาลีนหลั่งไหลท่วมท้นได้ ในทางหนึ่งนี่คือหนังแอคชั่นแบบเก่า ที่อัพเกรดมาใหม่อย่างดี ดีพอจะยืนชนกับหนังที่สร้างเพื่อคนรุ่นปัจจุบันได้อย่างไม่ต้องอาย 

กระนั้นก็ตามขณะที่เราดู หนังเรื่องนี้ เรากลับไพล่ไปนึกถึง The Wrestler (2008) ของ Darren Aronofsky จะว่าไปแล้วโครงสร้างของหนังสองเรื่องนี้แทบจะเหมือนกัน มันว่าด้วยชายผิวขาวคนหนึ่งที่หลงใหลในบางสิ่งอย่างยิ่ง และอุทิศทั้งชีวิตให้กับมัน จนตอนนี้อยู่ในจุดที่ตกต่ำที่สุด และพยายามดิ้นรนกลับขึ้นมาใหม่เพื่อพิสูจน์ความหนักแน่นในอุดมการณ์ของตนในระดับที่แม้ต้องแลกด้วยชีวิตก็ไม่เป็นไร 

หาก The Wrestler กลายเป็นภาพแทนความล้มเหลวแบบหมดท่าที่น่าทึ่ง ทั้งจากตัวเรื่องของนักมวยปล้ำที่พยายามจะคืนสังเวียนแม้จะเป็นแค่ไอ้ขี้เมาร่อแร่ ไปจนถึงสภาพร่างกาย ของ Mickey Rourke ดาราที่เคยเป็นขวัญใจสาวๆ แบบเดียวกับ Tom Cruise ในยุคสมัยเดียวกัน ในขณะที่ Wrestler พูดถึงผู้คนจำนวนมากในสังคมอเมริกัน และวิเคราะห์ความล้มเหลวว่างเปล่าของมัน Top Gun กลับพูดถึงภาพฝันของคนอเมริกัน ที่ยังคงฝันอยู่ แม้ว่าเด็กรุ่นใหม่ จะบังคับเครื่องบินผ่านโดรน ไปจนถึงพยายามจะหยุดสงครามแบบเดิมแล้วก็ตาม 

Top Gun: Maverick เป็นภาพฝันเปียกที่แสนสมบูรณ์แบบของชายผิวขาววัยสี่สิบบวก (ที่เป็นภาพฝันสมบูรณ์แบบของผู้ชายวัยดังกล่าวจำนวนมากทั่วโลก) พวกเขาได้ทั้งรื้อฟื้นวัยเยาว์อันแสนหวานที่ครั้งหนึ่งภาพยนตร์พร็อพพากันด้าเสรีนิยมนำโดยอเมริกานั้นเคยปลุกปลอบใจ ได้อวดศักดาความเป็นชาย ผ่านทางสิ่งละอันพันละน้อยที่เป็น Phallus เป็นลึงค์ และการบ้าลึงค์ที่กระจายไปทั่ว ตั้งแต่ร่างกายแน่นมัดกล้ามของผู้ชาย ไปนจนถึงมอเตอร์ไซค์และเครื่องบินรบขับไล่ที่มีรูปทรงแบบเดียวกับลึงค์ เครื่องบินที่อยู่จุดสูงสุด แข็งแกร่งที่สุด รวดเร็วที่สุดและอดทนที่สุดในสหรัฐอเมริกา และอาจจะในโลก ในขณะเดียวกันพวกเขา (หรือพวกเรา? ที่หมายถึงผู้เขียนเอง) ก็ได้ยืนยันในอุดมการณ์มนุษย์นิยมวินเทจ ที่เชื่อมั่นในมนุษย์มากกว่าเทคโนโลยี เชื่อมั่นในประสบการณ์แบบเก่ามากกว่าการเรียนรู้ เชื่อมั่นในสิ่งเก่ามากกว่าสิ่งใหม่ และจบลงด้วยการ ‘กู้โลกให้เด็กมันดู’ แม้หนังจะลงเอยที่การยอมรับกันและกันของคนสองรุ่น แต่หนังก็เล่าว่าเป็นเด็กๆ ต่างหากที่ต้องเปิดใจให้กัปตันสุดเท่ของเขาที่สามารถขับเครื่องบินรบโบราณพาเขาหนีตายมาได้ แถมหนังยังพยายามทำตัวทันสมัยด้วยการเปิดรับความหลากหลายทางเพศและชาติพันธุ์ ทีมท็อปกันจึงมีทั้งผู้หญิง คนผิวสี คนละติน คนเอเซีย แต่แน่นอนว่าสูงสุดในหมู่คนสูงสุดย่อมคือชายผิวขาวหน้าตาดีกล้ามแน่น จนลืมไปเลยว่าเขากำลังเข้าสู่โหมด ‘ผู้สูงอายุ’ ไปแล้ว 

นี่คือหนังที่ออกแบบมาสำหรับคนรุ่นเรา เหล่าเจนเอกซ์และบูมเมอร์ส แต่นี่คือหนังที่เราอยากให้เด็กๆ ได้ดูด้วยเพื่อที่จะได้เข้าใจอาการฝัน/ฝันค้าง/ฝันเปียกในโลกความบันเทิงอเมริกันแบบเก่า การทำความเข้าใจอุดมการณ์แนวคิดที่แทบไม่มีอะไรเหมือนคนรุ่นถัดมา (หรือถ้าจะกล่าวอีกทางหนึ่งอาจจะบอกว่าเหมือนกันมากๆ แต่ในวิถีทางที่ต่างกันสุดขั้ว) เรียนรู้เพื่อที่จะอธิบาย ต่อต้าน หรือท้าทายมันในอนาคต อนาคตที่อาจจะมาเร็ว และมาแล้ว จนทำให้หนังเรื่องนี้ถูกสร้างขึ้นมาในฐานะที่มั่นสุดท้ายของชายที่กำลังสูญเสียตัวเอง เพราะจริงๆ ‘ไม่ใช่วันนี้’ ของ มาเวอริค อาจจะไม่ใช่พรุ่งนี้ แต่มันอาจจะเป็นเมื่อวานก็ได้ 

Kotaro Lives Alone โคทาโร่ไม่ได้อยู่เพียงลำพังเพียงลำพัง

เรื่องราวทั้งหมดเริ่มต้นในวันธรรมดาวันหนึ่งที่ห้างค้าปลีก เด็กชายวัยอนุบาลคนหนึ่งเลือกซื้อกระดาษทิชชู่ตามลำพัง ไม่ใช่เรื่องแปลกนักในประเทศที่เคยมี Old Enough รายการติดตามเด็กน้อยไปจ่ายตลาดตามคำสั่งของผู้ใหญ่ออกอาการให้ดูเมื่อหลายปีก่อน หากจะมีอะไรที่ดูแปลกไปก็คงจะเป็นท่าทางของเจ้าหนูที่ดูจะพิถีพิถันในการเลือกคุณภาพกระดาษเกินธรรมดากับคำพูดคำจาที่ดูเป็นผู้ใหญ่เกินตัว เด็กชายออกจากห้างพร้อมกล่องกระดาษทิชชู่ใส่ถุงเต็มสองมือ

มีข้อสังเกตที่น่าสนใจประการหนึ่งที่เพื่อนผู้ทำงานในหน่วยงานพัฒนาเยาวชนเล่าให้ผมฟัง เขาบอกว่าถ้าเจอเด็กที่ “ดูแก่เกินวัย” ให้ตั้งใจสังเกตเอาไว้ดีๆ ยิ่งปูมหลังของเด็กคนนั้นยากลำบาก ความแก่กร้านของเด็กก็ยิ่งปรากฏให้เห็นเด่นชัด

เด็กชายเคาะประตูอพาร์ตเมนต์ของคาริโนะ นักเขียนการ์ตูนที่อาศัยอยู่ในอพาร์ตเมนต์ห้องข้างๆ เด็กชายโค้งคำนับ ส่งกระดาษทิชชู่ที่บรรจงเลือกมาเป็นของขวัญแก่เพื่อนบ้านคนใหม่ด้วยมารยาทอันดี พร้อมแนะนำตัวว่าชื่อซาโต โคทาโร่ จากนี้ไปจะเป็นเพื่อนบ้านของพวกเขา

ด้วยภาษาและสำเนียงของขุนนางโบราณ

เจ้าเด็กคนนี้คงลำบากมามากทีเดียว

Kotaro Lives Alone เป็นแอนิเมชั่นซีรีส์ที่สร้างจากหนังสือการ์ตูนตลกชื่อเดียวกัน (ชื่อตามภาษาต้นทางคือ Kotarō wa Hitori Gurashi – โคทาโร่อาศัยอยู่ตามลำพัง) จากปลายปากกาของมามิ ทสึมุระ ตีพิมพ์ตอนแรกในนิตยสารการ์ตูนรายปักษ์ Big Comic Superior ฉบับเดือนมีนาคมปี 2015 เรื่องราวของมันว่าด้วยบรรดาผู้คนที่และสิ่งละอันพันละน้อยที่อยู่รายรอบตัวโคท่าโร่ เด็กชาย 4 ขวบผู้มีบุคลิกล้ำเกินวัย เขาพูดจาด้วยสำนวนของชนชั้นสูง ใส่ใจกับมารยาทพิธีรีตอง ใส่ใจกับการดูแลรูปลักษณ์จนถึงขั้นหมกมุ่น แสดงอารมณ์น้อยเกินเด็กอนุบาลทั่วไป และอาศัยอยู่ในอพาร์ตเมนต์หนึ่งห้องนอนหนึ่งห้องน้ำตามลำพัง ไร้วี่แววของพ่อแม่ผู้ปกครอง

ทั้งคนดู คาริโนะและผู้อาศัยรายอื่นๆ ในอพาร์ตเมนต์ต่างเข้าใจได้ในทันทีว่าโคทาโร่ไม่ธรรมดา เมื่อเรื่องราวดำเนินต่อไปอีกสักหน่อย เราก็จะได้พบความจริงว่าความไม่ธรรมดาของเด็กชายโคทาโร่มันดูสมจริงเอามากๆ โดยเฉพาะเมื่อเราเริ่มตระหนักได้ว่าวัตถุดิบของการ์ตูนเรื่องนี้คือเรื่องที่ไม่ตลกเอาเสียเลยอย่างปัญหาการละเลยทอดทิ้งเด็ก หนึ่งในปัญหาใหญ่ของหลายประเทศที่มีปัญหาเรื่องความวิตกของประชากรที่มีต่อความมั่นคงในชีวิต

สำนักงานตำรวจแห่งชาติญี่ปุ่นเปิดเผยว่า ในปี 2021 มีการแจ้งเหตุละเลยทอดทิ้งเด็กถึง 8,270 ครั้ง ส่วนในไทย กองทุนเพื่อความเท่าเทียมทางการศึกษาพบว่าในปีการศึกษา 2561 (ปี 2020) มีเด็กที่ถูกทอดทิ้งหรือเด็กกำพร้าถึง 15,173 คน (จากจำนวนเด็กที่ด้อยโอกาสทางการศึกษากว่า 3.62 ล้านคน) และในรายงานเดียวกันนี้พูดถึงสาเหตุของการทอดทิ้งเด็ก ได้แก่ การขาดความรู้ความเข้าใจในการเลี้ยงดู ปัญหาครอบครัว ปัญหาเศรษฐกิจ การตั้งครรภ์ที่ไม่พึงประสงค์และความพิการโดยกำเนิดของเด็ก

ไม่ปรากฏว่ามีสาเหตุใดมาจากตัวเด็กเอง

จึงอาจพูดได้ว่าเด็กอย่างโคทาโร่นั้น ไม่ได้อยู่ห่างไกลจากความเป็นจริงในชีวิตของพวกเรานัก เขาอาจไม่ใช่เด็กคนเดียวที่คุณรู้จักในฐานะเด็กที่ไม่มีพ่อแม่คอยดูแลอย่างที่ควรจะเป็น โคทาโร่ไม่ได้อยู่ตามลำพังตามลำพัง

วิธีการนำเสนอของ Kotaro Lives Alone ไม่มีอะไรหรือหวา ออกจะธรรมดาค่อนไปทางจำเจ โครงสร้างของแต่ละตอนมักจะเริ่มต้นด้วยเหตุการณ์ปกติธรรมดาในชีวิตอย่างการดูโทรทัศน์ ทานอาหาร ไปโรงเรียน พูดคุยเรื่องราวทั่วไปกับเพื่อนบ้าน (ซึ่งมักจะเป็นคาริโนะที่อยู่ห้องข้างๆ) ก่อนจะตบมุกด้วยพฤติกรรมเหนือการคาดเดาของโคทาโร่ และคลี่คลายเหตุการณ์พร้อมกับเผยเรื่องราวที่อยู่เบื้องหลังความประหลาดของเด็กชายออกมาทีละนิด มีเพียงสิ่งนี้ที่เหนือความคาดมหายและประคองให้ผมอยู่กับเรื่องราวของโคทาโร่ไปได้เรื่อยๆ ราวกับถูกจูงให้สังเกตอากัปกิริยาของโคทาโร่ที่มีต่อสิ่งต่างๆ และค้นพบว่าพฤติกรรมกร้านโลกกร้านลมของเขานั้นล้วนตั้งอยู่บนความไร้เดียงสาแบบเด็ก และความพยายามอย่างยิ่งที่จะหนีให้พ้นความเดียวดาย แม้จะต้องเลือกวิถีทางที่ต้องอยู่ตามลำพังก็ตาม

ยกตัวอย่างเช่น ในตอนหนึ่งคาริโนะไขปริศนาความจู้จี้เรื่องกระดาษทิชชู่ของโคทาโร่ได้จากการสัมภาษณ์ประสบการณ์วัยเด็กของคนในโทรทัศน์ ผู้ชายในทีวีเล่าว่าตอนเด็กๆ เขาเคยถูกทิ้งให้ต้องกินกระดาษทิชชู่เพื่อประทังความหิวโหย เขาจำได้ว่ากระดาษทิชชู่มีรสหวานอ่อนๆ คำพูดนี้ทำให้คาริโนะนึกถึงคำของโคทาโร่ที่เคยพูดออกมาว่ากระดาษทิชชู่ที่ราคาสูงมักจะ “หอมหวาน” เรื่องของกระดาษทิชชู่ไม่เคยหลุดไปจากใจของโคทาโร่เลย แม้ว่าทุกวันนี้เขาจะไม่ลำบากเรื่องการหุงหาอาหารกินด้วยตัวเองแล้ว

หรือตอนที่ว่าด้วยพฤติกรรมการรับหนังสือพิมพ์วันละ 5 หัวของเด็กชาย สิ่งนี้สะกิดใจคนส่งหนังสือพิมพ์หน้าใหม่เกิดสงสัยว่าทางหนังสือพิมพ์กำลังหลอกขายบริการให้กับเด็กที่ไม่รู้เรื่องรู้ราวหรือเปล่า จนได้รับความกระจ่างจากโคทาโร่ในภายหลังว่าเขาจงใจรับหนังสือพิมพ์จำนวนมากเหล่านั้นเอง และหากวันใดที่คนส่งหนังสือพิมพ์พบว่ามีหนังสือพิมพ์เป็นสิบฉบับเสียบอยู่หน้าประตูโดยไม่มีใครแตะต้อง ก็ขอให้เข้าใจเอาไว้ว่าเขากำลังตกอยู่ในภาวะฉุกเฉินจนไม่อาจออกมาเก็บหนังสือพิมพ์ได้ ขอรบกวนให้คนส่งหนังสือพิมพ์ไปตามคนมาช่วยเขาด้วย

ทั้งสองตอนที่ยกมานี้เป็นเพียงส่วนเล็กๆ จากหลายเรื่องราวที่ถูกนำเสนอใน Kotaro Lives Alone ที่สนับสนุนข้อสังเกตเรื่องเด็กที่เผชิญกับความยากลำบากตั้งแต่เล็ก แท้จริงแล้วพฤติกรรมเหนือสำนึกปกตินั้นมาจากสิ่งที่เป็นปกติมากๆ นั่นคือการพยายามเอาตัวรอดทุกวิถีทางที่ทำได้ ในกรณีของโคทาโร่ วิธีเอาตัวรอดของเอาอิงมาจากวิธีการจริงๆ ของคนที่อยู่อย่างโดดเดี่ยว (การรับหนังสือพิมพ์เป็นวิธีการที่นิยมมากในหมู่ผู้ที่กังวลเกี่ยวกับการอยู่คนเดียว โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงอายุ) มองในแง่ร้ายกว่านี้สักหน่อย ถ้าเรื่องนี้ไม่อยู่ในกรอบของการ์ตูนตลก ก็มีความเป็นไปได้ที่เด็กชายจะเลือกเอาตัวรอดด้วยวิธีการที่เป็นปัญหากว่านี้ เช่นการก่ออาชญากรรมเล็กๆ อย่างการหลอกลวงหรือขโมยข้าวของ

โชคดีของโคทาโร่ เขาอยู่ในการ์ตูนตลก อยู่ในฐานะที่ยังเลือกเข้ารับการศึกษาตามปกติได้ ไม่มีปัญหาด้านการเงิน และผู้คนที่อยู่รายรอบตัวเขาเป็นคนที่จิตใจดี (หรืออย่างน้อยที่สุดก็เป็นคนไม่ดีที่กลับใจได้) เรื่องราวของเขาจึงเป็นการรับ – ส่งลูกบอลทางความคิดกับคนอื่นๆ เกี่ยวกับความโดดเดี่ยวและความเข้มแข็งที่ใช้ยืนหยัดเพื่อตัวเองอยู่ตลอดเวลา โคทาโร่จึงไม่ได้มีชีวิตอยู่อย่างเดียวดาย แม้ว่าเขาจะอาศัยอยู่คนเดียว

สิ่งที่อาจจะเป็นได้ทั้งจุดแข็งและจุดอ่อนของเรื่องนี้คือการที่แทบทุกคนในเรื่องมองเห็นไปในทางเดียวกันว่าโคทาโร่ควรได้กลับไปอยู่กับพ่อแม่ ผู้ซึ่งเป็นทั้งผู้ปกครองคนแรก เป็นบ้านที่เด็กชายหวังอย่างยิ่งที่จะกลับไปหาเมื่อเขาพร้อม และเป็นทั้งต้นเหตุแห่งบาดแผลที่ฝังลึกอยู่ในใจเด็กชาย ความเห็นใจที่มีต่อโคทาโร่มักจะมาพร้อมกับความกังขาที่ว่าการได้กลับไปอยู่กับคนที่ทำให้เขาหวาดกลัวและหนีออกมาแต่แรกนั้นดีจริงๆ แล้วหรือ ยิ่งดูก็ยิ่งรู้สึกว่าอีกอย่างที่ผู้ใหญ่อย่างเราควรทำเพื่อเด็กคือสร้างโลกที่ทำให้เขารู้สึกปลอดภัย รู้สึกแปลกแยกน้อยที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ ไม่ว่าเด็กๆ จะต้องอาศัยอยู่กับใครหรือไม่อยู่กับใครเลยก็ตาม แต่หากจะมองว่ามันเป็นการขับเน้นให้เราตระหนักว่าการป้องกันปัญหาการทอดทิ้งเด็กนั้นควรเริ่มที่ครอบครัวก็ไม่ได้ผิดแต่อย่างใด

บนโลกยังมีเด็กอย่างโคทาโร่อีกมากมาย ขณะที่พวกเขาพยายามมีชีวิตอยู่รอดให้ได้ตัวเอง พวกเขาก็อยู่ร่วมกับเราในสังคมนี้ด้วย ต่อให้คุณไม่ใช่คนรักเด็กอะไรนักก็น่าจะพอมองเห็นว่าปัญหาการทอดทิ้งเด็กนั้นไม่ใช่แค่ปัญหาที่ครอบครัวจะต้องรับผิดชอบอยู่ฝ่ายเดียว แม้ว่าเด็กๆ ที่ถูกทอดทิ้งจะไม่ได้มีเจตนาร้าย แต่เขาก็ต้องเรียนรู้ที่จะเอาตัวรอดโดยไม่สนวิธีการ ไม่มีอะไรรับประกันว่าวิธีการของพวกเขาจะไม่เป็นปัญหา 

และไม่มีอะไรรับประกันว่าปัญหานั้นจะไม่ตกมาถึงคุณ ถึงเรา ถึงทุกคน

โคทาโร่ไม่ได้อยู่เพียงลำพัง อย่าให้เขาอยู่เพียงลำพัง


ดู Kotaro Lives Alone ได้ที่ Netflix


อ้างอิง

https://www.tcijthai.com/news/2015/08/scoop/5269

https://mainichi.jp/english/articles/20220203/p2a/00m/0na/007000c#:~:text=There%20were%2019%2C185%20physical%20abuse,than%20in%20the%20previous%20year.

https://research.eef.or.th/orphans-in-thailand-education-system/

“ฉันเชื่อว่าสิ่งที่ส่วนตัวที่สุดกับสิ่งที่การเมืองที่สุดนั้นสัมพันธ์กันอย่างแยกไม่ออก” รู้จัก ออเดรย์ ดิวาน ผกก. สิงโตทองคำที่เตรียมนั่งเก้าอี้รีเมค Emmanuelle

ออเดรย์ ดิวาน (Audrey Diwan) เป็นชื่อที่อาจจะยังไม่คุ้นหูคนทั่วไปมากนัก แต่ผู้กำกับชาวฝรั่งเศส-เลบานีส เจ้าของรางวัลสิงโตทองคำจากเทศกาลหนังเวนิซปีล่าสุดกับ Happening (2021) หนังเกี่ยวกับการทำแท้งผิดกฎหมายในฝรั่งเศสยุค 60s ก็เริ่มเป็นที่พูดถึงขึ้นมา ทั้งเพราะหนังกำลังทยอยเข้าโรงพร้อมกันในหลายประเทศ และเพราะดันเข้าฉายในอเมริกาสัปดาห์เดียวกับที่มีความเห็นจากศาลสูงสหรัฐอเมริการั่วออกมาว่าอาจมีการกลับแนวคำพิพากษา Roe v. Wade ในปี 1973 ที่ว่าผู้หญิงมีสิทธิเลือกยุติการตั้งครรภ์

เมื่อบอกว่าเป็นหนังเกี่ยวกับการทำแท้งผิดกฎหมาย หลายคนจึงนึกถึงหนังรางวัลปาล์มทอง 4 Months, 3 Weeks and 2 Days (2007, Cristian Mungiu) กับหนังรางวัลอินดีสปิริต Never Rarely Sometimes Always (2020, Eliza Hittman) และตั้งคำถามว่าเรื่องนี้จะต่างจากทั้งสองเรื่องยังไง ไปจนถึงว่าจะยังทำประเด็นนี้อยู่อีกทำไมในเมื่อฝรั่งเศสก็มีกฎหมายอนุญาตให้ทำแท้งได้มาตั้งแต่ปี 1975 (ซึ่งคือ 12 ปีหลังจากเจ้าของนิยายต้นฉบับของ Happening ผ่านการทำแท้งแบบผิดกฎหมาย) แต่แม้การทำแท้งในฝรั่งเศสจะไม่ผิดกฎหมายแล้ว แต่ก็ไม่ได้หมายความว่ามันจะเป็นแบบนั้นทั่วโลกหรือเป็นแบบนั้นตลอดไป

ดิวานให้คำตอบชัดเจนว่า “ฉันตอบเขาไปว่า โอเค ถ้าอย่างนั้นฉันก็หวังว่าคุณจะพูดแบบเดียวกันกับคนทำหนังคนอื่นที่อยากทำหนังเกี่ยวกับสงครามโลกครั้งที่ 2 แล้วกัน … ดูสิว่าผู้หญิงมากมายแค่ไหนที่ต้องตายในสมรภูมินั้น แล้วบอกฉันที่ว่ามันไม่ใช่สงคราม นี่คือสงครามที่ไร้สุ้มเสียง” เธอว่า

“เราต่างรู้ว่าเมื่อผู้หญิงไม่ได้รับอนุญาตให้ทำแท้งแบบถูกกฎหมาย พวกเธอก็จะไปทำแท้งแบบผิดกฎหมาย แน่นอนว่านี่เป็นเรื่องที่ยังคงเกิดขึ้น แต่คำถามเดียวคือ ในฐานะมนุษย์ เราจะยินยอมให้ผู้หญิงก้าวผ่านความเจ็บปวดมากมายขนาดไหนกัน”

แม้ Happening จะพูดเรื่องที่เป็นสากลจนดูเหมือนจะเป็นแถลงการณ์ทางการเมืองหรือวิพากษ์เรื่องศีลธรรม แต่อันที่จริงแล้วหนังพูดเรื่องที่ส่วนตัวมากๆ เพราะเธอเองเป็นหนึ่งในผู้หญิงที่ผ่านการทำแท้งมาก่อน ดิวานพยายามหาคำตอบเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นกับเธอจนเมื่อสามปีที่แล้วมาเจอหนังสือปี 2001 ของแอนนี่ เออร์โนซ์ (Annie Ernaux) นักเขียนที่เธอชื่นชอบ แต่นี่เป็นเล่มที่เธอไม่รู้จักและไม่ค่อยถูกพูดถึงโดยสื่อในฝรั่งเศส

ดิวานมองว่าหนังสือเล่มนี้คือทริลเลอร์ที่มีความเป็นส่วนตัว และเธอก็อยากทำให้หนังออกมาเป็นทริลเลอร์จริงๆ เพราะสำหรับตัวละครแล้ว ทุกนาทีคือการนับถอยหลังและเธอต้องหาทางออกให้ทันท่วงที นอกจากนั้นดิวานยังรักที่ตัวละครตัดสินใจไปแล้วตั้งแต่เริ่มเรื่องว่าจะทำแท้ง ฉะนั้นนี่จึงไม่ใช่เรื่องราวเกี่ยวกับการตัดสินใจว่าจะทำหรือไม่ทำ แต่คือการทำมันให้สำเร็จเพื่อจะสามารถเดินไปสู่เส้นทางที่ตัวเองปรารถนา

Audrey Diwan

“นี่ไม่ใช่หนังสือเกี่ยวกับการทำแท้งผิดกฎหมาย นี่เป็นหนังสือเกี่ยวกับตัวละครตัวนี้ที่ฉันรักและวิธีที่เธอพูดถึงแรงปรารถนาทางเพศและความต้องการที่จะมีความรู้ในขณะที่กำลังเธอผันตัวเองจากชนชั้นแรงงานไปยังมหาวิทยาลัยเพื่อหาที่ทางของตัวเองบนโลกใบนี้ และเพื่อที่จะเดินบนเส้นทางนั้น เธอจึงต้องไปทำแท้งผิดกฎหมาย” ดิวานย้ำนักย้ำหนาว่า แม้เราจะพยายามปกปิดมันไว้ แต่ความต้องการคือส่วนหนึ่งของชีวิตมนุษย์ “ทำไมเราถึงต้องอับอายกันล่ะ ฉันคิดว่าความสุขสมมันงดงาม ส่วนความอับอายของเราเป็นผลผลิตของสังคม”

หลังจาก Happening เข้าฉายในอเมริกาไม่นาน ก็มีการประกาศออกมาที่คานส์ว่า จะมีการรีเมค Emmanuelle นิยายและหนังอีโรติกสุดฉาวจากยุค 60s-70s โดยมีดิวานรับหน้าที่ผู้กำกับ และเลอา เซดูซ์ นำแสดง ดิวานเล่าว่าโปรเจ็กต์ใหม่ที่จะเป็นหนังภาษาอังกฤษเรื่องแรกของเธอนี้ก็เป็น ‘เรื่องราวที่เล่าผ่านร่างกาย’ เช่นเดียวกับ Happening

นิยายอีโรติกเลื่องชื่อนี้ประพันธ์โดยนักเขียนชาวไทย-ฝรั่งเศส นามปากกา เอ็มมานูเอล อาร์ซ็อง (ชื่อเดิม มารยาท กระแสสินธุ์) ตีพิมพ์ในปี 1959 เล่าเรื่องของหญิงสาวที่ติดตามสามีมาทำงานที่เมืองไทยและการผจญภัยทางเพศอันโลดโผนของเธอกับชายหญิงมากหน้าหลายตาในกรุงเทพมหานคร ถูกสร้างเป็นหนังซอฟต์คอร์ที่ถ่ายทำในเมืองไทยมาแล้วในปี 1974 โดยผู้กำกับ ฌุสต์ แฌ็คแค็ง นำแสดงโดย ซิลเวีย คริสเตล หนังถูกวิพากษ์วิจารณ์ทั้งในเรื่องท่าทีแบบแฟนตาซีของลัทธิจักรวรรดินิยมและการดูถูกเหยียดหยามคนท้องถิ่น (อ่านเกี่ยวกับ Emmanuelle ฉบับแฌ็คแค็งได้ที่ CINEMA NOSTALGIA : EMMANUELLE) ถึงอย่างนั้นก็ขายดิบขายดีจนมีภาคต่อทั้งหนังและซีรีส์ออกมาอีกนับไม่ถ้วน

น่าติดตามว่า ในฐานะผู้กำกับที่เชื่อในเรื่องเสรีภาพและอิสรภาพของเพศหญิง ดิวานจะปั้นหนังไปในทางไหน และยิ่งน่าตื่นเต้นเมื่อทราบว่าเธอจะดัดแปลงบทร่วมกับ รีเบ็คกา ซโลทอวสกี้ (Rebecca Zlotowski) ผู้กำกับและผู้เขียนบท An Easy Girl (2019) หนัง coming-of-age ว่าด้วยฤดูร้อนอันวาบหวามของหญิงสาวแรกรุ่นอายุ 16 ที่เคยฉายในสาย Director’s Fortnight ที่คานส์ รวมถึง Grand Central (2013) และ Dear Prudence (2010) ที่มี เลอา เซดูซ์ แสดงนำ

“มันคือมุมมองแบบผู้หญิงต่อความสัมพันธ์ที่ผู้หญิงคนหนึ่งมีกับเรื่องทางเพศของตัวเอง” เซดูซ์กล่าวถึง Emmanuelle เวอร์ชันที่เธอกำลังจะนำแสดง “ดิวานบอกฉันว่าเธออยากเล่าเรื่องของผู้หญิงทุกวันนี้ที่เธอพบเห็นและรู้จัก แต่กลับไม่เห็นบนจอหนัง ฉันเข้าใจว่าเธอหมายความว่าอย่างไร”

Wheel of Fortune and Fantasy : รูกลวงที่คล้ายวงล้อแห่งโชคชะตาและฝันหวาน

เปิดเผยเนื้อหาส่วนสำคัญของภาพยนตร์

นานมาแล้ว ระหว่างที่ผู้เขียนได้พูดคุยกับมิตรสหายนักเขียนท่านหนึ่ง ระหว่างบทสนทนาเรื่องการเขียนวรรณกรรมของเรา มิตรสหายท่านนั้นกล่าวว่า ‘เรื่องบางเรื่องควรเป็นเรื่องเล่ามากกว่า’ เพราะกับบางเรื่องแม้มันจะเกิดขึ้นในชีวิตจริงของเรา หากความเหลือเชื่อ ความบังเอิญ และความมหัศจรรย์ของมัน กลับทำให้มันจริงไม่พอเมื่อถูกเล่า กลายเป็นความประดักประเดิดจนเกือบจะเป็นเรื่องขี้โม้ที่เกินเลยราวกับว่าผู้เล่า เล่าไม่เป็นจนต้องอาศัยความบังเอิญ โชคชะตา พรหมลิขิต มาช่วยผลักให้เรื่องราวเดินไปข้างหน้า

ด้วยการณ์นั้น พรหมลิขิต ความบังเอิญ โชคชะตา หรือจะชื่ออะไรก็ตามที จึงมักถูกทิ้งไว้กลางทางในฐานะเรื่องจริงที่ควรเป็นเรื่องเล่า และเรื่องเล่าที่ไม่น่าจะเป็นเรื่องจริงขึ้นมาได้ ความคิดเช่นนี้ขยายภาพให้เห็นถึงความคิดเกี่ยวกับชีวิตของเรา ในฐานะของเส้นทางที่ราบเรียบชืดชาน่าเบื่อหน่าย ประกอบขึ้นจากถนนที่มุ่งไป ทัศนียภาพดาดๆ ที่ไม่น่ามอง ชีวิตจริงนั้นน่าเบื่ออึดอัดและเศร้าสร้อย เราจึงต้องไปแสวงหา ชีวิต บุคคล เรื่องเล่าที่แสนพิเศษ จากวรรณกรรม ภาพยนตร์และดนตรีเสียแทน ชีวิตคือความจริงชืดเย็น และความพาฝัน เป็นอุดมคติที่เอาไว้ให้ไปไม่ถึง

หนังเรื่องนี้ประกอบขึ้นจากสิ่งนั้น จากความบังเอิญ โชคชะตา พรหมลิขิต มันว่าด้วย เด็กสาวคนหนึ่งที่ ‘บังเอิญ’ พบว่าผู้ชายที่กำลังจีบเพื่อนของเธออยู่คือคนรักเก่าของเธอ เธอรู้สึกเหมือนของหายอยากได้คืนแม้จะเป็นฝ่ายทิ้งเขาอย่างไม่ใยดี เรื่องต่อมาว่าด้วยสาววัยทำงานที่เพิ่งกลับมาเรียนหลังจากมีลูก ชู้รักของเธอเป็นนักเรียนที่ลงเรียนคลาสเดียวกับอาจารย์ของเธอและโดนไล่ออกเพราะตกวิชาของเขา ชายหนุ่มขอร้องให้เธอแก้แค้นด้วยการไปยั่วยวนอาจารย์คนนี้ที่เพิ่งได้รางวัลและหวังทำลายชื่อเสียงของเขา แต่ ‘โชคชะตา’ ทำให้เธอกับเขาเปิดใจกัน และความบังเอิญพลิกมันไปอีกทาง เรื่องสุดท้ายเกิดขึ้นในอนาคต เล่าออกมาราวกับเป็น ‘พรหมลิขิต’ ของหญิงสาววัยกลางคนสองคนที่พบกันบนถนน ต่างคนต่างคิดว่าอีกฝ่ายคือเพื่อนสาววัยมัธยม รักแรกที่ลอยลับไปเนิ่นนาน ต่างพูดคุยเปิดเผยจิตใจต่อกันอย่างงดงามท่ามกลางความแปลกหน้าที่เชื่อมต่อกันด้วยรูกลวงในหัวใจที่ไม่มีวันถมเต็ม

นอกจากการหมุนไปของวงล้อแห่งโชคชะตา เรื่องสั้นสามเรื่องไม่เกี่ยวข้องเชื่อมโยงถึงกัน ตัวละครคนละชุด สถานการณ์คนละแบบ แต่หากมองอย่างใกล้ชิดเข้ามาอีกนิด เราอาจเล่าเรื่องทั้งสามนี้ใหม่ภายใต้โครงสร้างเดียวกันได้ว่านี่คือเรื่องของตัวละครหญิงที่พกพาความเป็นคนนอก คนชายขอบ บุกเข้าไปในสมดุลความสัมพันธ์แบบต่างๆ ที่ได้รับการยอมรับจากสังคม ซึ่งอาจจะพูดอีกแบบว่าความสัมพันธ์ในโลกแบบชายเป็นใหญ่ก็ได้ พวกเธอรื้อถอนมัน ทำให้มันสั่นคลอน จ้องมองและล้อเล่นกับมันจากมุมมองของคนนอก จวนเจียนจะทำลายล้าง หากพวกเธอก็สั่นคลอนด้วยเช่นกัน บางคนพ่ายแพ้เจ็บปวด บางคนได้เรียนรู้โมงยามที่ดีที่สุดในชีวิต ความบังเอิญเล่นตลกกับพวกเขาและเธอ ทั้งหยิกข่วนและโอบกอด

เราจึงเล่าใหม่ได้แบบนี้ นี่คือเรื่องของ ‘นางตัวร้าย’ ที่บุกเข้าไปหาคนรักเก่าเพราะเขากำลังจะเริ่มความสัมพันธ์ใหม่กับหญิงอื่นที่ไม่ใช่เธอ ทั้งคู่พูดคุยกันยาวนาน รื้อค้นเข้าไปในปากแผลของกันและกัน เปิดมันออกดูทุกร่องรอยการทิ่มแทง ความเจ็บปวดที่ต่างฝ่ายต่างปรารถนา แต่ไม่มีแรงมากพอจะใช้จ่ายชีวิตไปกับมัน ในขณะเรื่องที่สอง พูดถึง ‘หญิงมากรัก’ ที่บุกเข้าไปในสมดุลแห่งความโดดเดี่ยวของอาจารย์วรรณกรรมคนเงียบเหงา คนที่่ยอมรับแล้วว่าตัวเองจะโดดเดี่ยวไปตลอดกาล เธอตั้งใจจะล่อลวงเขาแต่กลับพบว่าเป็นเขาต่างหากช่วยทำให้เธอเข้าใจตัวเองอย่างลึกซึ้งเป็นครั้งแรก ขณะที่เรื่องสุดท้าย พูดถึง ‘หญิงสาวรักเพศเดียวกัน’ ที่บุกเข้าไปในครอบครัวรักต่างเพศตามขนบของผู้หญิงที่เธอคิดว่าคือคู่รักที่จากกันไปนานของเธอ ทั้งคู่พูดคุยกันและต่างค้นพบความรู้สึกเก่าแก่ส่วนตัวที่ถูกกลบฝังไว้ข้างใน ถูกชีวิตกีดกันออกไป ความโดดเดี่ยวที่คนรักไม่อาจเข้าใจ มีแต่คนแปลกหน้าที่มีรูกลวงเช่นเดียวกันจึงเข้าใจกันได้ 

เราจึงบอกได้ว่ามันเป็นเรื่องของ นางร้าย / หญิงคบชู้ / สาวเลสเบี้ยน ที่เข้าไปสั่นคลอนความสัมพันธ์ของ คู่รักใหม่ / คนโสด ในกรอบศีลธรรมและครอบครัวมาตรฐานตามลำดับ 

แต่นี่ไม่ใช่หนังการเมืองที่เป็นเรื่องของภาพแทน ตัวละครของ Ryusuke Hamaguchi คือภาพเฉพาะของปัจเจกแต่ละบุคคล ซึ่งนอกจากจะถูกกำหนดโดยตัวเองและการเมืองแล้ว ยังถูกกำหนดด้วยโชคชะตาอีกชั้นหนึ่ง และนี่คือการดิ้นรนอย่างงดงามของพวกเขาภายใต้สิ่งเหล่านั้น 

แม้ผู้ชมชาวไทยจะรู้จัก Hamaguchi จากหนังเรื่อง Drive My Car ที่ดัดแปลงจากเรื่องสั้นของ Haruki Murakami ออกฉายในปีเดียวกัน ได้รับรางวัลจากคานส์ และออสการ์ หากเมื่อเทียบกันแล้ว Wheel of Fortune and Fantasy แทบไม่มีอะไรเหมือนกันกับ Drive My Car ด้วยโปรดักชั่นที่เล็กกว่ามาก ในแต่ละตอนมีนักแสดงเพียงสองหรือสามคน เหตุการณ์เกิดขึ้นในสถานที่ไม่กี่ฉาก และปราศจากพล็อตแบบ Murakami 

นี่คืองานแบบ Hamaguchi ที่แฟนๆ ของเขาคุ้นเคย ตัวละครหลักโดยมากเป็นผู้หญิง เต็มไปด้วยบทสนทนายืดยาว หลายต่อหลายครั้งหนังแทบให้ตัวละครพูดคนเดียว ตัวละครจ้องมองมาที่กล้องเพื่อเล่าเรื่อง เล่าเรื่องออกมาเฉยๆ โดยไม่เกี่ยวอะไรกับเส้นเรื่องหลัก ราวกับเหล่าตัวละครมีชีวิตอยู่ข้างนอกหนัง พวกเขาอาจจะเดินผ่านเข้าในกล้อง ในเรื่องที่หนังเล่าเพียงชั่วระยะเวลาหนึ่ง แต่ตัวละครเหล่านี้มีชีวิตเป็นของตัวเองอยูในโลกข้างนอกหนังเรื่องนี้ด้วย ผู้ชมได้รับอนุญาตให้เห็นเพียงส่วนเดียวของชีวตทั้งหมด เฝ้ามองโดยไม่อาจตัดสินให้คุณค่าการกระทำไม่ว่าจะหมิ่นเหม่มากแค่ไหนก็ตาม 

ลองมาไล่ดูกันไปทีละเรื่อง ในเรื่องแรก หนังฉายส่องลงไปในภาวะครึ่งกลางของการยังลืมคนเก่าไม่ได้ และคนใหม่ยังไม่ได้มาแทนที่ ตัวละครหลักคือคนเก่าที่พยายามจะเรียกคืนคนรักเก่าของตัวเอง ฉากที่งดงามที่สุดในฉากนี้คือการตั้งใจมองกลับไปยัง ‘นางร้าย’ ด้วยสายตาที่จ้องมองมนุษย์ ความกดดันทางเพศของเธอ ความเอาแต่ใจของเธอ และ ความ ‘ไม่อาจเชื่อมั่นได้’ ของเธอ 

ทำไมเธอต้องคอยทำร้ายฉันด้วย

เพราะความรักล่ะมั้ง …ตอนฉันยังเด็ก ฉันชอบทำร้ายเด็กผู้ชายที่ฉันชอบ

เธอบอกกับเขาให้เขาเลือกเธอ แต่ถ้าเขาเลือกเธอ เขาก็อาจจะไม่ได้เธอก็ได้ เขาอาจจะเสียทั้งเธอและหล่อนไป เขาจะเลือกสิ่งที่เชื่อมั่นได้น้อยกว่า ‘เวทมนตร์’ ที่เขาได้พบในโมงยามที่เขาอยู่กับผู้หญิงอีกคนหรือเปล่า ในฉากนี้ดูเหมือนสิ่งเดียวที่เธอมีคือ ‘ความซื่อสัตย์’ ต่อตัวเอง เธออาจจะเป็นคนไม่ได้เรื่อง เป็นคนที่ทำตัวเป็นเจ้าหญิง แต่สิ่งที่เธอมีให้คือความซื่อตรงกับสิ่งที่ตัวเองไม่ว่าจะได้รับผลอย่างไร จนครั้งเดียวที่เธอไม่ได้ทำตามใจตัวเองซึ่งอาจจะเป็นครั้งแรกที่ไม่ทำเสียด้วยซ้ำ คือการตัดสินใจในฉากสุดท้ายของหนัง 

ในขณะที่เขาเป็นชายหนุ่มที่เพิ่งฟื้นไข้จากการซมพิษรักเก่าอยู่หลายปี หนังเล่าถึงตัวเขาในเวลาที่เพียงเพิ่งเริ่มสานความสัมพันธ์ครั้งใหม่ ตัวเขาเองก็ยังไม่ได้ปักใจ เพียงสนใจผู้หญิงคนที่ไม่มีอะไรเหมือนกันกับคนรักเก่าสักนิด การที่จู่ๆ ถูกคนรักเก่ามาคาดคั้นคำตอบ มาขอให้เลือกระหว่างสิ่งที่เขาตกหลุมรักและสูญเสียไป กับสิ่งที่เขาอาจจะรักแต่ยังไม่ได้เริ่มที่จะรัก จึงกลายเป็นภาพสะท้อนการที่ครั้งหนึ่งเขาเคยคาดคั้นให้เธอตอบเรื่องการที่เธอนอกใจเขา หนังให้เวลากับการกลับไปกลับมาของการตัดไม่ตายขายไม่ขาดในความสัมพันธ์ การมูฟออนหรือย้อนกลับ การทำสิ่งที่ถูกต้องหรือถูกใจ เรื่องตลกคือสิ่งที่ช่วยตัดสินใจไม่ใช่หัวใจแต่คือโชคชะตาเสียอย่างนั้นเอง

ในขณะที่หนังเรื่องแรกพูดถึงความสัมพันธ์ที่ยังไม่ทันเกิดขึ้นดีของชายหญิงคู่หนึ่ง เขาเพิ่งพบเธอครั้งเดียวและยังไม่แน่ใจว่าจะรักเธอหรือเปล่า ร่องรอยของรักครั้งเก่าก็ยังตามมาหลอกหลอนเรื่องที่สองกลับพูดถึงความสัมพันธ์ที่ถ้าเคยเกิดขึ้นก็จบลงไปแล้ว นี่เป็นตอนที่ซับซ้อนที่สุดและในขณะเดียวกันก็งดงามที่สุดด้วย 

หนังเล่าผ่านตัวละครหญิงสาวที่เพิ่งกลับมาเรียนหนังสือหลังจากลูกโต เธอคิดว่าตัวเองไม่เอาไหน ไม่มีเพื่อน แถมยังเป็น ‘หญิงไม่ดี’ เพราะเธอไม่สามารถต้านทานปรารถนาทางเพศของตนจนกลายเป็นชู้รักกับหนุ่มรุ่นน้องในมหาวิทยาลัย ซ้ำยังยินยอมให้เขาหลอกใช้เธอมาแก้แค้นอาจารย์ของเขาที่เพิ่งได้รับรางวัลทางวรรณกรรม และเป็นคนที่ทำให้เขาต้องถูกไล่ออก วรรณกรรมกลายเป็นปรารถนาทางเพศที่ไม่อาจต้านทานยิ่งกว่าเรื่องเพศจริงๆ ในหนัง แผนคือเธอบุกเข้าไปในห้องของอาจารย์ แสดงอาการยั่วยวนด้วยการอ่านออกเสียงบทอัศจรรย์ในนิยายของอาจารย์จากนั้น บันทึกเสียงตอบโต้ที่อาจใช้เป็นหลักฐานว่าอาจารย์เป็นเพียงชายวัยกลางคนหื่นกามเท่านั้น

ถ้าสิ่งที่ฉันเป็น เป็นสิ่งที่ฉันไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ ถ้ามันทำให้คนรอบข้างคลื่นเหียน แล้วฉันต้องทำยังไงคะ?

ผมไม่อาจรู้เรื่องที่เกิดกับชีวิตคุณได้หรอกแต่ถ้าหากคนรอบข้างของคุณทำให้คุณคิดว่าคุณไร้ค่า ได้โปรดสู้กลับครับ จงปฏิเสธเวลาที่ไม้บรรทัดของสังคมพยายามจะวัดค่าของคุณ เพราะคุณเท่านั้นที่จะโอบกอดคุณค่าของตัวเอง คุณค่าที่มีแต่คุณเท่านั้นที่รู้ มันอาจจะเจ็บปวดที่ต้องทำโดยลำพัง แต่ถึงอย่างนั้นก็ต้องทำครับ เพราะมีแต่คนที่ทำแบบนี้เท่านั้น ที่จะสามารถเชื่อมต่อและมอบความกล้าหาญให้กับผู้อื่นได้อย่างไม่คาดคิด มันอาจจะไม่เคยเกิดขึ้น แต่ถ้าไม่มีใครลงมือทำ มันก็จะไม่มีวันเกิดขึ้น

การอ่านออกเสียงจึงกลายเป็นเรื่องเพศมากกว่าเรื่องเพศ และด้วยการอ่านออกเสียงนี้ หญิงสาวจึงได้ค้นพบว่าปรารถนาทางเพศที่เธอพ่ายแพ้มาตลอด และปรารถนาในความรู้ ในภาษาสามารถเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันได้ ในขณะที่ประตูที่เปิดอ้าตลอดเวลา กลายเป็นภาพแทนของความโปร่งใสในขณะเดียวกันก็เป็นภาพแทนของความสันโดษ​ ความยอมจำนนต่อความโดดเดี่ยวของชายวัยกลางคนที่เชื่อว่าจะไม่มีใครมารักอีกต่อไป ปรารถนาทั้งหมดที่เขามีจึงถูกยักย้ายถ่ายเทจากร่างกายลงไปในตัวหนังสือแทน และการได้เฝ้าฟังการอ่านกลายเป็นการเติมเต็มปรารถนาของเขาที่สุดปลายทางเท่าที่เขาจะสามารถปรารถนาได้ 

คล้ายคนสองคนที่เหมาะเจาะกันที่สุดได้พบกันในช่วงเวลาจังหวะที่ไม่เหมาะเจาะกันที่สุด ยามบ่ายในออฟฟิศที่เปิดประตูไว้จึงคล้ายการได้ร่วมรักกับคนที่ถูกใจ และนอนเล่นพูดคุยอย่างเรียบง่ายงดงาม ใช้จ่ายโมงยามที่ดีที่สุดในชีวิตโดยไม่แม้แต่แตะเนื้อต้องตัวกัน 

เช่นเดียวกันกับยามบ่ายในเรื่องสุดท้าย หญิงสาวกลับมายังบ้านเกิดหลังการระบาดของไวรัสคอมพิวเตอร์ที่ทำให้ข้อมูลทั้งหมดที่ออนไลน์ถูกเปิดเผย ทำให้ผู้คนต้องกลับไปสู่โลกยุคออฟไลน์กันอีกครั้ง เธอมางานเลี้ยงรุ่นเพราะหวังจะเจอใครคนหนึ่ง แต่ก็ไม่ได้พบ ระหว่างทางไปสถานีรถไฟเพื่อกลับบ้านขณะสวนกันบนบันไดเลื่อน เธอพบกับผู้หญิงคนหนึ่ง ใบหน้าที่คุ้นเคยในฝูงชน คนที่เธอมาเพื่อตามหา หญิงสาวอีกคนต้องกลับบ้านไปรอของจากไปรษณีย์ ทั้งคู่จึงกลับไปดื่มชาด้วยกัน ก่อนจะพบว่าบางทีอีกคนอาจจะไม่ใช่คนที่ตนคิดตั้งแต่แรก 

หนังจึงกลายเป็นเรื่องคนแปลกหน้าที่เปิดใจให้แก่กันได้ง่ายที่สุด หนังกลายเป็นหนังแบบ Hamaguchi ที่คุ้นเคยเต็มที่ ตัวละครมีบทพูดยืดยาวต่อหน้ากล้อง เล่าเรื่องของตัวเองออกมาราวกับทั้งพูดกับอีกฝ่าย และพูดกับผู้ชมไปพร้อมๆ กัน หนังเล่าถึงคนสองคนที่เป็นเหมือนขั้วตรงข้าม คนหนึ่งโดดเดี่ยว และสุขและทุกข์ในความโดดเดี่ยวนั้นโดยมีการครุ่นคำนึงถึงอดีตของตนเป็นทั้งเครื่องประโลมใจและเครื่องลงทัณฑ์ อีกคนอยู่กับครอบครัว ทุกข์และสุขในครอบครัวสามัญแบบนั้น สูญสิ้นตัวตนก่อนเก่าให้กับปัจจุบันเชื่องช้า 

แต่ฉันไม่ได้มาที่นี่เพราะต้องการอะไรจากเธอหรอกนะ ฉันแค่อยากจะบอกเธอว่าฉันพูดมันออกมาไม่ได้ ต่อให้มันทำให้เธอทุกข์ทรมาน ฉันก็ไม่อาจพูดมันออกมา ตอนนี้ฉันรู้แล้วว่าความเจ็บปวดน่ะ มันจำเป็นต่อชีวิตของเรา ฉันเดาว่าตอนนี้เธอคงมีรูกลวงอยู่ในชีวิต เหมือนกันกับฉัน ฉันก็เลยมาที่นี่

รูกลวงงั้นเหรอ?

เธอคงจะมีรูกลวงที่ไม่อาจมีสิ่งใดมาถมให้มันเต็มได้ ไม่มีทางที่ฉันจะถมมันให้เต็มได้ด้วย ฉันเองก็มีรูกลวงแบบเดียวกันกับเธอ บางทีเราอาจจะเชื่อมต่อกัน ผ่านรูกลวงนั้นก็เป็นได้ ฉันมาเพื่อจะบอกเธอเรื่องนี้แหละ

การได้พบกันจึงคล้ายกลายเป็นการปลุกชีวิตที่เคยหลับไหลให้ฟื้นตื่นอีกครั้ง การสลับกันรับบทเป็นอีกคน เป็นทั้งการสารภาพบาปและการพบเพื่อนเก่า การที่ทั้งคู่ได้พบว่า ไม่ว่าจะเลือกอย่างไรชีวิตก็ไม่ได้มอบความสงบสุขให้อยู่ดี ถึงที่สุด คนทุกคนต่างมีรูกลวงในหัวใจบางอย่างที่ไม่มีวันถมเต็ม การพยายามถมเต็มรูกลวงรังแต่จะทำให้การดำรงคงอยู่ของมันปรากฏชัดขึ้น การมองมันในฐานะ ‘ความขาด’ ทำให้มันขาดมากขึ้นแต่ถ้ามองในฐานะ ‘ทางเชื่อม’ เราก็อาจจะพบหนทางในการเชื่อมต่อกับผู้คนที่ต่างมีรูกลวงเหมือนกัน และการยืนยันเช่นนั้นก็ทำให้ย้อนกลับไปคิดถึง การยืนหยัดต่อต้านมาตรฐานทางสังคมที่กดทับเราลงมา ส่งมอบพลังต่อต้านนี้ให้กับผู้คนอื่นๆ ดังที่อาจารย์ในตอนที่สองได้พูดไว้ และหญิงสาวในตอนแรกได้ทดลองทำมันจริงๆ เจ็บปวดพ่ายแพ้ กลายเป็นทั้งนางอิจฉาและคนเสียสละ 

ในแง่หนึ่งหนังสามเรื่องเลยเชื่อมต่อกันผ่านรูกลวงนี้ โดยมีวงล้อแห่งโชคชะตาคอยเล่นตลกกับชีวิตตลอดเวลา 

ดูเหมือนโชคชะตาในหนังสามเรื่องนี้จะมีไว้เล่นตลกกับชีวิต มันมักทำให้สมดุลดั้งเดิมต้องพลิกคว่ำคะมำหงาย มันบอกว่าถึงเราจะพยายามกำหนดชีวิตขนาดไหน เราก็ไม่อาจได้ตามที่เราปรารถนา ถึงที่สุดชีวิตจึงเป็นสิ่งที่ไม่อาจคาดเดา ชีวิตคือสิ่งที่เรากำหนดเองส่วนหนึ่ง ความฝันหวานของเราส่วนหนึ่งและโชคชะตาอีกสองส่วน แต่หนังก็ไม่ได้บอกให้เรายอมจำนนต่อมันสักนิด หนังบอกให้เรากอดคนอื่นให้แน่นขึ้น เชื่อมต่อเข้าหากัน ผ่านทางการยอมรับว่าทุกคนก็มีรูกลวงเช่นนี้ในจิตใจ ถ้าเราเข้มแข็งพอจะเข้าใจคนอื่นๆ ไม่ว่าโชคชะตาจะเล่นงานเราอย่างไร เราก็จะผ่านมันไปได้ 

หญิงสาวยกกล้องขึ้นถ่ายภาพเมือง หญิงสาวจูบคนที่ทำชีวิตเธอพัง หญิงสาวจำชื่อเพื่อนที่เลือนไปแล้วได้ สามสิ่งไม่สำคัญเหล่านี้ กลายเป็นภาพแทนของการยอมรับ ในขณะเดียวกันก็ไม่ยอมแพ้ เป็นภาพของสิ่งที่เรียกว่า ‘ความหวัง’ เหมือนชื่อ Nozomi ของเพื่อนคนที่ถูกลืมไปและเพิ่งจดจำได้อีกครั้ง 

“กรรมการคือกรรมการ ไม่ใช่อัลกอริทึม” สรุปดราม่า #TikTokShortFilm ที่เมืองคานส์

เมื่อวันที่ 19 พฤษภาคม เพียงหนึ่งวันก่อนกำหนดมอบรางวัลให้ผู้ชนะการประกวดหนังสั้น #TikTokShortFilm ที่เทศกาลหนังเมืองคานส์ – The Hollywood Reporter ได้รับข้อความแถลงจุดยืนจากผู้กำกับออเตอร์ชาวกัมพูชา ฤทธี ปาห์น (Rithy Panh) ซึ่งประกาศว่าเขาได้ถอนตัวจากตำแหน่งประธานกรรมการตัดสินรางวัลดังกล่าวแล้ว และ Variety รายงานเพิ่มเติมภายหลังว่ากรรมการอีกสองคน (ไม่ระบุชื่อ) ได้ตัดสินใจขอถอนตัวเช่นกัน

ข้อความของปาห์นที่เผยแพร่กล่าวเพียงสั้นๆ ว่า “หลังจากความไม่ลงรอยอันยืดเยื้อเรื่องความเป็นอิสระและอำนาจอธิปไตย (ปานห์ใช้คำว่า sovereignty) ของคณะกรรมการผู้ตัดสินรางวัล TikTok Short Film Festival ผมจึงได้ตัดสินใจก้าวลงจากตำแหน่งประธานกรรมการตัดสินรางวัลชุดนี้” ซึ่งสะท้อนเป็นนัยว่าอาจเกิดความพยายามแทรกแซงหรือเปลี่ยนแปลงผลการตัดสิน

#TikTokShortFilm ถือเป็นหนึ่งในอีเวนต์ที่ถูกจับตา หลังจากคานส์ประกาศความร่วมมือกับวิดีโอแพลตฟอร์มยักษ์ใหญ่ในฐานะ official partner ของเทศกาล เพราะนอกจากความพยายามขยายฐานผู้ชมเทศกาลผ่านสายตา วิธีคิด และช่องทางเข้าถึงที่ “ลดวัย” ลงชนิดผิดหูผิดตา (คานส์เชิญ 20 ครีเอเตอร์จากทั่วโลกมาร่วมถ่ายทอด “ประสบคานส์” ผ่านสายตาแบบ TikTok รวมถึงเป็นพิธีกรช่วงไลฟ์ในอีเวนต์สำคัญๆ อย่างช่วงพรมแดง และผลิตรายการความยาว 60 นาทีเพื่อออนใน official account ของคานส์ตลอดช่วงเทศกาล) เพราะถึงจะไม่ใช่อีเวนต์หลักแต่คานส์ก็ให้ความสำคัญ เมื่อผู้อำนวยการเทศกาล เธียร์รี เฟรโมซ์ (Thierry Frémaux) ยืนยันว่าจะเป็นผู้มอบรางวัลด้วยตนเอง

ยิ่งการประกวดครั้งนี้ที่มีโจทย์ผูกพันกับคุณสมบัติเฉพาะของแอป (ทั้งความยาวและฟีเจอร์ลูกเล่น) จะถูกตัดสินผ่านสายตาคณะกรรมการที่เป็น “คนทำหนัง” ก็ยิ่งน่าจับตาว่า TikTok อาจประสบความสำเร็จในการยกระดับให้คอนเทนต์คลิปวิดีโอของตนเอง ซึ่งถึงจะเป็นที่นิยมแต่คนส่วนใหญ่ก็จัดประเภทเป็นความบันเทิงชั่วแล่นฉาบฉวย ว่ามีศักยภาพและศักดิ์ศรีเพียงพอที่จะเป็นอีกโฉมหน้าของ “ภาพยนตร์” ได้เช่นกัน – เมื่อหมดเขตรับสมัคร มีผู้ส่ง “หนังสั้น” เข้าร่วมจาก 44 ประเทศ และ TikTok เคลมภายหลังว่ามียอดผู้ชมผลงานทั้งหมดกว่า 4,400 ล้านวิว

ขอบคุณภาพจากก้อง ฤทธิ์ดี

ฤทธี ปานห์ ก็แสดงออกชัดว่าแชร์ความเชื่อเดียวกัน เขาตอบรับคำเชิญเป็นกรรมการ “โดยไม่ลังเล” เพราะเชื่อว่าความร่วมมือกับคานส์เป็นเครื่องยืนยันว่าภาพยนตร์ยังเป็นหัวใจสำคัญ รวมถึงความนับถือที่มีต่อ เอริค คารองโด (Éric Garandeau) ประธานบอร์ดภาพยนตร์แห่งชาติฝรั่งเศส (CNC) คนก่อนหน้า ซึ่งปัจจุบันดำรงตำแหน่งหัวหน้าฝ่ายกิจการสาธารณะของ TikTok ฝรั่งเศส ผู้มีบทบาทสำคัญในการจบดีลระหว่าง TikTok กับคานส์ – ปานห์เห็นว่านี่คือสะพานเชื่อมระหว่างภาพยนตร์กับวิดีโอแพลตฟอร์มที่กำลังเติบโต และเป็นโอกาสสำคัญที่โลกภาพยนตร์จะเข้าหาคนรุ่นใหม่ ผ่านเครื่องมือสร้างสรรค์และการแสดงออกในรูปแบบที่พวกเขาเลือกและกำลังชื่นชอบ

หนึ่งวันหลังแถลงจุดยืนครั้งแรก ปานห์ให้สัมภาษณ์กับ The Hollywood Reporter เพื่อลงรายละเอียดถึงเรื่องราวทั้งหมดที่เกิดขึ้น โดยระบุชัดว่าเป็นเพราะทีมผู้บริหารของ TikTok เข้ามาวุ่นวายแทรกแซงกระบวนการตัดสิน ถึงขั้นโน้มน้าวให้เปลี่ยนรางวัลชนะเลิศเป็นหนังที่ทาง TikTok ชอบแทนหนังที่กรรมการเลือก “ถ้าพวกเขาแค่อยากขายของ ผมก็คงไม่ว่าอะไร แต่ถ้าพูดว่านี่คือการประกวดภาพยนตร์จริงๆ คุณต้องเคารพอิสระและอำนาจอธิปไตยของกรรมการ”

เขาเล่าเพิ่มว่าเพราะไม่อยากให้เป็นเรื่องเป็นราว และยังเชื่อในไอเดียของการประกวดหนังสั้นครั้งนี้ จึงพยายามประนีประนอมก่อนแล้วด้วยการเสนอให้มีหนังชนะเลิศสองเรื่อง คือหนังที่กรรมการเลือกและหนังที่ TikTok เลือก ทุกฝ่ายตกลงตามนี้หลังถกเถียงกันอยู่พักใหญ่ แต่กลายเป็นว่าทาง TikTok มาบอกทีหลังว่าจะตัดสิทธิ์หนังที่กรรมการเลือกเพราะเพิ่งพบว่าทำผิดกติกา ปานห์ตอบกลับไปว่าถ้าอย่างนั้นกรรมการต้องมาประชุมเลือกหนังชนะเลิศเรื่องใหม่แทนเรื่องที่ถูกตัดสิทธิ์ แต่ TikTok ไม่ยอม และยืนยันจะให้แค่หนังที่ตัวเองเลือกเพียงเรื่องเดียวชนะรางวัลใหญ่ – ตรงนี้เองที่ทำให้ปานห์ขอไม่ยุ่งเกี่ยวกับกิจกรรมนี้อีก

“ผมตัดสินใจลาออกก็เพื่อแสดงจุดยืนให้ชัดว่า อิสระของกรรมการตัดสินรางวัลด้านภาพยนตร์ต้องได้รับการเคารพ – ถ้าปีหน้ายังคิดเปิดสายประกวดลักษณะนี้อีก ผมก็หวังว่าพวกเขาจะทำได้ดีกว่านี้” ปานห์กล่าว “พวกเขาต้องตระหนักว่ากรรมการตัดสินผลงานศิลปะคือกรรมการ ไม่ใช่อัลกอริทึม”

ต่อมาเจ้าของรางวัล Un Certain Regard ประจำปี 2013 ได้แจ้งทางคานส์เกี่ยวกับเรื่องราวที่เกิดขึ้น และบอกว่าฝ่ายเฟรโมซ์สนับสนุนการตัดสินใจของเขา ก่อนที่ทาง TikTok จะอ่อนท่าทีลง ติดต่อมายังปานห์ และให้สัญญาว่าจะเคารพวิจารณญาณของคณะกรรมการอย่างเต็มที่ เรื่องราวทั้งหมดจึงคลี่คลายลง เมื่อกรรมการทั้งห้าคนรวมถึง ฤทธี ปาห์น ได้ปรากฏตัวร่วมแสดงความยินดี ร่วมพูดคุยและให้สัมภาษณ์ในพิธีมอบรางวัล โดยไม่มีการกล่าวถึงดราม่าทั้งหมดที่เกิดขึ้น

ผลงานสองเรื่องที่คว้ารางวัลใหญ่ไปครอง ได้แก่ Is It Okay to Chop Down Trees? (มาบุตะ โมโตกิ / Mabuta Motoki) และ Love in Plane Sight (มาเตจ์ ริมานิค / Matej Rimanic) ในขณะที่รางวัลตัดต่อยอดเยี่ยมตกเป็นของ ทิม แฮมิลตัน (Tim Hamilton) และ คลอเดีย โคเชต์ (Claudia Cochet) ได้รางวัลบทยอดเยี่ยม

อย่างไรก็ดี เธียร์รี เฟรโมซ์ ที่เคยยืนยันว่าจะมาร่วมงาน กลับไม่ปรากฏตัวในพิธีมอบรางวัล #TikTokShortFilm

อิหร่านกวาดจับคนทำหนัง ระหว่างคลื่นประท้วงระลอกใหม่

เมื่อวันที่ 9-10 พฤษภาคมที่ผ่านมา คนทำหนังสารคดีและผู้กำกับภาพชาวอิหร่านอย่างน้อย 4 ราย ถูกเจ้าหน้าที่รัฐบุกค้นบ้านหรือที่พักอาศัย ยึดทรัพย์สินส่วนตัว และจับขังโดยไม่แจ้งข้อหา ในช่วงเวลาเดียวกับที่รัฐบาลอิหร่านกำลังพยายามกดปราบการชุมนุมประท้วงของประชาชน ซึ่งเกิดขึ้นเป็นระลอกคลื่นในหลายจังหวัดทางภาคตะวันตก

ทั้งสี่คนที่ถูกควบคุมตัว ได้แก่ ฟิรูเซห์ โคสราวนี (Firouzeh Khosravani) ซึ่งหนังเรื่อง Radiograph of a Family (2020) ชนะสารคดียอดเยี่ยมที่ IDFA, มินา เคชาร์วาร์ซ (Mina Keshavarz) กับคนทำหนังชาวเคิร์ด ชิลัน อัซซาดี (Shilan Assadi) ที่เคยพาสารคดีอิหร่านไปเบอร์ลินมาแล้วทั้งคู่ และตากล้องหญิง เรฮาเนห์ ทาราวตี (Reyhaneh Taravati) – โดยก่อนหน้านี้ โคสราวนีเคยถูกจับหลังร่วมวางดอกไม้ไว้อาลัยผู้เสียชีวิตจากการประท้วงรัฐบาลครั้งใหญ่ในปี 2009 ส่วนทาราวตีถูกศาลตัดสินจำคุกหนึ่งปีเพราะทำมิวสิกวิดีโอเพลง Happy ของ ฟาร์เรลล์ วิลเลียมส์ (Pharrell Williams) เวอร์ชันอิหร่าน

Radiograph of a Family กำกับโดย Firouzeh Khosravani

สมาคมผู้กำกับภาพยนตร์สารคดี (Documentary Film Directors Association) สมาคมคนทำหนังสารคดีแห่งอิหร่าน (The Iranian Documentary Filmmakers Association) และสมาคมวิชาชีพผู้อำนวยการสร้างสารคดี (The Documentary Producers Guild) ได้ออกแถลงการณ์ร่วมซึ่งเรียกร้องให้ปล่อยตัวคนทำหนังที่ถูกคุมตัวทันที และระบุเพิ่มเติมถึงความน่าเคลือบแคลงของสถานการณ์ เมื่อฝ่ายเจ้าหน้าที่ปิดเงียบเรื่องสาเหตุของการจับกุม กระบวนการตรวจค้น รวมถึงสถานที่ควบคุมตัว (มีเพียงโคสราวนีที่ได้โทรศัพท์ถึงครอบครัวและแจ้งสถานที่คุมขัง) นอกจากนี้ ยังมีคนทำหนังสารคดีอีกอย่างน้อย 10 รายที่ถูกเจ้าหน้าที่รัฐบุกเข้าตรวจค้นบ้าน ที่พักอาศัย หรือสถานที่ทำงาน และยึดทรัพย์สินส่วนตัวหลายรายการทั้งโทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์ ฮาร์ดดิสก์ พาสปอร์ต หรือบัตรประชาชน ไปโดยไม่มีการแจ้งข้อหา

The Art of Living in Danger กำกับโดย Mina Keshavarz

แถลงการณ์แสดงความกังวลถึงสถานการณ์ที่อาจผลักให้คนทำหนังสารคดีต้องติดกับดักความเข้าใจผิดทางการเมือง และเรียกร้องให้รัฐบาลอิหร่านหยุดสร้างบรรยากาศความกลัวต่อชีวิตและการทำงานของคนทำหนังสารคดีหรือสื่อมวลชน ในขณะที่ทางการยังปิดปากเงียบ หลายฝ่ายคาดการณ์ว่าการกวาดจับครั้งนี้ เป็นไปเพื่อข่มขู่คุกคามหรือมุ่งตัดกำลังฝ่ายที่รัฐมองว่าอาจตัดสินใจเข้าร่วมชุมนุม หรือลงพื้นที่เพื่อบันทึกภาพการประท้วงที่กำลังเกิดขึ้น โดยในช่วงเวลาไล่เลี่ยกัน ปรากฏว่านักกิจกรรมด้านสิทธิแรงงานและอาจารย์มหาวิทยาลัยที่วิจารณ์รัฐบาลอิหร่านก็ถูกควบคุมตัว

ชนวนสำคัญของการประท้วงระลอกใหม่นี้เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม เมื่อรัฐบาลประกาศขึ้นราคาขนมปังซึ่งเป็นอาหารหลักของชาวอิหร่าน ส่งผลให้ราคาขนมปังถีบตัวสูงขึ้น 3-5 เท่าตัวในเวลาเพียงไม่กี่วัน ไม่กี่วันหลังจากนั้น ยังซ้ำเติมด้วยการขึ้นราคาเนื้อสัตว์ปีก ผลิตภัณฑ์นม น้ำมันพืช – ความพยายามทุเลาสถานการณ์ด้วยเงินอัดฉีดแบบ “เราไม่ทิ้งกัน” ไม่เป็นผล เพราะราคาอาหารในอิหร่านแพงขึ้นเกือบหรือกว่าเท่าตัวอยู่แล้วตั้งแต่ปีก่อน เกิดสภาวะกักตุนอาหารจนขาดแคลนในหลายพื้นที่ ซึ่งทำให้ประชาชนในหลายจังหวัดภาคตะวันตกเริ่มชุมนุมประท้วงต่อต้านประธานาธิบดี เอบราฮิม ไรซี (Ebrahim Raisi) และผู้นำสูงสุด อยาตุลเลาะห์ คาเมเนอี (Ayatollah Khamenei) ตั้งแต่วันที่ 9 พฤษภาคม

ซ้ายไปขวา: Firouzeh Khosravani, Reyhaneh Taravati, Mina Keshavarz

ขณะนี้รัฐบาลอิหร่านใช้วิธีล้อมปราบด้วยความรุนแรงในพื้นที่จังหวัดภาคตะวันตกดังกล่าว มีรายงานผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตจากความรุนแรงของเจ้าหน้าที่รัฐ สื่อของรัฐพยายามอธิบายการประท้วงว่าเป็นการ “จลาจล” มีความพยายาม “ชัตดาวน์” อินเทอร์เน็ต (บางช่วงประชาชนเข้าได้เฉพาะเว็บไซต์สัญชาติอิหร่าน) และคลิปบันทึกภาพการประท้วงจำนวนมากถูกเซ็นเซอร์โดยเฟซบุ๊คหรืออินสตาแกรม (ซึ่งอาจเป็นผลทั้งจากการตรวจจับแบบเถรตรงของ A.I. ที่มองว่าเป็นภาพความรุนแรง หรือมนุษย์ที่ตรวจสอบคอนเทนต์ภาษาฟาร์ซีอาจเป็นฝ่ายเชียร์รัฐบาลอิหร่าน)

นักวิชาการด้านสังคมวิทยา ซาอีด มาซดานี (Saeed Masdani, ซึ่งขณะนี้ยังถูกคุมตัว) ให้ความเห็นว่า ถึงการประท้วงระลอกนี้จะเป็นผลต่อเนื่องของสภาวะทางการเมืองในรอบยี่สิบปีหลังของอิหร่าน แต่เมื่อเทียบกับการชุมนุมใหญ่ที่เคยเกิดขึ้น ครั้งนี้มีแนวโน้มประชาชนเข้าร่วมที่กระจายตัวกว้าง และมีข้อเรียกร้องที่ท้าทายพร้อมแตกหักกว่าที่เคยเป็นมา “ถ้าที่ผ่านมาเกิดประท้วงใหญ่เพื่อล้มรัฐบาล ครั้งนี้พวกเขาจะประท้วงเพื่อล้างไพ่การเมืองอิหร่านทั้งระบบ” 

การกลับมาของ เดวิด โครเนนเบิร์ก กับ Crimes of the Future ท่ามกลางประเด็นคนดูจะวอล์กเอาท์ไหม ทำไมเขาไม่ใช่คนทำหนังฌ็อง และความหัวโบราณของเน็ตฟลิกซ์

“ในยุคที่มนุษย์เปลี่ยนแปลงรูปร่างและกลายพันธุ์อวัยวะตามสภาพแวดล้อมได้ สองศิลปินเลื่องชื่อ (วิกโก มอร์เทนเซน และเลอา เซย์ดูย์) ทำการแสดงสดดัดแปลงร่างกายจนผู้ชมจองเต็มทุกที่นั่ง กิจกรรมของพวกเขาถูกตามติดโดยนักสืบจากสำนักทะเบียนอวัยวะแห่งชาติ (คริสเตน สจวร์ต) และกลุ่มคนลึกลับกลุ่มหนึ่ง นำไปสู่การเปิดโปงแผนการใหญ่เกี่ยวกับวิวัฒนาการลำดับถัดไปของมนุษยชาติ…”

ไม่ใช่แค่เพราะความฉาวของเรื่องย่อที่ทำให้เราอยากดู Crimes of the Future ที่กำลังเป็นที่พูดถึงอย่างมากในสายประกวดหลักของเทศกาลหนังเมืองคานส์ปีนี้ แต่การกลับมาของ เดวิด โครเนนเบิร์ก ผู้กำกับชั้นครูชาวแคนาดา (เจ้าของหนังสุดเฮี้ยนอย่าง Crash (1996) ว่าด้วยกลุ่มคนที่คลั่งไคล้การใช้อุบัติเหตุทางรถยนต์มาปลุกเร้าอารมณ์ทางเพศ และ The Fly (1983) ว่าด้วยนักวิทยาศาสตร์สมองเฟื่องที่แปลงกายเป็นมนุษย์แมลงวันยักษ์) ยังน่าจับตาด้วยเรื่องราวล้อมรอบตัวหนัง และทัศนคติของเขาต่อเทศกาลหนังอย่างคานส์และอนาคตของอุตสาหกรรมภาพยนตร์ เราขอรวบรวมบางส่วนมาเล่าสู่กันฟัง ก่อนที่ Crimes of the Future จะพรีเมียร์ที่คานส์ในวันที่ 25 พฤษภาคมนี้ และเข้าฉายที่อเมริกาในช่วงต้นเดือนมิถุนายน

“ผมมั่นใจว่าจะมีคนดูที่คานส์เดินออกภายในห้านาทีแรก”

เมื่อมีการปล่อยสัมภาษณ์โครเนนเบิร์กแบบสั้นๆ พร้อมพาดหัวและเนื้อข่าวคลิกเบทแบบที่คานส์น่าจะชอบว่า “ผมมั่นใจว่าจะมีคนดูที่คานส์เดินออกภายในห้านาทีแรกอย่างแน่นอน บางคนที่ได้ดูหนังแล้วบอกว่าพวกเขาคิดว่า 20 นาทีสุดท้ายของหนังจะเป็นอะไรที่หนักหนาสำหรับคนดู และจะต้องมีคนเดินออกจำนวนมาก บางคนบอกว่าพวกเขาเกือบมีอาการแพนิค” มันก็เป็นที่พูดถึงในโลกทวิตเตอร์ ทั้งในแง่ที่ว่า ‘หนังน่าดูเป็นบ้า มันต้องเฮี้ยนมากแน่ๆ’ และในแง่ที่ว่า ‘เราจะไม่ดูหนังของเขา เพราะเขาดูถูกคนดู’ ซึ่งน่าจะเป็นความรู้สึกที่มากับยุคสมัย

แต่ส่วนหนึ่งของการให้สัมภาษณ์เช่นนี้คือเพื่อวิพากษ์ธรรมชาติของเทศกาลหนังแบบคานส์ด้วย เขาอธิบายเพิ่มเติมในบทสัมภาษณ์อีกชิ้นว่า “ผมบอกว่าคนดูบางคน[ที่คานส์]จะเดินออก แล้วคนในทวิตเตอร์ก็เป็นบ้า พวกเขาบอกว่า ‘พวกเราไม่อยากดูหนังที่ผู้กำกับคิดว่าพวกเราจะเดินออก’ ผมไม่ได้พูดว่าคนดูทุกคนจะเดินออก คนดูที่คานส์เป็นคนดูที่ประหลาดมาก พวกเขาไม่ใช่คนดูปกติ หลายคนมาคานส์เพื่อชื่อเสียงเกียรติยศหรือเพื่อเดินพรมแดง และพวกเขาไม่ใช่คนดูหนัง พวกเขาไม่รู้จักหนังของผม เพราะฉะนั้นเลยอาจจะมีคนเดินออก ในขณะที่คนดูปกติจะไม่มีปัญหากับหนัง แต่ก็ไม่มีใครรู้หรอก เพราะก็มีคนดูเดินออกเยอะมากตอนเราฉาย Crash”

“ผมไม่คิดว่าตัวเองเป็นคนทำหนังฌ็อง”

หนึ่งในคำกล่าวถึงโครเนนเบิร์กเมื่อคานส์ประกาศว่า Crimes of the Future เข้าประกวดในสายหลักคือ บิดาแห่ง body horror (หนังสยองขวัญที่เล่นกับร่างกายหรืออวัยวะของมนุษย์ที่เปลี่ยนรูป บิดเบี้ยว เสื่อมสลาย หรือกลายพันธุ์) ได้กลับคืนสู่เวทีแล้วหลังจากห่างหายไป 8 ปีเต็มนับตั้งแต่ Maps to the Stars (2014) หนังเรื่องล่าสุด และนานกว่านั้นหากนับตั้งแต่ eXistenZ (1999) หนังไซไฟเรื่องสุดท้าย แต่เขาไม่คิดว่านั่นคือคำอธิบายที่ถูกต้องเกี่ยวกับตัวตนของเขา

“ตอนนี้ใครๆ ก็พูดถึง body horror และบอกว่าผมเป็นบิดาของ body horror แต่ผมคิดว่าจริงๆ แล้วประวัติศาสตร์มันยาวนานมาก อาจจะ 5,000 ปีด้วยซ้ำ ผมได้ดู Titane (2021, Julia Ducournau – เจ้าของรางวัลปาล์มทองปีล่าสุดและคนทำหนังรุ่นใหม่ที่ถูกพูดถึงว่าเดินตามรอย body horror ที่โครเนนเบิร์กถางทางไว้ อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับหนังของเธอได้ที่ จาก JUNIOR ถึง RAW : ลอกคราบ ชิมเลือด แล่เนื้อ JULIA DUCOURNAU) แต่ผมไม่คิดว่าตัวเองเป็นคนทำหนังฌ็อง (genre) ผมคิดว่าฌ็องคือเครื่องมือทางการตลาด ในฐานะคนทำหนัง การรู้ว่าหนังผมเป็นฌ็องไหนไม่ได้ช่วยอะไร Crimes of the Future เป็นหนัง body horror หนังไซไฟ หรือหนังสยองขวัญล่ะ การรู้คำตอบไม่ได้ช่วยให้ผมทำหนังได้ ฉะนั้นผมไม่จำเป็นต้องคิดเรื่องนี้เลย”

เขายังเล่าต่อถึงตอนที่ A History of Violence (2005) ฉายที่คานส์แล้วได้เสียงปรบมือยาวต่อเนื่อง 20 นาทีแต่ไม่ได้รางวัลว่า “หลังแถลงข่าวมีคนถามว่า ‘จากเสียงตอบรับดูเหมือนกับว่าคนชอบหนังเยอะมาก ทำไมมันถึงไม่ได้รางวัลอะไรเลยล่ะ’ [เอมีร์ คุสตูริกา ผู้กำกับชาวเซอร์เบียน ประธานกรรมการปีนั้น]บอกว่า ‘ถ้านี่เป็นเทศกาลหนังฌ็อง หนังเรื่องนี้ก็คงจะได้รางวัลนะ’ ซึ่งถ้าเป็นอย่างนั้นจริงๆ ก็คงไม่จำเป็นจะต้องมีหนังฌ็องในการประกวด เพราะว่าหนังเหล่านั้นจะถูกตัดสิทธิไปโดยอัตโนมัติ แต่อย่างที่เราเห็นว่าในช่วงหลัง Titane ก็ได้ปาล์มทอง หนังแบบ Shape of Water (2017, Guillermo del Toro) ก็ได้หลายรางวัล ชัดเจนว่าหนังฌ็องก็ได้รางวัลจากเทศกาลใหญ่กันบ้างแล้ว”

“[เน็ตฟลิกซ์]ยังหัวโบราณมากๆ ไม่ต่างจากสตูดิโอฮอลลีวูด”

“ถ้าคุณทำหนังกับเน็ตฟลิกซ์ตอนนี้ คุณไม่ต้องกังวลเรื่องเงินเลย เพราะเน็ตฟลิกซ์มีเงินเหลือเฟือ แต่ถ้าคุณทำหนังอิสระแล้วไม่มีเน็ตฟลิกซ์สนับสนุน นั่นล่ะคือความลำบาก”

ก่อนหน้านี้ โครเนนเบิร์กเริ่มทำซีรีส์กับเน็ตฟลิกซ์ไปแล้วถึงสองตอน แต่ถูกขอยกเลิกโปรเจ็กต์กลางคัน หนำซ้ำ Crimes of the Future ก็ถูกนำไปพูดคุยกับแอมะซอนและเน็ตฟลิกซ์มาแล้ว แต่พวกเขาไม่สนใจร่วมทุน “ผมผิดหวังเพราะผมสนใจสตรีมมิ่งที่มีคุณภาพระดับภาพยนตร์ ผมคิดว่ามันจะเป็นประสบการณ์ที่น่าสนใจมากสำหรับผมในฐานะคนเขียนบท ผู้สร้าง และรวมไปถึงผู้กำกับ ผมอาจจะมีประสบการณ์นั้นในวันหนึ่ง แต่ตอนนี้พวกเขายังสนใจใน movie making มากกว่า filmmaking”

“ความรู้สึกจริงๆ ของผมคือผมสนใจปรากฏการณ์สตรีมมิ่งของเน็ตฟลิกซ์ทั้งหมด แต่ผมคิดว่าพวกเขายังหัวโบราณมากๆ ไม่ต่างจากสตูดิโอฮอลลีวูดทั้งที่ตอนแรกผมคิดว่าพวกเขาจะต่างออกไป ความต่างจริงๆ คือเน็ตฟลิกซ์สามารถฉายซีรีส์จากเกาหลี จากฟินแลนด์ และเรียกมันว่า Netflix Original แต่มันไม่ได้ออริจินัลจริง มันคือผลงานที่พวกเขาซื้อมา แต่พอเป็นโปรดักชั่นของเน็ตฟลิกซ์เอง พวกเขากลับอนุรักษ์นิยมเอามากๆ ผมคิดว่าพวกเขามีวิธีคิดแบบกระแสหลัก แต่นี่คือประสบการณ์ของผมคนเดียวน่ะนะ”

ด้วยเหตุนี้ รวมไปถึงการที่ Crimes of the Future ถ่ายทำที่เอเธนส์แทนที่จะเป็นโตรอนโต และได้ทุนสร้างถึง 40% จากกรีซ (หลังจากใช้เวลาหาทุนสร้างถึงสามปี แม้ว่าจะได้นักแสดงทั้งสามคนนี้มาแล้ว) จึงดูเหมือนเขาจะยังมีหวังกับวงการภาพยนตร์อิสระในแง่ที่ว่า ผู้จัดจำหน่ายและนายทุนอิสระให้อิสระในทางความคิดสร้างสรรค์กับคนทำหนังมากกว่า “มันเป็นเพราะพวกเขาต้องให้สิ่งที่เน็ตฟลิกซ์ให้ไม่ได้ ซึ่งสตูดิโอฮอลลีวูดก็ให้ไม่ได้เหมือนกัน จะว่าไปก็คือ พวกเขาต่างก็เป็นพวกกระแสหลักอนุรักษ์นิยม” เขากล่าว “แน่นอนว่าการมาถึงของเน็ตฟลิกซ์กระทบอุตสาหกรรมภาพยนตร์และการจัดฉายในโรงภาพยนตร์ ผมคิดว่าโรงหนังจะตาย ผมพูดตรงๆ เลย ผมคิดว่าจะยังมีโรงหนังอยู่ แต่ไม่เยอะหรอก แล้วโรงเหล่านี้ก็จะฉายหนังนีชเป็นหลัก เพราะไม่อย่างนั้น พวกเขาก็จะเอาฉายแต่หนังซุปเปอร์ฮีโร่มาร์เวล”

Everything Everywhere All At Once – พหุจักรวาลแห่งครอบครัวและภาษี

เปิดเผยเนื้อหาส่วนสำคัญของภาพยนตร์

เพื่อให้เป็นไปตามกฏของเมอร์ฟีที่ว่า ‘ทุกสิ่งที่สามารถผิดพลาด จะผิดพลาด’ (Anything that can go wrong, will go wrong)1https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%81%E0%B8%8E%E0%B8%82%E0%B8%AD%E0%B8%87%E0%B9%80%E0%B8%A1%E0%B8%AD%E0%B8%A3%E0%B9%8C%E0%B8%9F%E0%B8%B5 หรือพูดให้มันเว่อร์กว่านี้อีกนิดว่า ถ้ามีสิ่งเลวร้ายใดที่สามารถจะเกิดขึ้นได้มันจะเกิดขึ้นเสมอ มันจึงไม่มีวันใดที่เหมาะจะพิสูจน์กฏข้อนี้ไปมากกว่าวันนี้ วันที่เอฟเวอลีนหรือชิ่วเหลียน ต้องจัดงานครบรอบวันเกิดพ่อของเธอที่บินมาจากเมืองจีน วันเดียวกันที่สามีของเธอตั้งใจจะมาคุยเรื่องการขอหย่า วันที่ลูกสาวตั้งใจจะพาแฟนสาวมางาน หมายจะเปิดตัวเพื่อท้าทายเธอต่อหน้าอากง ที่หนักหนาที่สุด มันคือวันที่เธอและสามีต้องกระเตงพ่อไปยื่นภาษีที่สรรพากรก่อนจะกลับมาเตรียมงานเลี้ยงในร้านซักผ้าหยอดเหรียญของเธอ 

เพียงแค่นี้ทุกอย่างก็ฟังดูพร้อมจะวินาศสันตะโร แต่มันเป็นเพียงจุดเริ่มต้นเท่านั้น เพราะระหว่างอยู่ในลิฟต์ จู่ๆ สามีของเธอก็เปลี่ยนไป เขาบอกว่าเขามาจากที่อื่น สั่งให้เธอสวมรองเท้าสลับข้าง เฝ้าฟังให้ดี ตอนนี้เธอเป็นผู้ที่ถูกรับเลือกให้กระโดดข้ามพหุจักรวาลเพื่อไปต่อสู้กับผู้ร้ายที่กระโดดข้ามพหุจักรวาลของตนจนรับรู้ทุกอย่าง แล้วธาตุไฟแตกซ่าน คลั่งจนอาจทำลายล้างทุกจักรวาลนี้ แล้วทำไมเธอได้รับเลือกน่ะหรือ เพราะเมื่อเทียบกันกับชีวิตของเธอในจักรวาลอื่นๆ เธอแย่ที่สุด อยู่ในระเบียบมาทั้งชีวิต ไม่มีความฝัน ไม่เคยลองทำอะไรแปลกใหม่ เธอคือความเป็นไปไม่ได้ ในพหุจักรวาลแห่งความเป็นไปได้ จึงไม่มีใครเหมาะเจาะไปกว่าเธออีกแล้ว

แล้วเธอเป็นใคร เธอคือผู้หญิงจีนอพยพตามสามีมายังอเมริกา เรียกได้ว่าหนีพ่อที่ไม่ยอมรับเขามาด้วยกัน ตอนนี้อายุเธอเข้าหลักห้า เปิดร้านซักรีดแบบหยอดเหรียญกับสามีที่เป็นคนหงอๆ มีลูกสาวที่ประกาศตัวเป็นเลสเบี้ยน และมีความสัมพันธ์เจ็บปวดกับแม่ตัวเองที่ในที่สุดก็เป็นแม่ชาวเอเชียน (Asian) คนหนึ่ง เธอกำลังเจอปัญหาหนักเพราะทำข้อมูลภาษีไม่ถูกต้อง อาจจะโดนข้อหาฉ้อโกงรัฐ และโดนยึดร้านได้ เจ้าหน้าที่สรรพากรก็ดูจะจงใจเขี้ยวกับเธอกว่าคนอื่น 

ในวันที่ปัญหาประดังประเดมาใส่ เธอค้นพบว่าไม่ใช่ว่าเธอคือผู้ที่ต้องแบกรับปัญหา อันที่จริงเธอนี่แหละคือส่วนหนึ่งของปัญหา เมื่อเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาก็เป็นหนทางในการแก้ไขปัญหาด้วย ทั้งปัญหาของจักรวาลนี้และจักรวาลอื่นๆ

เราอาจบอกได้ไม่ยากว่าโดยเนื้อแท้ นี่คือหนังที่พูดถึงการทบทวนตัวเองของผู้หญิงที่อยู่ในวิกฤติวัยทอง ที่ไม่ใช่เรื่องทางกายภาพ แต่คือเรื่องของครอบครัว และการงาน เธออยู่ในจุดที่ไม่มีอะไรให้ไปต่อข้างหน้า มองเข้าในปัจจุบันก็พบแต่ความตึงเครียดล้มเหลว อดีตกลายเป็นการประจานตัวเองว่าเธอเลือกทางผิด เราอาจบอกได้ว่าทั้งหมดเกิดจากความเครียดจนสติแตกขณะต้องไปยื่นภาษี ไม่ก็มีพหุจักรวาลอยู่จริง ทั้งหมดอาจจะเกิดขึ้นจริงหรือไม่เกิดขึ้นจริง แต่อย่างน้อยการฝันถึงมิติคู่ขนาน พหุจักรวาล หรือ ‘In Another Life’ แบบในเนื้อเพลง The One That Got Away ของ Katy Perry ก็ถูกทำให้เห็นเป็นภาพได้ และความฝันกลางวันเหล่านั้นก็เป็นทั้งเครื่องปลอบประโลมจิตใจในวัยหนึ่งก่อนก็เป็นบทลงโทษตัวเองซ้ำแล้วซ้ำเล่าในอีกวัยหนึ่ง

หนังใส่ไม่ยั้งในภาคส่วนของการจินตนาการถึงชีวิตที่ต่างออกไป พหุจักรวาลเป็นรถไฟเหาะชนิดที่ตามองแทบไม่ทัน เป็นทั้งการล้อเลียน genre ภาพยนตร์ต่างๆ อย่างรวดเร็วน็อนสตอปแบบที่ Fast and Feel Love ของนวพล ธำรงรัตนฤทธิ์ ซึ่งเล่าเรื่องวิกฤติชีวิตของสัตว์โลกในทุนนิยมคล้ายๆ กัน (แต่ต่างช่วงวัย) อยากจะเป็นแต่ยังไปไม่ถึง (เราอาจบอกได้ว่า EEAO เป็น F&FL ฉบับที่เล่าเรื่องแม่ของเกาแทนก็อาจจะพูดได้เหมือนกัน) ในขณะเดียวกันก็เป็นการพูดอย่างเจ็บปวดถึงทางที่เราไม่ได้เลือก

ในทางหนึ่งหนังกลายเป็นการคารวะและยั่วล้ออย่างบ้าคลั่งต่อภาพยนตร์ที่มีตั้งแต่หนังเพลงอินเดียเก่าๆ ไปจนถึง 2001: Space Odyssey ของ Stanley Kubrick หรือการเลือก เจมี ลี เคอร์ติสมารับบทเจ้าหน้าที่สรรพากร/นางตัวร้าย ที่กลายเป็นการคารวะบทบาทลอรี่ สโตรดของเธอที่ต้องวิ่งหนี่พี่ชายนักเชือดโรคจิตและยังวิ่งอยู่ในหนังชุด Halloween ไปจนถึงบทสายลับสาวสองหน้าใน True Lies แต่ที่น่าตื่นเต้นที่สุดคือการที่หนังกลายเป็นการแสดงความเคารพ การหวนรำลึก หรืออาจจะกล่าวคำลาต่อหนังฮ่องกงจำนวนมาก ตั้งแต่การยั่วล้อแนบไปกับชีวิต ดารา/นางงาม/ซือเจ๊กังฟู ของ Michelle Yeoh ที่ในยุคสมัยหนึ่งคนไทยรู้จักเธอดีในชื่อฉายาติดตัวว่า ‘ซือเจ๊’ (ที่กลายเป็นชื่อหนังภาคภาษาไทยอย่างพอเหมาะพอเจาะ) และชื่อจีน หยางจื่อฉุน เธอโด่งดังจากบทซือเจ๊ต่อยตีขายความกังฟู + นางงาม (เธอเกิดในอิโปห์และเคยคว้ามงกุฎนางงามมาเลเซีย) ตัวบทเวย์มอนด์สามีของเอฟเวอลีนซึ่งเดิมหนังวางแผนว่าจะให้เฉินหลงมาเล่นแต่เขาปฏิเสธไป ไปจนถึงการคารวะหนังจีนกำลังภายใน หนังกังฟู หนังงิ้ว ไปจนถึง หว่องกาไว พหุจักรวาลหนึ่งๆ กลายเป็นหนังเรื่องหนึ่งเป็นการหวนรำลึกหนังฮ่องกงด้วยสายตาแบบคนจีนโพ้นทะเลที่อย่างน้อยในทศวรรษ 1960 -2000 ล้วนเติบโตมากับหนังเหล่านี้ ก่อนที่ฮ่องกงจะเป็นอย่างที่เป็นในปัจจุบัน

ในทางหนึ่งหนังกลายเป็นการคารวะและยั่วล้ออย่างบ้าคลั่งต่อภาพยนตร์ที่มีตั้งแต่หนังเพลงอินเดียเก่าๆ ไปจนถึง 2001: Space Odyssey ของ Stanley Kubrick หรือการเลือก เจมี ลี เคอร์ติสมารับบทเจ้าหน้าที่สรรพากร/นางตัวร้าย … แต่ที่น่าตื่นเต้นที่สุดคือการที่หนังกลายเป็นการแสดงความเคารพ การหวนรำลึก หรืออาจจะกล่าวคำลาต่อหนังฮ่องกงจำนวนมาก ตั้งแต่การยั่วล้อแนบไปกับชีวิต ดารา/นางงาม/ซือเจ๊กังฟู ของ Michelle Yeoh ที่ในยุคสมัยหนึ่งคนไทยรู้จักเธอดีในชื่อฉายาติดตัวว่า ‘ซือเจ๊’

หนังไม่รีรอที่จะบอกว่าพหุจักรวาลหนึ่งคือหนังเรื่องหนึ่ง คือฝันกลางวันครั้งหนึ่งคือความเป็นไปได้หนึ่งๆ ที่เราไม่ได้เลือก หนังจดจ่ออยู่กับการฉายภาพซ้ำช่วงเวลาทางแยกของชีวิต การแตกหักกับพ่อ การเปิดร้านซักรีด การคลอดลูก การคืนดีกับพ่อ และบอกเป็นนัยๆ ว่าถ้าเธอเลือกอีกทาง ถ้าฉันทำอะไรบ้าๆ บ้างชีวิตของเธออาจจะแตกต่างไปจากนี้ เธออาจได้เป็น ดาราดัง เป็นเชฟ เป็นนักต่อสู้ เป็นนักร้อง เป็นคนตาบอด เป็นคนสวมชุดมาสคอตโฆษณาร้านพิซซ่า พหุจักรวาลที่เธอไม่ได้เลือกในทางหนึ่งโบยตีเธอ แต่ในอีกทางหนึ่งก็ช่วยเหลือเธอ เมื่อเธอสามารถผึกยุทธอย่างฉับไวเยี่ยงการตัดต่อแฟลชแบคในหนังกำลังภายในที่ย่นย่อเวลาของการแบกน้ำขึ้นบันไดเส้าหลิน หรือฝึกซ้อมเพลงมวยในป่าครั้งแล้วครั้งเล่าจนสิบปีเหลือหนึ่งนาทีและเธอพร้อมปกป้องโลกกับทักษะใหม่ๆ ในแง่นี้พหุจักรวาลกลายเป็นการไปเข้าคอร์สทำเทปปันยากิ ฝึกกังฟูหรือฝึกการใช้ชีวิตแบบคนตาบอด ลดรูปเหลือเพียงทักษะ ไม่ใช่ชีวิตซึ่งสอดรับกันดีกับประเด็นสำคัญของหนัง 

เพราะเมื่อย้อนกลับมาพิจารณาเพียงจักรวาลหลักของหนัง เราพบว่าเรื่องในหนังเกิดขึ้นเพียงในสถานที่เพียงสองแห่งเท่านั้น นั่นคือสำนักงานสรรพากร และ ร้านซักรีด บ้านของเธอเอง จนเราอาจบอกได้ว่าไม่ว่าจะกระโดดไปยังพหุจักรวาลใดสิ่งที่เราจะหนีไม่พ้นมีเพียงสองอย่างคือ ครอบครัวและภาษี

เช่นเดียวกับเกาใน Fast and Feel Love (ย้ำอีกครั้งว่าหนังสองเรื่องนี้พูดเรื่องที่ใกล้กันมากคือวิกฤติของมนุษย์ในฐานะสัตว์โลกของทุนนิยม) เอฟเวอลีนต้องสู้รบปรบมือกับใบเสร็จจำนวนมาก และการเอาเรื่องส่วนตัวมาปนเปกับงาน เช่นการเอาใบเสร็จค่าเครื่องคาราโอเกะ (ที่โผล่มาในฉากแรกที่ถ่ายผ่านกระจกกลม เห็นพ่อแม่ลูกร้องคาราโอเกะด้วยกัน) มาเป็นส่วนหนึ่งในค่าใช้จ่ายของร้าน ในโลกทุนที่งานแยกออกจากเรื่องส่วนตัว การแยกไม่ได้ระหว่างงานกับเรื่องส่วนตัวเป็นอะไรที่เอเชียนมากๆ ในขณะเดียวกันเราก็เห็นว่าทุนนิยมบีบคั้นผู้คนให้ต้องแยกทั้งสองส่วนนี้ออกจากกันและต้องทำให้ดีทั้งคู่ งานส่วนงานบ้านส่วนบ้าน แต่ร้านของเธออยู่ในบ้าน วันไปจัดการภาษีเธอก็พาคนทั้งบ้านไปเพราะต้องดูแลพ่อที่ป่วยไข้ ผู้ร้ายในนามของทุนเลยสิ่งสู่อยู่ในเจ้าหน้าที่สรรพากรที่กลายเป็นปีศาจไล่ล่าเธอ ถ้าเธอไม่สมยอมกับระบบ เธอจะเสียทั้งร้านทั้งบ้าน วิกฤติของเธอจึงเป็นวิกฤติแบบเดียวกับสัตว์ในโลกทุนจำนวนมาก ทุนนิยมที่ให้โอกาสได้ก็ทำลายล้างได้ อย่างบ้าคลั่งเสียด้วย

ทุนนิยมบอกกับเราว่า แม้แต่ทางเลือกในพหุจักรวาลอื่นๆ ประสบการณ์แบบอื่น หรือการออกไปใช้ชีวิต มีคุณค่าความหมาย แต่ไม่ใช่คุณค่าความหมายภายใน แต่มันคือการพัฒนาทักษะที่ทุนจะรีดเอาออกมาใช้เป็นปัจจัยการผลิตในอนาคต เพื่อให้ในที่สุด ชีวิตที่ต้องต่อสู้ ยอมจำนนและเป็นส่วนหนึ่งกับทุนไหลลื่นขึ้น จนไม่น่าแปลกใจว่า สโลแกนแบบออกไปใช้ชีวิตนั้นได้ประโยชน์สองต่อ ทั้งในแง่การออกไปบริโภคเพื่อให้ทุนขับเคลื่อน และได้กำไรเป็นทักษะฝึกความแข็งแกร่งของนิ้วก้อยหรือการใช้ตะหลิวมากปกป้องให้ทุนดำเนินต่อไป จ่ายภาษีครบจบแน่ ผัวจะคืนดีด้วย ร้านซักรีดจะดำรงคงอยู่ ชีวิตหลักได้รับการปกป้องสำหรับการจ่ายภาษีในปีต่อไป

ทุนนิยมบอกกับเราว่า แม้แต่ทางเลือกในพหุจักรวาลอื่นๆ ประสบการณ์แบบอื่น หรือการออกไปใช้ชีวิต มีคุณค่าความหมาย แต่ไม่ใช่คุณค่าความหมายภายใน แต่มันคือการพัฒนาทักษะที่ทุนจะรีดเอาออกมาใช้เป็นปัจจัยการผลิตในอนาคต เพื่อให้ในที่สุด ชีวิตที่ต้องต่อสู้ ยอมจำนนและเป็นส่วนหนึ่งกับทุนไหลลื่นขึ้น

แต่ปัญหาใหญ่กว่านั้นคือครอบครัว หนังค่อยๆ เปิดเผยว่าตัวร้ายคนสำคัญที่เธอต้องต่อกรคือ จูบุ โทพากี ซึ่งที่แท้คือ จอย ลูกสาวของเธอจากอีกพหุจักรวาล หากในจักรวาลนี้ เธออับอายที่ลูกสาวอ้วนและเป็นเลสเบี้ยน จะแสดงความรักก็ทำไม่เป็น หนังไม่ยอมให้เราเห็นอดีตของทั้งคู่ แต่จากบุคลิกของแต่ละคนก็มั่นใจได้เลยว่าแม่ลูกคู่นี้ต้องผ่านสงครามต่อกันและกันมานับครั้งไม่ถ้วน ทำร้ายทำลายกันโดยไม่ตั้งใจครั้งแล้วครั้งเล่า ฉากที่เด็ดขาดคือฉากที่ลูกสาวกำลังจะออกจากบ้านหลังจากทะเลาะกัน เธอทำท่าอยากจะพูดอะไรกับลูก แต่การแสดงความรักกลายเป็นการแสดงความอ่อนแอเสมอสำหรับพ่อแม่ชาวเอเชียน เธอเลยเรียกลูกไว้แล้วพูดว่าลูกอ้วน ให้กินอาหารที่มีประโยชน์เสียบ้าง ซึ่งนั่นยิ่งทำให้ทุกอย่างแย่ลง

ลูกสาวที่ต่อต้านเธอได้ขยายตัวออกไปเป็นการต่อต้านในทุกพหุจักรวาลที่มีเธอเองเป็นศูนย์กลางศัตรูคือลูกสาวที่รู้เห็นพหุจักรวาล (A.K.A.โลกภายนอก) ที่เธอไม่รู้จัก สร้างหลุมดำขึ้นในรูปทรงคล้ายขนมปังเบเกิ้ล เพื่อกลืนกินทุกอย่างในพหุจักรวาลของแม่ เพราะมันคือความกลัวของแม่ ที่ว่าลูกสาวได้กลายเป็นอื่น เป็นหญิงอ้วนแต่งตัวน่าเกลียดที่ใจร้ายใจดำพอที่จะทำลายสายสัมพันธ์ของครอบครัวเพื่อความสุขของตัวเอง

อย่างไรก็ดีเราต้องไม่ลืมว่าทั้งหมดนี้เป็นเพียงพหุจักรวาลเฉพาะของเธอ (เพราะเราอาจบอกได้ว่าหากเปลี่ยนแกนกลางของพหุจักรวาลนี้เป็นสามีเธอหรือลูกสาวเธอ เราก็จะได้เรื่องเล่าที่ต่างออกไปอีกร้อยพันเรื่องทวีคูณ) และสิ่งที่น่ากลัวกว่าคือ ที่มันเป็นเช่นนี้เพราะเธอเอง เธอเป็นคนสร้างลูกสาวแบบนี้ขึ้นมาด้วยการปิดกั้นความรัก ความห่วงใย ความเป็นไปได้ของมนุษย์ ซึ่งเธอก็รับสิ่งนี้สืบทอดมาจากพ่อของเธอเอง มันจึงกลายเป็นว่าตัวร้ายของตัวร้ายกลายเป็น อัลฟากงกง (หรือพ่อของเธอในอีกจักรวาล) โดยไม่รู้ตัว เพราะที่เขาทำไปก็เพื่อปกป้องพหุจักรวาล (ที่มีตัวเองเป็นศูนย์กลาง) เช่นเดียวกัน

ฉากการต่อสู้ท้ายเรื่องที่เต็มไปด้วยความบ้าคลั่ง จึงกลายเป็นภาพที่อาจจะมาแทนฉากระเบิดอารมณ์ในวงกินข้าวแบบเราชาวเอเชีย ฉากการแตกหักกับพ่อแม่ การร้องให้เสียน้ำตาขณะพูดจาเทิ่มแทงกันให้เหวอะหวะ การเปลี่ยนซีนดราม่าให้กลายเป็นฉากการต่อสู้ด้วยนิ้วก้อย หรือการใช้ดิลโด้เป็นอาวุธสังหาร จึงไม่ใช่การทำให้มันรุนแรงมากขึ้น แต่คือการทำให้มันรุนแรงน้อยลงต่อจิตใจของตัวละคร 

แต่พหุจักรวาลเหล่านี้คือความเป็นไปได้ที่มีข้อจำกัดในตัวมันเอง เช่นเดียวกันกับข้อจำกัดของเรื่องเล่าที่โครงสร้างกำหนดให้มันต้องจบลงและจบลงอย่างน่าพอใจ จักรวาลจึงมีขอบเขตของมันเอง ที่ในที่สุด เอฟเวอลีนต้องกลับมาจัดการจบทุกเรื่องเล่าในพหุจักรวาล ตั้งแต่แร็กคูนบนศีรษะเชฟเพื่อนร่วมงานที่ทำให้ทำอาหารเก่ง การรักผู้หญิงในจักรวาลนิ้วไส้กรอก การร้องเพลงเพี้ยนบนเวที หรือการพบคนรักเก่าที่ในอีกจักรวาลคือสามีของเธอเอง ทุกอย่างม้วนตัวจบอย่างงดงาม โดยเธอพ่ายแพ้ต่อทุนนิยมในสองระดับ ระดับแรกคือ หลังจากวิพากษ์การที่มันคุกคามเธอผ่านทางระบบภาษีที่รีดไถชีวิตไปจากเธอถึงที่สุด เธอต้องกลับมาประนีประนอมกับเจ้าหน้าที่สรรพากร และยืดขยายเวลาชำระภาษี โลกกลับมาสงบสุข เธอไม่สามารถต่อต้านทุนได้ไม่ว่าในพหุจักรวาลใด เช่นเดียวกันกับที่หนังเมนสตรีมเรื่องนี้เองก็เป็นผลผลิตของทุน ที่ไม่อาจต่อต้านต่อบทสรุปที่เข้าข้างทุนนิยม เมื่อเราปรับและรับมือได้ เราเรียนรู้ที่จะปล่อยมือจากพหุจักรวาลอื่นๆ หรือจากความฝันที่เราไม่มีทางได้ครอบครอง เราลดรูปมันให้เหลือเพียงการทำอะไรเพี้ยนๆ เช่น การสลับข้างรองเท้า อมรูปตุ๊กตาคางคก บอกรักคนที่เกลียด หรือฉี่รดกางเกง ความฝันนั้นมอบทักษะให้เรา แต่ไม่ได้ให้ชีวิตใหม่กับเรา เพราะชีวิตตรงหน้านั้นดีที่สุดแล้ว พหุจักรวาลเป็นเพียงประตูที่เราควรเยี่ยมหน้าเข้าไปดู แล้วลั่นดาลมันเสีย เพราะถ้าเราเปิดไปเรื่อยๆ เราก็จะหลุดออกจากระบบที่ควบคุมเราจะเป็นคนบ้า คนเพี้ยน เป็นสาวแต่งตัวประหลาดที่เข้าไปทำให้โลกไม่สงบสุข หนังจบอย่างเป็นสุข ทุนนิยมขับเคลื่อนโลกต่อไปผู้คนได้ซาบซึ้งพอสมควรกับความรักที่มีต่อครอบครัว หน่วยย่อยที่สุดที่ลักให้ทุนเดินหน้าราวกับเครื่องจักรที่ไม่เหน็ดเหนื่อย ภาษีจะถูกชำระ ร้านจะยังอยู่ เธอรู้จักการเป็นคนจิตใจดี เธอกลับมาคืนดีกับลูกสาว เบเกิ้ลหลุมดำปลาสนาการไป อากงเรียนรู้ว่าชีวิตใหม่ลื่นหลุดการควบคุมของเขาไปนานแล้ว โลกจบสงบสุข ทุกพหุจักรวาลคืนสู่สมดุลโดยมีทุน (ฉากสุดท้ายของหนังจบลงตรงการไปเสียภาษีจนได้) คอยควบคุมไว้

แต่พหุจักรวาลเหล่านี้คือความเป็นไปได้ที่มีข้อจำกัดในตัวมันเอง เช่นเดียวกันกับข้อจำกัดของเรื่องเล่าที่โครงสร้างกำหนดให้มันต้องจบลงและจบลงอย่างน่าพอใจ จักรวาลจึงมีขอบเขตของมันเอง ที่ในที่สุด เอฟเวอลีนต้องกลับมาจัดการจบทุกเรื่องเล่าในพหุจักรวาล … ทุกอย่างม้วนตัวจบอย่างงดงาม โดยเธอพ่ายแพ้ต่อทุนนิยม

กระนั้นก็ตาม ฉากที่งดงามที่สุดในหนังซึ่งเราอยากให้เป็นฉากจบของหนังจริงๆ คือฉากที่เธอพบว่าทุกสิ่งนั้นหลุดเลื่อนออกไปจากมือ เธอไม่มีสิทธิ์ยื้ออะไรได้แล้ว ในพหุจักรวาลสุดท้ายเธอกลายเป็นก้อนหิน ก้อนหินที่ไม่มีความหมายไร้ความรู้สึก หลุดออกจากทุกระบบ เพียงดำรงคงอยู่ในทะเลทรายเคียงข้างกับลูกสาว ก้อนหินไม่ผลิต ไม่จ่ายภาษี ไม่หนีพ่อไปกับผัว ไม่เป็นเลสเบี้ยน ไม่ร้อนหนาว และไม่ฝัน ถ้าเรากลายเป็นหินกันไปหมด ทุนนิยมก็ล่มสลาย ความเป็นไปได้ของก้อนหิน เลยเป็นไปไม่ได้ และน่าเสียดายที่หนังก็กลายเป็นความเป็นไปไม่ได้เช่นนั้น เพื่อที่จะรักษาครอบครัว เราจึงต้องประนีประนอมกับทุน เป็นแขนขาของมัน และดำรงชีวิตต่อไป

หากนั่นก็ไม่ใช่เรื่องผิด หนังไม่ได้ทำหน้าที่เป็นสื่อเพื่อการต่อต้านปฏิวัติ มันทำหน้าที่เป็นเพียงเรื่องเล่าชนิดหนึ่งที่ชี้ชวนให้เรามองเห็นถึงปัญหา และมอบความประโลมใจให้ เราจะได้มีชีวิตอยู่ในจักรวาลอันจำกัดจำเขี่ย ทุกข์เศร้า และยากแค้นของเราต่อไปได้อย่างมีความสุขขึ้นมาบ้าง เราจึงอยากยินดีกับเธอ ที่เธอเปิดใจต่อความเป็นคนมีน้ำใจของสามีในวิธีการต่อสู้ (และประนีประนอมกับทุน) ในแบบของเขา เปิดใจรับลูกสาวอย่างที่ลูกสาวเป็น เปิดใจกับพ่อถึงบาดแผลที่พ่อทำไว้ และรักษาร้านเอาไว้ได้ 

โลกทั้งใบให้นายคนเดียว บนจุดสูงสุดของหนังวัยรุ่นไทยยุคฟองสบู่ เรื่องเล่าความพังพินาศของครอบครัวเพราะ(ยัง)ไม่มี 30 บาทรักษาทุกโรค

หนังเรื่องนี้ฉายในปี 2538 ก่อนที่ฟองสบู่เศรษฐกิจไทยจะแตกเพียง 2 ปี ถือว่าเป็นช่วงที่ชนชั้นกลางไทยกำลังชื่นมื่นกับความสำเร็จทางเศรษฐกิจของตัวเอง และดื่มด่ำบรรยากาศที่เชื่อกันว่าไทยจะก้าวไปเป็นเสือเศรษฐกิจตัวที่ 5 ตามฮ่องกง เกาหลีใต้ ไต้หวันและสิงคโปร์ และไปสู่ประเทศที่พัฒนาแล้ว

รายได้ที่พุ่งไปถึง 55 ล้านบาท นับว่าทำลายสถิติทั้งหลายของหนังไทยที่ผ่านมา ซึ่งจะถูกโค่นในอีก 2 ปีต่อมาจากเรื่อง 2499 อันธพาลครองเมือง ที่ทุบสถิติไปด้วยตัวเลข 75 ล้านบาท

ห้างสรรพสินค้า รถวอลโว่ บีเอ็มดับเบิ้ลยู เป็นสัญญะของความมั่งคั่งที่ปรากฏอยู่ในหนัง เช่นเดียวกับ นักเรียนมัธยมที่ถือเป็นตัวแทนความหวังของครอบครัว แบบที่เราพบได้ในหนังวัยรุ่นมัธยมในช่วงที่ผ่านมาอย่าง อนึ่งคิดถึงพอสังเขป กระโปรงบานขาสั้น ฯลฯ

แต่โลกทั้งใบฯ ไม่ได้เล่าภาพอันงดงามของชนชั้นกลางผู้สุขสมแบบครอบครัวของ “ป้อน” (สุทธิดา เกษมสันต์ ณ อยุธยา) ที่อยู่ในครอบครัวที่มีธุรกิจโรงน้ำแข็ง แต่ชี้ให้เห็นชนชั้นกลางล่างที่ดิ้นรน เพราะไม่ได้อยู่ในวิชาชีพที่ทำเงิน อู่ซ่อมรถที่เรียกค่าซ่อมที่รวมอะไหล่ในราคาพันบาทยังถูกต่อราคา “ไม้” (เต๋า สมชาย เข็มกลัด) และ “เม่น” (ปราโมทย์ แสงศร) เติบโตมาในอู่ของพ่อที่ระยะหลังเริ่มเจ็บป่วย กว่าพ่อจะไปโรงพยาบาลก็จนอาการทรุดและล้มในห้องน้ำ

ก่อนนโยบายของหมอสงวน นิตยารัมภ์พงศ์จะถูกทำให้เป็นจริงด้วยนโยบาย 30 บาทรักษาทุกโรค โดยรัฐบาลไทยรักไทย ครอบครัวไทยจำนวนมากถูกหมัดน็อกด้วยค่ารักษาพยาบาลที่สูงลิ่ว คนที่เดือดร้อนน้อยก็ได้แก่ ครอบครัวที่มีเงินถุงเงินถัง และข้าราชการ-รัฐวิสาหกิจที่มีสวัสดิการที่ครอบคลุมทั้งชั้นพ่อ-แม่ และชั้นลูก ครอบครัวของไม้ไม่โชคดีเช่นนั้น เมื่อพบว่าค่ารักษาพยาบาลของพ่อเขาสูงถึงหลักแสน คำด่าที่ออกมาจากปากของ “โบ้” (อรุณ ภาวิไล) ที่ว่า “โรง’บาลแม่งเหี้ย ใครไม่มีตังค์แม่งไม่สน” เป็นคำพูดแทนใจได้ดี

โลกทั้งใบฯ จึงชี้ให้เห็นใต้มายาภาพความเจริญของสังคมไทยที่ไม่ได้มีแต่ความสวยงามของช่วงยุคทองของเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ยังมีครอบครัวไม่น้อยที่ยังต้องเผชิญหน้ากับชะตากรรมที่มาจากโครงสร้างทางสังคมที่ไม่มีสวัสดิการที่ดีมากพอ จนในที่สุดความจนตรอกมันทำให้คนเลือกทางเดินสู่เส้นทางอาชญากรรมเพื่อแลกกับความอยู่รอด ในที่นี้ก็คือ การร่วมกับแก๊งลักรถ ไม้ตัดสินใจเข้าร่วมด้วย เพราะเขาต้องการเงินก้อนมาเป็นค่ารักษาพ่อ แต่ไม่รู้ว่า เมื่อขึ้นหลังเสือก็ยากที่จะหาทางลงได้ง่ายๆ การร่วมลักรถจึงเป็นการลงมือเพื่อช่วยเหลือพ่อเขาที่เจ็บป่วยอยู่

โลกทั้งใบฯ จึงชี้ให้เห็นใต้มายาภาพความเจริญของสังคมไทยที่ไม่ได้มีแต่ความสวยงามของช่วงยุคทองของเศรษฐกิจเท่านั้น แต่ยังมีครอบครัวไม่น้อยที่ยังต้องเผชิญหน้ากับชะตากรรมที่มาจากโครงสร้างทางสังคมที่ไม่มีสวัสดิการที่ดีมากพอ จนในที่สุดความจนตรอกมันทำให้คนเลือกทางเดินสู่เส้นทางอาชญากรรมเพื่อแลกกับความอยู่รอด

การร่วมแก๊งลักรถของเม่น อาจจะเทียบได้กับสังคมความเสี่ยงที่ชนชั้นกลางทั่วไปประสบอยู่ด้วย คำถามที่อาจจะย้อนไปถามผู้ชมก็คือ หากคุณเป็นเม่น คุณจะหาทางออกอย่างไร ถ้าไม่ใช่เป็นการร่วมกับแก๊งลักรถ การหาเงินแสนในเวลาอันสั้น ในสถานะที่ไม่มีคอนเนกชันใดๆ เราจะหันหน้าไปพึ่งพาใครได้

เมื่อไร้สวัสดิการและความช่วยเหลือ ทุกครอบครัวก็จึงมีความเสี่ยงที่จะต้องแบกรับ ยกเว้นครอบครัวที่มีเงินและความรู้เรื่องการลงทุนด้านการทำประกันสุขภาพ (ซึ่งขณะนั้นเข้าใจว่า ยังไม่แพร่หลายเท่าประกันชีวิต)

หนังให้ภาพของเม่น เป็นเด็กมัธยมผู้ไม่ยอมโต และไม่รู้เรื่องราวใดๆ ในบ้าน เพียงแต่เล่นสนุกและจีบสาวไปวันๆ แทบไม่ต้องรับผิดชอบ ในด้านหนึ่งก็คือภาพตัวละครในหนังนักเรียนช่วงที่ผ่านมาที่เคยทำเงินและเป็นหนังในดวงใจของวัยรุ่นช่วงนั้น เช่นเรื่อง กลิ้งไว้ก่อนพ่อสอนไว้ (2535), โจ๋ไม่โจ๋หัวใจให้โจ๋ (2535), อนึ่งคิดถึงพอสังเขป (2535), ฝากฝันไว้เดี๋ยว จะเลี้ยวมาเอา (2535), สะแด่วแห้ว (2535), กระโปรงบานขาสั้น (2536) ฯลฯ บทบาทของเม่นที่กลายเป็นเพียงพระรอง และเป็นน้องที่ไม่เอาไหนจึงอาจเป็นสัญลักษณ์ว่าหนังนักเรียนมัธยมแบบเดิมนั้นไม่ได้ตอบโจทย์ตลาดของหนังอีกแล้วก็เป็นได้

ส่วนป้อน ก็ให้ภาพนักเรียนหญิงมัธยมที่ชอบพอกับเด็กช่างด้วยความที่เม่นเป็นผู้ชายที่พึ่งพาได้ การยอมรับไม้ของป้อนเป็นจริงเป็นจัง ถึงขนาดแสดงความกล้าหาญด้วยการบุกไปถึงสถาบันการศึกษาของเม่นที่เต็มไปด้วยผู้ชายที่มองจากผู้คนภายนอกแล้ว ถือว่าไม่น่าไว้วางใจ เพราะที่นั่นคือ ชุมนุมของพวกเด็กที่มีปัญหา แต่สำหรับเธอแล้ว เธอไม่สนใจอะไร และไปเพื่อบอกลาและบอกกับไม้ว่า “เราไม่ได้รักใครง่ายๆ อย่างที่นายคิด” อันเป็นวรรคทองของหนังเรื่องนี้

ขณะที่ไม้ เป็นนักเรียนช่างที่โดดเรียนเพราะต้องมาช่วยอู่ที่บ้าน เป็นพี่ชายผู้แสนดีที่เสียสละให้ครอบครัว ปกป้องน้องชายให้พ้นจากการรุมกระทืบ แม้กระทั่งผู้หญิงที่ตนรัก ก็ยังจะยอมหลีกทางให้กับน้องชายเสียด้วย แม้จะเรียนช่าง แต่ไม้ก็มักจะขลุกตัวเองอยู่กับอู่ซ่อมรถของพ่อ เขาขาดเรียนบ่อยๆ เพื่อทำหน้าที่ลูกชายที่ดี ที่น่าสนใจก็คือ ภาพของเด็กช่างในเรื่องนี้ ไม่ได้มีมิติของการใช้ความรุนแรงเลย ฉากไล่ทำร้ายก็เกิดจากความเข้าใจผิดของจิ๊กโก๋ในซอยมากกว่าจะเป็นการหาเรื่องกันของสถาบันเด็กช่าง ยังไม่นับว่า ตอนที่ป้อนเข้าไปหาไม้ในสถาบัน ภาพลักษณ์ของนักศึกษาช่างกลับเป็นวัยรุ่นทั่วไปที่ไม่ได้ดูมีพิษสง เถื่อน โหดร้ายแบบที่สื่อและชนชั้นกลางทั่วไปเข้าใจ

ที่น่าสนใจก็คือ ภาพของเด็กช่างในเรื่องนี้ ไม่ได้มีมิติของการใช้ความรุนแรงเลย ฉากไล่ทำร้ายก็เกิดจากความเข้าใจผิดของจิ๊กโก๋ในซอยมากกว่าจะเป็นการหาเรื่องกันของสถาบันเด็กช่าง ยังไม่นับว่า ตอนที่ป้อนเข้าไปหาไม้ในสถาบัน ภาพลักษณ์ของนักศึกษาช่างกลับเป็นวัยรุ่นทั่วไปที่ไม่ได้ดูมีพิษสง เถื่อน โหดร้ายแบบที่สื่อและชนชั้นกลางทั่วไปเข้าใจ

หนังเรื่องนี้จึงถือว่าฉีกแนวออกมาจากเรื่องเดิมๆ โดยเล่าผ่านความสัมพันธ์ของนักเรียนช่างยอดกตัญญู กับ นักเรียนมัธยมลูกสาวเจ้าของโรงน้ำแข็งผู้มีอันจะกิน โดยมีน้องชายสุดที่รักผู้เอาแต่ใจของพระเอกเป็นตัวละครที่สร้างปมสำคัญขึ้นมา

ครอบครัวนี้มีพ่อเป็นหัวหน้าครอบครัวที่ไม่มีแม่อยู่ในบ้าน จะเพราะว่าหย่าร้าง หรือตายจากก็ไม่แน่ใจนัก

แต่เอาเข้าจริง พ่อที่แสดงโดยรุจน์ รณภพ ไม่มีใครรู้เลยด้วยซ้ำว่าชื่ออะไร เช่นเดียวกับพ่อของป้อนก็ไม่มีชื่อ เพราะเรียกกันแต่คำว่า พ่อ เท่านั้น พ่อที่ปรากฏอยู่ในเรื่องจึงดำรงตนอยู่เหมือนสัญลักษณ์ขององค์ประกอบหนึ่งของครอบครัว ซึ่งไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรเมื่อหนังมองจากมุมมองของวัยรุ่น

อย่างไรก็ตาม เราจะเห็นว่า การเขียนบทให้พ่อของไม้และเม่น ประสบทุพพลภาพจากโรคภัย แสดงให้เห็นว่า บทบาทพ่อที่ควรจะเป็นนั้น ไม่ใช่เสียแล้ว คนที่จะทำหน้าที่พ่อให้บรรลุ ก็คือ ไม้ ไม้เข้ามากุมบทบาทสำคัญในฐานะหัวหน้าครอบครัวเมื่อพ่อเข้าโรงพยาบาล และต้องเป็นคนตัดสินใจว่าจะหาเงินมารักษาพ่อยังไง

วันที่พ่อเข้าโรงพยาบาลรอบที่ 2 และเป็นวันที่เสียชีวิต อาจถือว่าเป็นวันที่ไม้ได้ก้าวเข้ามาเป็นพ่อของบ้านอย่างเต็มตัว และวันนั้นเองเป็นจุดแตกหักของไม้กับเม่น หลังจากเม่นรู้ความจริงว่า ไม้กับป้อนก็มีใจให้กันโดยที่เขาไม่รู้มาก่อน และหลงเข้าใจว่าไม้แย่งป้อนไปจากเขา การขึ้นสรรพนามกู-มึง และผรุสวาทถึงขนาด “ไอ้พี่เหี้ย” กับพี่ชายมันจึงเป็นการประกาศความเป็นศัตรูทางวาจา เผยความสัมพันธ์แบบทั้งรักทั้งเกลียดออกมานับแต่นั้น

อย่างไรก็ตาม ในตอนท้ายของเรื่อง เม่นถูกโต (สุรศักดิ์ วงษ์ไทย) จับเป็นตัวประกัน ก็เป็นไม้เองที่เข้าไปช่วยเหลือน้องโดยไม่กลัวอันตรายใดๆ ฉากที่สองพี่น้องกอดกันแล้วเม่นพร่ำเพ้อว่า “พ่อตายแล้ว พี่ไม้” นั่นหมายถึงการยอมรับว่าพ่อตายแล้วจริงๆ และอาจหมายถึงการยอมรับไม้ ในฐานะคนที่มาทำหน้าที่เป็นพ่ออีกด้วย

อันที่จริง อู่ซ่อมรถ ถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานของสังคมที่รถเป็นใหญ่ ในเรื่องนี้แทบไม่ปรากฏการใช้ระบบขนส่งสาธารณะ ฉากเปิดของเรื่องก็เป็นรถยนต์ของบ้านนางเอก ฉากหวานของไม้และป้อน ก็ล้วนอาศัยรถกะป๊อเป็นตัวเล่าเรื่องและแสดงความเคลื่อนไหวของเรื่อง ฉากโจรกรรมรถ ก็ยิ่งเห็นได้ชัดว่า รถยนต์เป็นของมีค่า เป็นตัวแทนความมั่งคั่งของผู้คน อู่ซ่อมรถของพ่อไม้ จึงเป็นกิจการที่รับใช้สังคมที่รถเป็นใหญ่ที่อยู่ท่ามกลางความรกรุงรังของอะไหล่ กลิ่นน้ำมันที่มีกลิ่นไม่พึงประสงค์ แผงวงจรที่ดูยุ่งเหยิง ซึ่งเป็นฉากที่ตัดกับความเจริญของยุคสมัยอย่างห้างสรรพสินค้า หรือสนามบินดอนเมือง

ฉากจบที่สนามบินดอนเมือง ได้แสดงให้เห็นถึงความใฝ่ฝันของคนชั้นกลางยุคนั้นที่จะส่งลูกหลานไปเรียนต่อเมืองนอก ต่างประเทศคือความศิวิไลซ์ แม้ว่าป้อนจะเป็นชนชั้นกลางที่มีอันจะกินในกรุงเทพฯ แต่แค่นี้ก็ยังไม่พอสำหรับเป้าหมายชีวิตที่ครอบครัวของเธอหวังจะให้เป็น

ฉากแถมที่มึ จอนนี่-หลุยส์ แร็พเตอร์ปรากฏในสนามบินดอนเมือง ในอีกด้านก็แสดงให้เห็นถึง ความเป็นฝรั่งและลูกครึ่งที่มีบทบาทมากขึ้นเรื่อยๆ ในสังคมไทย ทั้งในมิติของวงการบันเทิง นายแบบ นางแบบ นักแสดง ศิลปิน ยังไม่ต้องนับถึงอิทธิพลทางวัฒนธรรมอเมริกันอย่างฮอลลีวู้ด MTV NBA แมคโดนัลด์ การจะกลายเป็นประเทศที่พัฒนาแล้วของไทยจึงมิได้เป็นห่านที่บินไปตามจ่าฝูงอย่างญี่ปุ่นเท่านั้น แต่เปิดรับความเป็นอเมริกันและฝรั่งได้อย่างไม่เคอะเขิน 

ลูกบอลขนาดลูกเทนนิสที่มีลักษณะเป็นลูกโลกที่ไม้เอาให้ป้อนไว้ จึงแสดงให้เห็นถึงยุคที่เรียกว่าโลกาภิวัตน์ที่คนสมัยนั้นเชื่อกันว่า โลกมันไร้พรมแดนเพราะโอกาสเปิดทางเศรษฐกิจ หลังจากที่สงครามเย็นมันจบลงไปพร้อมกับเทคโนโลยีและความเป็นไปได้ใหม่ๆ เข้ามา

การคืนลูกบอลให้กับไม้ จึงคล้ายกับจะบอกว่า โลกของไม้ กับ โลกของป้อนนั้นมันอยู่คนละโลก โลกของไม้มันเล็กเกินไปเสียแล้ว เมื่อเทียบกับป้อนที่จะย้ายตัวเองไปอยู่อีกซีกโลกหนึ่ง

จากกระโปรงบานขาสั้น สู่ หน่าฮ่าน สายลมแสงแดดของนักเรียนมัธยมในเมือง กับ ขบถของนักเรียนชนบทยุคหลัง

แต่ก่อน นักเรียนมัธยมในหนัง มักจะเป็นชีวิตของวัยรุ่นชนชั้นกลางในเขตเมืองที่มีจุดหมายคือการเอนทรานซ์เพื่อเข้าเรียนระดับปริญญาตรี มากกว่าจะเป็นการจบแล้วทำงานต่อ หรือต่อไปยังสายวิชาชีพ โดยเฉพาะทศวรรษ 2530 เป็นยุคที่เศรษฐกิจเติบโต และคือยุคของลูกหลานของคนที่เกิดรุ่นทศวรรษ 2490-2500 อันเป็นรุ่นที่พวกเขากำลังสร้างเนื้อสร้างตัวขึ้นมาไม่ว่าจะในฐานะนักธุรกิจหรือแวดวงข้าราชการทั้งในเขตกรุงเทพฯ และตัวตลาดในต่างจังหวัด และนักเรียนในรุ่นนั้นก็เติบมาเป็นวัยทำงานและวัยสร้างครอบครัวในวันนี้

หลังพฤษภาทมิฬ ทิศทางการเมืองเริ่มปรับเปลี่ยนไปสู่ความเป็นประชาธิปไตย ทหารกลับเข้ากรมกอง และเป็นจังหวะที่เศรษฐกิจไทยยังเติบโตอย่างรวดเร็ว ฟองสบู่เศรษฐกิจก่อตัวขึ้นร่วมกับการลงทุนสร้างหนังวัยรุ่นที่มีเป้าหมายคือ เด็กชนชั้นกลางในเมือง ที่มีโทนเรื่องสนุกสนาน ตลกขบขัน บางเรื่องอาจจะแฝงปัญหาชีวิตครอบครัวแบบปัจเจก อาจเรียกได้ว่าเป็นยุค “สายลมแสงแดด” ของหนังวัยรุ่น

หนังช่วงดังกล่าวได้ ได้แก่ กลิ้งไว้ก่อนพ่อสอนไว้ (2535), โจ๋ไม่โจ๋หัวใจให้โจ๋ (2535), อนึ่งคิดถึงพอสังเขป (2535), ฝากฝันไว้เดี๋ยว จะเลี้ยวมาเอา (2535), สะแด่วแห้ว (2535) เช่นเดียวกับปีต่อมา ที่มี กระโปรงบานขาสั้น (2536) เป็นหนังที่มีความโดดเด่น หนังนักเรียนมัธยมยุคนี้ จึงเน้นไปที่ชีวิตอันสนุกสนาน แม้จะมีชีวิตส่วนใหญ่อยู่ในโรงเรียนที่เต็มไปด้วยระเบียบที่เคร่งครัด และครูที่เข้มงวด แต่ก็ไม่ใช่เรื่องใหญ่ของชีวิต พวกเขาอาจจะถูกลงทัณฑ์ทั้งฟาดด้วยไม้เรียว หรือประจานเสาธง แต่ก็เป็นเรื่องที่สาสมกับพฤติกรรมห่ามๆ ของพวกเขา

สิ่งที่สำคัญกว่าคือ มิตรภาพ ความรักในเพื่อนพ้อง กระทั่งความรักสถาบันของตน ดังนั้นนักเรียนก็ไม่จำเป็นที่จะต้องคิดต่อสู้ขัดขืนกับอำนาจในโรงเรียนใดๆ จุดเด่นสำคัญของหนังยุคนี้คือ ดารา นางแบบวัยรุ่นยอดนิยมได้เดินพาเหรดมานำแสดง เช่น มอส ปฏิภาณ ปฐวีกานต์ (เกิด 2516), ธรรม์ โทณะวณิก (2517), ธัญญาเรศ รามณรงค์ (2519), สายธาร นิยมการณ์ (2519) ฯลฯ เช่นเดียวกับการเกิดขึ้นของศิลปินเพลงป๊อบที่ดาราวัยรุ่นหลายคนผันตัวไปสร้างความนิยมให้กับวัยรุ่นในยุคดังกล่าว ภาพฝันของวัยรุ่นจึงสวยสดงดงาม แต่ในอีกด้านมันก็เป็นพื้นที่ลี้ภัยทางอารมณ์จากชีวิตจริงที่พวกเขาเจอในโรงเรียนและครอบครัวก็เป็นได้

หนังที่ได้ทั้งกล่องทั้งเงินช่วงสุดท้าย ที่ถือเป็นหมุดหมายสำคัญได้แก่ โลกทั้งใบให้นายคนเดียว (2538-55 ล้านบาท) แต่มันไม่ใช่หนังสูตรสำเร็จอีกต่อไป เมื่อชีวิตของวัยรุ่นไปสัมพันธ์กับโลกภายนอกที่โหดร้าย และความสัมพันธ์ระหว่างคนใกล้ชิดที่บาดหัวใจ งานเลี้ยงย่อมมีวันเลิกรา ในปีเดียวกันก็มี นักเรียนวัยวุ่น รุ่น 95 (2538) แต่ไม่ได้รับการตอบรับที่ดีนัก พอข้ามไปปี 2539 อันเป็นโค้งสุดท้ายของยุคทองทางเศรษฐกิจก็พบว่าหนังวัยรุ่นภาคต่อ กลับมาไม่ประสบความสำเร็จอย่างที่ควรจะเป็น อันเป็นสัญญาณเตือนของเศรษฐกิจไทยไปด้วย เช่นหนังเรื่อง เสียดาย 2 (2539), ม. 6/2 ห้องครูวารีเทอม 2 (2539), อนึ่งคิดถึงพอสังเขป รุ่น 2 (2539)

อาจเรียกได้ว่า จุดจบของฟองสบู่เศรษฐกิจไทย นำไปสู่จุดจบของยุคทองหนังวัยรุ่น-นักเรียนอีกด้วย เพราะหลังจากนี้จะเป็นยุคของหนังไทยยุคใหม่ที่โตมาพร้อมกับกระแสย้อนยุคและการโหยหาอดีตที่เชื่อว่างดงามอย่าง 2499 อันธพาลครองเมือง (2540-75 ล้านบาท), นางนาก (2542-149.6 ล้านบาท), บางระจัน (2543-150.4 ล้านบาท), สุริโยไท (2544-550 ล้านบาท)

หลายปีผ่านไป จนมาถึง หน่าฮ่าน (2562) เป็นหนังที่เล่าถึงชีวิตของนักเรียนมัธยมในชนบทแห่งบ้านโนนหินแห่ จะพบว่าผู้ใหญ่ในเรื่องแทบไม่มีบทบาทอะไรเลย นอกจากการควบคุม ตรวจตราและดูแล ไม่ว่าจะเป็น ครูคุมวงแคน ตำรวจที่ตรวจอาวุธก่อนเข้างานหมอลำ พระเจ้าอาวาส หรือหมอพยาบาลที่ทำการปฐมพยาบาลให้ วัยรุ่นเหล่านี้โตมาในบ้านที่แทบไม่เห็นพ่อแม่ปรากฏอยู่ในเฟรมหนัง พาหนะกลายเป็น สัญญะสำคัญที่ทำให้เห็นว่า พวกเขามุ่งออกจากบ้าน หรือมุ่งเดินทางโดยไม่ต้องพึ่งพาผู้ใหญ่ ตั้งแต่ฉากซ้อนรถกลับบ้านแต่ไม่ถึงบ้านของยุพินกับสิงโต ฉากที่เดอะแก๊งไปดูหมอลำด้วยรถอีแต๋น ฉากพายเรือ รวมไปถึงพาหนะอย่างรถมิตซูบิชิ ปาเจโร่ของสิงโต หลังจากที่เขาได้เป็นดาราแล้ว

หากมองในเชิงพื้นที่ก็เห็นว่า มีโรงเรียน และวัด ที่เป็นสถานที่ที่ถูกรัฐควบคุม ไม่ทางตรงก็ทางอ้อม ลานวัดที่ใช้จัดหมอลำเอง ก็เป็นที่เกรงใจอยู่บ้าง เมื่อรู้ว่าตัวเองเสียงดังหรือทำอะไรพิเรนทร์ในวัด แต่ความเข้มงวดในวัดนั้นถือว่า ผ่อนคลายกว่าพื้นที่อย่างโรงเรียนที่เป็นที่เรียน เป็นพื้นที่ควบคุมด้วยเครื่องแบบ ชุดนักเรียน ชุดพละ ชุดลูกเสือ บำเพ็ญประโยชน์ รด. ฯลฯ

ขณะที่ห้างสรรพสินค้า เป็นพื้นที่พิเศษ เพราะอยู่ในตัวเมือง ในที่นี้คือห้าง UD อุดรธานี ต่างไปจากหน้าฮ่านที่ตระเวนไปทั่วราวกับตลาดนัดความบันเทิง ส่วนหน้าฮ่าน มันคือ space ของเด็กรุ่นนี้ที่ได้ออกไปปลดปล่อย แต่จะว่าเช่นนั้นอาจจะไม่ถูกนัก เพราะบทสนทนา และการใช้ชีวิตของพวกเขานั้นเอาเข้าจริง มันไปกันได้กับสิ่งที่เขาแสดงออก

วัยรุ่นเหล่านี้มิใช่เป็นเพียงฟันเฟืองที่ถูกบังคับให้เป็นพลเมืองที่เชื่องเชื่อแบบที่รัฐและครูในโรงเรียนอยากให้เป็น ไม่มีใครพูดภาษาไทยกลางในเรื่องเลย (หรือจะมีก็น้อยมาก) การพูดถึงอวัยวะเพศ การใช้ท่วงท่าการกระเด้าเอวยังถือเป็นเรื่องปกติมาก การแซวพระหนุ่มของสาวๆ ก็ไม่ใช่เรื่องที่น่าอิหลักอิเหลื่ออะไร บางคนท้องกับฝรั่ง หลายคนโดดเรียนเพื่อนั่งรถเข้าเมืองไปดูหมอลำ ตัวเอกตัวหนึ่งก็เรียนไม่จบ ต้องหาทางเรียนกศน. กันไป

อย่างไรก็ตาม หน่าฮ่าน ก็เป็นพื้นที่ที่ active เพราะมันไม่ใช่การไปเป็นผู้ชมคอนเสิร์ต แต่เป็นพื้นที่ที่พวกเขายึดใช้ในฐานะเป็นผู้กระทำ กระนั้นพื้นที่เช่นนี้ก็มีความเสี่ยงตามมา เพราะมันคือ ศูนย์รวมของวัยรุ่นเลือดร้อน พื้นที่นี้อาจเกิดความรุนแรงขึ้นได้ไม่ยาก ไม่ว่าจะเป็นการตบแย่งที่นั่ง หรือความซวยเมื่อมีวัยรุ่นตีกัน

หน่าฮ่าน ได้รับการต่อยอดมาทำเป็นซีรีส์ในอีก 3 ปีต่อมา ได้มีการปรับเปลี่ยนความสัมพันธ์และเพิ่มตัวละคร ผู้ปกครองมีบทบาทมากขึ้น ทั้งยังสอดแทรกบริบททางประวัติศาสตร์การเมืองร่วมสมัยของคนเสื้อแดงเข้ามาด้วย

สำหรับซีรีส์นี้ พ่อที่ดี อาจเป็นพ่อที่ตายแล้ว

หากแบ่งครอบครัวเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มแรกคือ ครอบครัวชาวบ้าน กับ อีกกลุ่มคือ ครอบครัวลูกครู กลุ่มแรก จะเห็นได้ว่า พ่อพวกเขาไม่ได้อยู่ที่บ้านเลย ไม่ว่าจะเป็นพ่อของเติ้ลไม้ที่เป็นใครก็ไม่รู้ ส่วนพ่อของแคลเซียมและเค ไปทำงานอยู่เกาหลี และที่น่าสนใจคือ พ่อของยุพิน ถูกระบุตัวตนอย่างชัดเจนว่า เป็นคนเสื้อแดงที่ร่วมสมรภูมิผ่านฟ้า และถูกฆ่าเมื่อวันที่ 10 เมษายน 2553 นอกจากสมหมาย พ่อของยุพินแล้ว ผู้ชายที่ทำหน้าที่พ่อ กลับไม่มีบทบาทใดๆ แต่เป็นแม่ที่ทำหน้านี้คนรับผิดชอบบ้านและชีวิตของลูกๆ พวกเขา และนั่นแหละพ่อของยุพินจึงเป็นภาพจำพ่อที่ดีที่สร้างเนื้อสร้างตัวในเมืองหลวงได้แล้ว กำลังจะชวนเมียกับลูกเขาไปอยู่ด้วยกัน แต่ความตายก็มาพรากออกไปเสียก่อน

ส่วนครอบครัวลูกครู กลับไม่ปรากฏแม่เลย ไม่ว่าจะแม่ของสวรรค์ หรือโยเย กลับเป็นพ่อของเขาที่มีบทบาท แต่เอาเข้าจริงบทบาทของพ่อ กลับไปปรากฏอยู่ในพื้นที่แห่งอำนาจรัฐอย่างโรงเรียน เมื่อพ่อของโยเยเป็นผู้อำนวยการ และพ่อของสวรรค์เป็นรองผู้อำนวยการฝ่ายปกครอง ทั้งคู่กุมอำนาจสำคัญในการควบคุมวินัยและการลงทัณฑ์ ในทางกลับกันครูผู้หญิงกลับกลายเป็นเพียงตัวประกอบที่ไม่ปรากฏบทบาท

หมู่บ้านโนนหินแห่ อยู่คู่กับโรงเรียนโนนหินแห่ (ตัวย่อ น.ห.) แสดงให้เห็นบทบาทของการพยายามสอดส่องและควบคุมจากรัฐมาตั้งแต่สมัยสงครามเย็นเป็นอย่างน้อย ภูมิศาสตร์ของหมู่บ้านนี้อยู่แถบโขงเจียม ริมน้ำโขงที่ฝั่งตรงกันข้ามคือ ประเทศลาว พรมแดนสำคัญที่เคยเป็นฐานที่มั่นและการส่งกำลังระหว่างพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย ขณะที่ในยุคปัจจุบันกลายเป็นที่หลบภัยจากการคุกคามของอำนาจรัฐไทยในคดีความมั่นคง

อำนาจโรงเรียนแถบนี้ แทบไม่มีผลต่อการควบคุมบุตรหลานให้อยู่ในร่องในรอย แม้พื้นที่หน้าเสาธงที่ถูกใช้เพื่อตอกย้ำอำนาจรัฐไทยผ่านอุดมการณ์ชาตินิยม แต่ก็ไม่สามารถเข้าไปสู่มโนสำนึกของเด็กเหล่านี้ได้ หัวใจของพวกเขามีอิสระมากพอที่จะไม่แยแสกับผลการเรียน หรือการเรียนต่อให้จบการศึกษา พื้นที่ลี้ภัยทางอารมณ์ของพวกเขาคือ หน่าฮ่าน เวทีหมอลำพื้นที่ที่แม่ของพวกเขาพามาตั้งแต่เด็ก พวกเขาได้ปลดปล่อยอย่างเต็มที่ เช่นเดียวกับพื้นที่ป่าเขาที่ไม่ไกลไปจากบ้าน มันคือ พื้นที่ที่พวกเขาได้สูดอากาศหายใจ ได้เที่ยวเล่น รวมไปถึงการมองทิวทัศน์อันเวิ้งว้าง

แต่หมู่บ้านเล็กๆ แบบนี้ สำหรับหลายคนแล้ว มันไม่ใช่คำตอบ แคลเซียมมีความหวังที่จะออกจากหมู่บ้านหลังเรียนจบ เธอได้ทำสัญญากับเติ้ลไม้ว่าจะออกไปสู่โลกกว้าง และมีความหวังว่าจะได้ไปเกาหลีที่ที่พ่อของเธอไปอยู่ที่นั่น แต่กลายเป็นว่า เค น้องชายของเธอได้ไปถึงที่นั่นก่อน ด้วยอุบัติเหตุทางความรัก เมื่อเค รักคนคนเดียวกันกับพี่สาวของเธอ

คนที่อาจจะไปได้ไกลที่สุดน่าจะเป็นหอยกี้ ที่จับพลัดจับผลูไปได้ผัวฝรั่งและท้องขึ้นมา ฝรั่งเศสน่าจะเป็นปลายทางของเธอ หลังจากคลอดลูกแล้ว

จะมีก็แต่ยุพินที่มีปมหวาดกลัวกรุงเทพฯ เพราะที่นั่นคือ ที่ตายของพ่อของเธอ การปลดล็อกตอนจบเรื่องก็คือ การที่เธอตัดสินใจไปมีชีวิตที่กรุงเทพฯ กับ สิงโต คู่รักของเธอ

อันที่จริงสิงโตไม่ได้คิดจะไปถึงกรุงเทพฯ เขาเชื่อว่า ความสามารถของเขาน่าจะเอาตัวรอดในอีสานได้ ก่อนหน้าที่จะมาถึงโนนหินแห่ เขาตระเวนไปทั่ว เพื่อออดิชั่นเป็นนักร้องตามร้านเหล้าและหมูกะทะ แต่ไม่มีที่ไหนรับ เขาจึงต้องออกมาขายสร้อย ขายของเอาตัวรอด เช่นเดียวกับเพื่อนรักของเขาอีกคน ซึ่งด้วยปัญหาปากท้อง เพื่อนเขาทนไม่ไหว จำต้องเข้าไปหางานทำในกรุงเทพฯ ก่อน และในที่สุดสิงโตก็ตามไป โดยจำใจจากพร้อมไปกับยุติความสัมพันธ์กับยุพินชั่วคราว เพราะชีวิตของพวกเขาไม่ใช่มีแค่ฉันและเธอ แต่ยังมีแม่และครอบครัวที่ต้องดูแล

คำพูดของเติ้ลไม้ที่พูดทำนองว่า ที่นี่ไม่ใช่ที่ของเรา น่าจะเป็นคำกล่าวแทนใจคนต่างจังหวัด คนในชนบทรุ่นใหม่ที่ไม่มีอนาคตในบ้านเกิด ชุมชนขนาดเล็กที่เป็นขี้ปากชาวบ้าน แม้จะอบอุ่นใกล้ชิด แต่มันเหมาะกับคนที่เจนโลกแล้ว และอยากมีชีวิตอยู่ในบ้านเกิด ไม่ใช่คนรุ่นหนุ่มสาว

สำหรับพวกเขาการเรียนในโรงเรียน หรือการเรียนต่อในมหาลัยจึงแทบไร้ความหมาย การเรียนต่อคือการเสียเงิน แต่การหางานคือการทำเงิน สิงโตที่มีภาระส่วนหนึ่งก็ต้องส่งน้องเพื่อเรียนต่อระดับมหาลัย การศึกษาจึงไม่ใช่การลงทุนที่พวกเขาจ่ายได้เมื่อเขาไม่มีทางเลือก คนที่จะจ่ายได้ก็คงมีแต่ลูกครูอย่างโยเยและสวรรค์ เท่านั้น

ที่น่าสังเกต ความสัมพันธ์ทางเพศในเรื่องนี้ขาดเพียงระหว่างหญิง-หญิงเท่านั้น เราอาจบอกได้ว่า “สาวหล่อ” ไม่ได้ถูกบรรจุให้อยู่ในหน่าฮ่านเลย แต่เราพบกระเทยเต็มไปหมด ตั้งแต่ฝาแฝดหอยกี้อย่างเป๊กกี้ และเหล่าทีมหางเครื่องของโยเย

ภาพที่ซีรีส์แสดงออกมา จะไม่เห็น “ครอบครัวแหว่งกลาง” ที่พ่อแม่ทิ้งลูกไว้กับปู่ย่าตายายเลย สิ่งนี้ยิ่งตอกย้ำให้เห็นถึงการย้ำความเป็นพ่อที่หายไป และความเป็นแม่ผู้แบกโลกนี้ไว้ได้ชัดเจนมากขึ้น กรณีนี้จะมีเพียงแม่ยุพินที่ไม่ชัดเจนนักว่ามีรายได้จากที่ใดนอกจากการทำการเกษตรไปวันๆ ส่วนแม่ของแคลเซียมกับเค เปิดร้านขายของชำ แต่บ้านเติ้ลไม้ถือว่าน่าจะมั่งมีที่สุดในหมู่บ้าน เพราะเปิดรีสอร์ทซึ่งมีฟังก์ชั่นเป็นม่านรูดประจำหมู่บ้าน

ความสัมพันธ์ของแม่เติ้ลไม้ กับ แม่แคลเซียมออกแนวทั้งรักทั้งเกลียด ทั้งคู่ท้าตีท้าต่อยกันเสมอ และยังเคยมีอดีตเก่าๆ ว่า เคยจูบปากกันสมัยสาวๆ อีกด้วย ทั้งคู่เป็นแม่ที่เลี้ยงลูกต่างกัน แม่แคลเซียมที่ดูจะใจกว้างกว่า ที่ยอมรับได้ว่าลูกจะเป็นอะไร ขอให้เอาตัวรอดและไม่ตาย ต่างกับแม่เติ้ลไม้ที่อยากให้ลูกได้ดีเพื่อชดเชยในที่สิ่งตัวเองไม่เคยเป็นได้ ส่วนหนึ่งก็เพราะเธอเคยถูกตราหน้าว่าท้องไม่มีพ่อ ขณะที่แม่แคลเซียมยังมีผัวเป็นตัวเป็นตนที่ส่งเงินมาจากเกาหลีให้เป็นระยะ

ความเป็นแม่ของพวกเธอ และชีวิตของพวกเธอก็คงสิ้นสุดอยู่ที่โนนหินแห่นี้เอง สุดท้ายก็เป็นพวกเธอนี่แหละที่คงได้แต่ทำใจ เมื่อลูกๆ จะพ้นอ้อมอกออกไปแสวงหาโอกาสของชีวิตที่ไกลแสนไกลจากบ้านเกิด

หน่าฮ่าน กลายเป็นพื้นที่สำคัญอีกครั้ง เมื่อพวกเขากลับมาเจอกันเพื่อสั่งลาก่อนที่จะเติบใหญ่ไปเป็นผู้ใหญ่ ซึ่งแตกต่างไปจากเด็กนักเรียนจำนวนมากที่ยังไม่พ้นวัยเรียน เมื่อต้องเข้าเรียนระดับปริญญาตรีที่อยู่ภายใต้การสั่งเสียของผู้ปกครอง ขณะที่แก๊งหน่าฮ่านกลับโบยบินออกไป โดยแลกกับความโหดร้ายของชีวิตที่พวกเขาต้องเผชิญด้วยตัวเองหลังจากนั้น


ดู หน่าฮ่าน ได้ที่ Doc Club On Demand
ดู หน่าฮ่าน เดอะซีรีส์ ได้ที่ AIS Play

ซีรีส์ Ms. Marvel จ่อฉายโรงปากีสถาน ในขณะที่ Doctor Strange โดนแบนในซาอุฯ คูเวต และกาตาร์

เป็นเพราะ Disney+ ไม่ได้ให้บริการสตรีมมิ่งในปากีสถาน ล่าสุดจึงมีการประกาศออกมาอย่างครึกโครมว่าซีรีส์ Ms. Marvel ที่มีตัวละครหลักเป็นซุปเปอร์ฮีโร่วัยรุ่นหญิงมุสลิมนาม กมลา ข่าน (รับบทโดยนักแสดงหน้าใหม่ อิมาน เวลลานี) จะเข้าฉายในโรงภาพยนตร์ปากีสถานเพื่อเฉลิมฉลองพลังหญิงมุสลิมรุ่นใหม่ โดยซีรีส์ 6 ตอนจบเรื่องนี้จะถูกฉายควบทีละ 2 ตอนตามลำดับ ระหว่างเดือนมิถุนายนและกรกฎาคม ในช่วงเทศกาลสิ้นสุดการถือศีลอด

นี่เป็นครั้งแรกที่ซีรีส์มาร์เวลเข้าฉายในโรงภาพยนตร์ และ HKC Entertainment ผู้ได้สิทธิในการจัดฉายในปากีสถานก็ได้กล่าวว่า “ซีรีส์เรื่องนี้คือการเฉลิมฉลองที่งดงามให้กับศิลปะ วัฒนธรรม รวมถึงผู้มีความสามารถโดดเด่นของปากีสถาน เพราะมันแสดงให้เห็นถึงการมีส่วนร่วมที่หลากหลายของคนทำงานสร้างสรรค์ในประเทศในทุกภาคส่วนของเรื่อง” ขีดเส้นใต้ว่าการตัดสินใจนี้น่าจะเป็นเรื่องของความภูมิใจในชาติด้วยส่วนหนึ่ง

แต่ในขณะที่ความพยายามคำนึงถึงอัตลักษณ์ที่หลากหลายของ Ms. Marvel จะได้รับการตอบรับที่อบอุ่นและการสนับสนุนอย่างเต็มที่จนน่าแปลกใจจากฟากปากีสถาน แต่อีกหนึ่งหนังมาร์เวลอย่าง Doctor Strange in the Multiverse of Madness กลับได้รับการตอบรับอีกแบบ นั่นคือหนังถูกระงับฉายในซาอุดิอาระเบีย คูเวต และกาตาร์ เพราะมีตัวละครที่เป็นบุคคลข้ามเพศ ซึ่งรับบทโดยนักแสดงที่นิยามตัวเองว่าเป็นนอนไบนารี่

แต่นี่ก็ไม่ใช่หนังเรื่องแรกของมาร์เวลที่ถูกแบนในประเทศมุสลิม เพราะเมื่อปลายปีที่แล้ว The Eternals ก็ถูกระงับฉายในสามประเทศนี้เช่นกัน เพราะมีตัวละครซุปเปอร์ฮีโร่ที่เปิดเผยตัวว่าเป็นเกย์ ในสองกรณีนี้ รัฐอิสลามต่างๆ ตัดสินใจแบนหนัง เพราะมาร์เวลและดิสนีย์ปฏิเสธที่จะตัดส่วนที่อ้างถึงความหลากหลายทางเพศออกไปตามคำขอ ชวนให้คิดว่าอาจไม่ใช่ทุกความหลากหลายที่จะได้รับการเฉลิมฉลองในประเทศมุสลิม ในส่วนของซาอุดิอาระเบีย แม้มกุฏราชกุมารโมฮัมเมด บิน ซาลมาน จะพยายามปฏิรูปประเทศให้มีความก้าวหน้ามากขึ้นมาพักใหญ่ (ภายใต้คำถามถึงความเป็นเผด็จการที่เหี้ยมโหด) ทั้งอนุญาตให้โรงหนังกลับมาเปิดเมื่อปี 2560 หลังจากถูกแบนมาถึง 35 ปี และเปิดกว้างทางวัฒนธรรมในรูปแบบต่างๆ ตั้งแต่อนุญาตให้จัดคอนเสิร์ต อนุญาตให้ผู้หญิงขับรถ หรือยกเลิกตำรวจศาสนา แต่ในด้านความเชื่อและอุดมคติ การยื้อยุดกันระหว่างอนุรักษ์นิยมและเสรีนิยมก็ยังมีอยู่อย่างเข้มข้นจนถึงปัจจุบัน รวมถึงในเรื่องความหลากหลายทางเพศด้วย

ความเห็นและความเคลื่อนไหว หลังยอดซับฯ Netflix ร่วงครั้งแรกในรอบสิบปี

เมื่อช่วงกลางเดือนเมษายนที่ผ่านมา Netflix ได้แถลงผลประกอบการในไตรมาสแรกของปี 2022 โดยระบุว่ายอดสมาชิกทั่วโลกได้ลดลงกว่า 200,000 รายชื่อ ปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นเป็นครั้งแรกในรอบสิบปี หลังการเติบโตพุ่งทะยานอย่างต่อเนื่องก้าวกระโดดของสตรีมมิงแพลตฟอร์มยักษ์ใหญ่ เน็ตฟลิกซ์มองเห็นและส่งสัญญาณนี้มาแล้วตั้งแต่ช่วงเดือนมกราคม เมื่อยอดสมาชิกเริ่มเติบโตช้าลง ทำให้ในขณะนี้พวกเขาคาดการณ์ว่าในไตรมาสที่สอง (เมษา-มิถุนา 2022) ยอดสมาชิกอาจหายไปอีกประมาณสองล้านรายชื่อ

หลังข่าวนี้เป็นที่ยืนยัน หุ้นเน็ตฟลิกซ์ร่วงลงทันทีเกือบ 20% และเพิ่มเป็นกว่า 35% ในวันต่อมา ซึ่งเท่ากับการสูญมูลค่าบริษัทกว่า 54,000 ล้านเหรียญฯ ในคืนเดียว

เน็ตฟลิกซ์แจงเหตุผลที่อาจส่งอิทธิพลต่อยอดสมาชิกที่ร่วงลง ทั้งสภาพเศรษฐกิจ ตลาดสตรีมมิ่งที่แข่งกันดุเดือด ความถดถอยของกลุ่มผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ต สงครามยืดเยื้อในยูเครน และการแชร์พาสเวิร์ด – ก่อนหน้านี้ เน็ตฟลิกซ์ปรับนโยบายการแชร์พาสเวิร์ดในประเทศชิลี คอสตาริกา เปรู มีแผนขยายพื้นที่บังคับใช้นโยบายนี้ในอนาคต และตอนนี้กำลังพิจารณาความเป็นไปได้ของการยอมให้มีโฆษณา (หลังจากกลุ่มผู้บริหารคัดค้านแนวคิดเรื่องโฆษณามาโดยตลอด)

เหตุผลทั้งหมดที่เน็ตฟลิกซ์ว่ามาอาจส่งผลจริงอย่างละนิดละหน่อยจนนำมาสู่สถานการณ์ปัจจุบัน แต่อีกหนึ่งสาเหตุที่หลายเสียงจากนอกองค์กรเห็นตรงกันก็คือ ตอนนี้เน็ตฟลิกซ์กำลังเข้าสู่สภาวะที่แทบไม่ต่างกับเคเบิ้ลทีวีในอดีต หลังจากที่คอนเทนต์จำนวนมากถูกดึงกลับไปยังต้นสังกัดที่พัฒนาแพลตฟอร์มของตนเองขึ้นมาสู้ ซึ่งหากเป็นเช่นนี้ไปนานเข้า ภาพลักษณ์ของแพลตฟอร์มก็จะเป็นแค่อีกหนึ่งบริการทีวีที่คนดูต้องเสียเงินแพงแต่ขาดความโดดเด่นน่าสนใจ เพราะทิศทางขององค์กรเริ่มเน้นปริมาณมากกว่าคุณภาพ และเมื่อถึงช่วงเวลาแห่งความเปลี่ยนแปลงใหญ่อีกครั้ง (เหมือนที่ทำให้เคเบิ้ลทีวีกลายเป็นอดีต) แค่พฤติกรรมความเคยชินก็คงไม่เพียงพอที่จะดึงให้คนดูยอมเสียค่าสมาชิกรายเดือนไปเรื่อยๆ

ช่วงต้นเดือนพฤษภาคม /Film (slashfilm.com) รายงานจาก CinemaCon ที่ลาสเวกัส ไฮไลต์การสัมภาษณ์ของ จอห์น ฟิเธียน (John Fithian) ซีอีโอสมาคมเจ้าของกิจการโรงภาพยนตร์แห่งชาติ (The National Association of Theater Owners) ที่แสดงความเห็นว่าขณะนี้ประตูโรงหนังพร้อมเปิดกว้างต้อนรับหนังเน็ตฟลิกซ์ ขอแค่เน็ตฟลิกซ์สนใจจะร่วมเดินไปในทางเดียวกับโรงหนัง

สิ่งที่ทำให้เน็ตฟลิกซ์แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับบรรดาผู้เล่นหน้าใหม่ที่เข้ามาแย่งชิงพื้นที่สตรีมมิ่งแพลตฟอร์ม (ไม่ว่าจะเป็น Disney+, Hulu, Apple TV+ หรือ ESPN+) ก็คือเน็ตฟลิกซ์ไม่มีธุรกิจหรือรายได้จากทางอื่นเป็นฟูกให้ล้ม (พวกเขายังให้บริการเช่าดีวีดีทางไปรษณีย์อยู่ แต่รายได้ก็เป็นแค่เศษเสี้ยวฝุ่นผงของสตรีมมิ่ง ในขณะที่การลงทุนในธุรกิจเกมก็ยังอยู่ในช่วงตั้งไข่ และยืนยันไม่ได้ว่าจะผลิดอกออกผลเป็นกำไร) บทความของ /Film จึงเสนอว่าอาจถึงเวลาแล้วที่เน็ตฟลิกซ์ต้องคิดทบทวนเรื่องการร่วมมือกับโรงภาพยนตร์อย่างจริงจัง

นับแต่ช่วงเวลานี้เป็นต้นไป การพยายามรักษาสถานะพื้นที่เฉพาะแบบ Exclusively on Netflix อาจไม่ใช่ทางออกหรือไพ่ที่เหนือกว่าเหมือนเมื่อไม่กี่ปีก่อน (เช่น การไม่ให้รายงานตัวเลขรายได้หนังเน็ตฟลิกซ์ที่ฉายโรง) ซึ่งทำให้คนในวงการภาพยนตร์ทั้งฝั่งอเมริกาและยุโรปมองว่าเน็ตฟลิกซ์พยายามตั้งตนเป็นศัตรูกับโรงหนัง เพราะในช่วงไม่กี่ปีหลัง วงการภาพยนตร์ได้เห็นความสำเร็จน่าจับตาที่เกิดจากการทำงานร่วมกันของโรงหนังกับแพลตฟอร์ม โดยเฉพาะกรณีล่าสุดคือ The Batman (2022) ที่การฉาย 45 วันในโรงทำรายได้กว่า 760 ล้านเหรียญฯ และกลายเป็นหนังยอดชมสูงสุดตลอดกาลของ HBO Max ตั้งแต่สัปดาห์แรกที่ปล่อยสตรีม

เน็ตฟลิกซ์อาจใช้โมเดลเดียวกันนี้กับหนังออริจินัลของตัวเองที่ลงทุนระดับบล็อกบัสเตอร์ Red Notice (2021) หรือ The Gray Man (2022) ได้เช่นกัน ยิ่งเมื่อสถานการณ์โควิดได้เปลี่ยนความคิดของธุรกิจภาพยนตร์ไปอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะเรื่อง theatrical window (ระยะเวลาที่หนังควรฉายในโรงก่อนออกแผ่นหรือปล่อยสตรีม) ที่น่าจะเข้าใกล้จุดลงตัวระหว่างทั้งสองฝ่ายมากกว่าแต่ก่อน

อย่างไรก็ดี แรงเสียดทานระหว่างสตรีมมิงแพลตฟอร์มกับโรงภาพยนตร์ก็ยังคงดำเนินต่อไป

เปาโล เดล บร็อกโค (Paolo del Brocco) แห่ง RAI Cinema และ จามเปาโล เลตตา (Giampaolo Letta) แห่ง Medusa Film Unit ได้ยื่นข้อเรียกร้องผ่านหนังสือพิมพ์ให้รัฐบาลเข้าช่วยเหลือวงการภาพยนตร์ เมื่อสถานการณ์โรงหนังหลังโควิดยังห่างไกลจากคำว่ากระเตื้อง (อิตาลีเป็นตลาดหนังขนาดใหญ่แห่งเดียวในยุโรปที่ยอดผู้ชมปี 2021 ลดต่ำกว่าปี 2020 ต่างจากฝรั่งเศสหรือสเปนที่เริ่มกลับสู่สภาวะใกล้ปกติ)

ทั้งคู่เรียกร้องให้รัฐบาลขยาย theatrical window ของหนังที่เข้าฉายในอิตาลีจากเดิม 90 วันเป็น 180 วัน รวมถึงขอให้ลดอัตราคืนภาษีแก่ผู้ผลิต (tax rebate) จากร้อยละ 40 เป็น 30 สำหรับหนังที่ตั้งใจสร้างเพื่อฉายในสตรีมมิ่งแพลตฟอร์มเป็นหลัก แต่ให้คงอัตราเดิมไว้สำหรับหนังที่สร้างเพื่อฉายโรงภาพยนตร์ ซึ่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรมรับลูกข้อเรียกร้อง โดยรับปากว่าจะพิจารณาร่างระเบียบใหม่เรื่อง theatrical window แต่ยังไม่ระบุถึงจำนวนวันว่าจะได้เท่าข้อเรียกร้องหรือไม่

ไล่เลี่ยกับแถลงการณ์ของรัฐมนตรีวัฒนธรรมอิตาลี เทศกาลภาพยนตร์โลการ์โน (Locarno Film Festival) ได้ออกแถลงการณ์สนับสนุนกฎหมาย Lex Netflix ซึ่งรัฐบาลและรัฐสภาสวิตเซอร์แลนด์ได้ยื่นขอแก้ไขกฎหมายภาพยนตร์ของสวิตเซอร์แลนด์ (The Federal Act on Film Production and Film Culture) ซึ่งสาระสำคัญคือให้สตรีมมิ่งแพลตฟอร์มที่ทำธุรกิจในสวิตเซอร์แลนด์ ต้องเสียภาษีเพื่อนำเงินไปหมุนเวียนเข้าสู่อุตสาหกรรมภาพยนตร์ในประเทศ

กล่าวคือ หากร่างกฎหมายฉบับนี้ผ่านประชามติ (ซึ่งประชาชนจะลงคะแนนเสียงในวันที่ 15 พฤษภาคมนี้) สตรีมมิ่งแพลตฟอร์มทุกเจ้าต้องเสียภาษีร้อยละ 4 ของรายได้ในประเทศ อัตราเดียวกับที่สถานีโทรทัศน์สวิสทุกช่องต้องนำส่งรัฐตามกฎหมายเดิม หรืออาจใช้วิธีร่วมลงทุนโดยตรงในโปรดักชั่นหรือการโปรโมตหนังและซีรี่ส์สัญชาติสวิตเซอร์แลนด์ และร้อยละ 30 ของคอนเทนต์ที่เผยแพร่ในแต่ละแพลตฟอร์ม ต้องเป็นผลงานที่ผลิตขึ้นในทวีปยุโรป

ข้อเรียกร้องของวงการหนังอิตาลีและสวิตเซอร์แลนด์ที่มีต่อสตรีมมิ่ง (โดยเฉพาะเน็ตฟลิกซ์) ซึ่งเกิดขึ้นในช่วงเดือนเดียวกันนี้ ยิ่งแสดงออกชัดเจนถึงความท้าทายที่มีต่อบรรดาแพลตฟอร์มในอนาคต – ต่อไปนี้ พวกเขาไม่อาจลอยตัวเก็บเกี่ยวความสำเร็จอยู่เหนืออุตสาหกรรมที่ตนเองได้เข้ามาพลิกโฉมหน้าปรับวิธีคิดไปแบบพลิกฝ่ามือ หากต้องร่วมสนับสนุน ปรับประสาน เพื่อให้ผู้เล่นทั้งในตลาดเก่าและตลาดใหม่อยู่ร่วมกันได้อย่างยั่งยืน

Not One Less : Not One Sis เมื่อชีวิตสู้กลับ

ถ้าโครงสร้างสังคมไม่ support อิหญิงมันต้องสู้ชีวิตอีก กี่สิบ กี่ร้อยครั้ง

เข้าเรื่องเลยนะคะซิส คือไปดูสัตว์วิเศษรอบสามมา อย่างไรก็ดี ระหว่างการรอดูฉากแรกของหนังด้วยใจจดจ่อ เฮ้าส์ก็บรรจงส่งตัวอย่างหนังเรื่องหนึ่งมาให้ดู เราก็เพลินๆ ดูตัวอย่างไปพลางๆ ชีวิตครูสาว ต้องมาสอนเด็กอายุไล่เลี่ยกัน อีเด็กก็เวรมาก วิ่งเล่น วันดีคืนดีมีเด็กหนีไปทำงานในเมือง ครูสาวเลยต้องไปตามกลับมาเรียนหนังสือ ฟุตเทจตัดสลับไปมาถึงวิบากกรรมชะตาชีวิต นอนข้างถนน เขียนใบปลิว รันทดจนแบบ ไหนมันจะขนาดไหน!!! รู้สึกถึงพลังการต่อสู้ ได้ หนังมันตะโกนเรียกเรา ดังนั้นกะเทยตัดสินใจ ได้ ฉันจะดูเรื่องนี้!!!! ตัดสินใจหารอบ อะ อีเวร ยังค่ะ ยังไม่เข้า ไม่ใช่ไม่เข้าเรื่องนะ หนังยังไม่เข้า 

นั่นแหละค่ะ เกริ่นนำ #อ้าวกะเทย เท่ากับตอแหลที่บอกว่าเข้าเรื่องคือไม่จริงค่ะ 

เข้าเรื่อง (จริงๆ แล้วนะ) ก็คือเข้าโรงมาก็จะเห็นว่า หนังถ่ายทอดบรรยากาศเมืองชนบท ไกลปืนเที่ยง ครูสาวชื่อ เหว่ย เดินทางมาเป็นครู แทนครูเกาที่ต้องลาไปเฝ้าไข้แม่ 1 เดือน ฟังดูปกติใช่มั้ยคะ แต่ความจริงคือ ครูเหว่ย ชีอายุ 13 ปี เพิ่งจบชั้นประถม ความรู้ความสามารถไม่ค่อยมี ชีจะเอาอะไรมาสอน แล้วเด็กที่มาเป็นลูกศิษย์ชี คือลูกชาวบ้านในชนบทที่ยากไร้ เรียนรวมนะคะ ไม่มีแบ่ง บางคนเขียนได้ บางคนพูดยังไม่ค่อยจะชัดเลย อีเวร แล้วครูเราคนเดียวจะเอาอะไรไปสู้ 13 คือแค่ ม.1 บางคน ป. 6 ยัยครูสาว หล่อนเป็นได้มากสุดแค่เป็นพี่ใหญ่เท่านั้น อายุก็ไม่ได้ห่างจากลูกศิษย์เลย แล้วไม่ใช่ 3-4 คนค่ะ สิริรวมประมาณ 28 คน 

มาถึงโรงเรียนวันแรก ครูเกาคือเทโรงเรียนไปเลยค่ะ เหมือนหมดคิว #อีเวร ก็คือไปเลย มีแค่การบรีฟว่า ไหนอีหนูทำอะไรได้ ยัยครูเหว่ยก็บอกร้องเพลงได้ ร้องไปก็ผิดๆ ถูกๆ บอกคัดหนังสือได้ งั้นคัด คัดแล้วบอกให้เด็กคัดตาม แจกชอล์ก บอกใช้ได้วันละแท่ง ชอล์กแพง แดดส่องถึงยอดเสาปล่อยเด็กกลับบ้าน ถ้าเด็กมันเก่งมาก ก็ให้มันไปวิ่งเล่น แล้วค่อยกลับมาคัดต่อ ห้องพักครูอยู่ตรงนี้ ที่นอนอยู่ตรงนี้ เตียงไม่พอต่อเอา เอาเด็กชะนีเข้ามานอนในนี้ เด็กผู้ชายไปนอนข้างนอก บรีฟเสร็จ เช้ามาไปเลย!!! กะเทยบอก กรี๊ดดดด อีครูเหว่ย หล่อนจะไหวใช่มั้ย ครูเหว่ยวิ่งตามรถไป กะเทยนึกว่าจะไปถามอะไร ตอนแรกกะเทยดูในตัวอย่าง เสียงบรรยายภาษาอังกฤษบอก ชีมาด้วยหัวใจ แต่เอาเข้าจริงชีวิ่งตามอย่างหนักหน่วงเพราะอะไรคะ ชีมาเพราะเงิน งานนี้ ความชุบชูชีวิตลดลง แต่ความเป็นจริงเพิ่มขึ้น จริงที่เงินมันคือสิ่งที่สำคัญที่สุดในชีวิต 

ครูเหว่ยวิ่งตามรถไป กะเทยนึกว่าจะไปถามอะไร ตอนแรกกะเทยดูในตัวอย่าง เสียงบรรยายภาษาอังกฤษบอก ชีมาด้วยหัวใจ แต่เอาเข้าจริงชีวิ่งตามอย่างหนักหน่วงเพราะอะไรคะ ชีมาเพราะเงิน งานนี้ ความชุบชูชีวิตลดลง แต่ความเป็นจริงเพิ่มขึ้น จริงที่เงินมันคือสิ่งที่สำคัญที่สุดในชีวิต

อะกลับมาที่ครูสาว กะเทยบอกไหน ขอดูหน่อยซิ ว่าครูสาวจะมีพลังอะไรปังๆ บ้าง สรุป บ้งตั้งแต่วันแรก เอาเด็กไม่อยู่ จัดการเด็กไม่ได้ โดนผู้ใหญ่บ้านด่าแล้วหนึ่ง พอผู้ใหญ่พาเด็กเคารพธงชาติ ต้อนเด็กเข้าห้องได้ ชีครูเหว่ยเขียนกระดาษเสร็จ บอกเด็กคัดเลย ไม่สนใจ คัดไม่เสร็จห้ามกลับ ฟาดๆ เยี่ยวๆ ดูไปด่าไป อีเวร นี่เด็กนะ ไปสั่งมันอย่างนั้นมันจะทำมั้ย ลืมไป นางเอกอายุ 13 กะเทยตอนอายุ 13 น่าจะไม่ประสีประสา ไร้สติกว่าครูเหว่ยอีก ดังนั้นดูกันต่อ กุมมือภาวนาให้ชีรอด สรุปชีไม่รอดค่ะ เพราะเด็กตีกัน โต๊ะล้ม ชอล์กกระจายตายห่าทั้งกล่อง มีอีนังหนูเด็กหัวดี ชะนีหัวหน้าห้อง ห่วงชอล์กมาก ไปเก็บ ส่วนอีแม่ครูไปตีกับเด็กผู้ชายอีกคน กะเทยกุมขมับแล้ว เหลืออีกหลายสิบวัน จะรอดมั้ย 

วันแรกว่าพังแล้ว วันถัดๆ มาว่าพังกว่า มีคนจากในเมือง มาตามหาเด็กในคลาส บอกจะเอาไปแข่งนักวิ่งทีมชาติ อีครูสาวแทนที่จะดีใจ นางรับบทนางเมิน เพราะสัญญากับพ่อครูไว้ว่า ถ้าเด็กอยู่ครบจะได้เงินอีก 10 หยวน เลยรับบทนางกันซีน หนูไม่ได้ไปไหนทั้งนั้นค่ะ สรุปชีเอาเด็กผู้หญิงไปซ่อน กะเทยแบบห๊ะ!!!! มึง ได้หรออออ ไม่สนสี่สนแปด ไม่สนอนาคตเด็ก ได้หรอ สุดท้ายผู้ใหญ่บ้านตามจนเจอ พาเด็กไป วันถัดมา มีคนตีกันอีกแล้ว อีเด็กผู้ชาย กับ ยัยหัวหน้าห้องตีกัน เพราะว่า เด็กผู้ชายไปอ่านเจอว่าในบันทึกส่วนตัวของเด็กผู้หญิง ชีเขียนด่าครูสาว ครูสาวไม่สนใจไพรเวซี่บอกอ่านเลย อ่านให้ทั้งห้องมันได้ยิน สรุปเด็กผู้ชายอ่านบันทึกส่วนตัว เป็นเรื่องอีเหตุการณ์ชอล์กวันนั้น ที่ครูสาวและเด็กชายทะเลาะกัน ชอล์กหล่นลงมา โดนเหยียบซ้ำ จนชอล์กแตกหัก ครูเกาสอนว่าเราต้องดูแลชอล์กเพราะชอล์กแพง เขียนเท่าไหร่ต้องให้คุ้ม ใช้จนหมดแท่ง ผงชอล์กที่ปลายนิ้วติดมืดยังต้องเอามาเขียนต่อ น้องชะนีเด็กร้องไห้ น้ำตาไหล กะเทยน้ำตาไหล ไม่ใช่เพราะว่าชอล์กแพง แต่ซีนมันคือความเชื่อ ความไว้ใจ ความศรัทธาของเด็กผู้หญิงคนนี้มันถูกเหยียบย่ำ เด็กผู้ชายเจื่อน หน้าแห้งเลยกู ครูสาวก็หน้าแห้งไม่แพ้กัน คืนนั้นชีปลุกเด็กชายบอกว่าไปขอโทษหัวหน้าห้องเดี๋ยวนี้ ฮีไม่ขอโทษ เอาจริง อยากจะให้ฮีสวนด่าอีครูสาวปังๆ ไปว่าคนที่ผิดคือมึงค่ะ อีเวร!! มาเป็นครูก็ช่วยเป็นครูไม่ใช่ทำตัวเป็นพระอิฐพระปูน ไอ้โน่นไม่ได้ ไอ้นี่ไม่ทำ หนังสืออะสอนด้วยค่ะ ไม่ใช่เด็กบอกทำไม่ได้ก็ปล่อยไว้ ถ้าคิดจะมา ไม่มาทั้งใจกลับไปซะดีกว่า อีเวร!!! แต่ลืมไปว่ามันอายุ 13 !!!!! 

รุ่งขึ้นขานชื่อ เด็กผู้ชายหายไป สืบจากทุกคนรู้ว่า มึง มันไปทำงานแล้ว บ้านมีหนี้ แม่ป่วยพ่อตาย เด็กชายต้องไปเผชิญชะตากรรมชีวิตที่เมืองกรุง แล้วมันจะรอดมั้ย ผู้ใหญ่บ้านบอกไม่ต้องไปตาม ตามเจอมันก็ไม่กลับมา ให้มันไปทำงานปลดหนี้ให้บ้านมัน จุดนี้ ยัยครูสาวจะต้องไปตามเด็กชายกลับมา ไม่รู้ว่าเพราะอยากให้เด็กมีการศึกษาหรืออยากได้เงิน top up อีกสิบหยวนที่ครูเกาสัญญาไว้กันแน่ แน่นอนว่าไปเข้าเมืองไม่ใช่เรื่องง่าย ชีไปไล่ถามเด็กว่า เข้าเมืองใช้เงินเท่าไหร่ เด็กบอก สิบบ้าง สิบห้าบ้าง มีคนหนึ่งบอก สามค่ะ หนูเคยไปกับแม่ อะ สรุป ไปกลับ บวกพาเด็กกลับใช้ เก้าหยวน ไหนใครมีเงินบ้าง เอาออกมา จะรวมเงินไปพาเด็กชายกลับมา กะเทยเดี๋ยวนะ มันได้หรอวะ จากนั้นเด็กทุกคนเอาเงินมากอง สุดท้าย ไม่พอ เลยบอกให้ทุกคนไปเอาเงินที่บ้านมา เด็กบอกไม่มี มีเด็กออกไอเดีย ไปช่วยกันทำงาน ยกอิฐเพื่อเอาเงิน ยกกันแค่ 1,500 ก้อนเท่านั้นค่ะ สุดท้ายยัยครูสาวพาเด็กไปค้าแรงงานหาเงิน เด็กก็พากันไปยกอิฐ ยกแบบไม่รู้ว่าโดนแกง ยกแบบสนุกบ้าง เจ็บบ้างเหนื่อยบ้าง สุดท้ายอีเจ้าของโรงงานบอกมึงมายกกันทำไม!!!!!! กะเทยบอกทำไมไม่คุยกันก่อน อย่างนี้เข้าข่ายมัดมือชก แต่สุดท้ายเจ้าของเห็นแก่ครูเกา และความตั้งใจของครูสาว และเด็กๆ ให้เงินมา ระหว่างทางกลับอีครูสาวบอก อะๆ รางวัลชีวิต ไหนๆ วันนี้ทุกคนก็เหนื่อยกันมามาก เดี๋ยวนะ แต่อีครู หล่อนหลอกเด็กไปแกงอยู่ ยังจะมีหน้ามาพูด ชีบอกไปเราไปแวะหาน้ำตอแหลกินกันดีกว่า กินอะไรดี เกลือแร่มั้ย เด็กบอกอยากกินโค้กค่ะ แม่ค้าบอก โค้กสองกระป๋อง 6 หยวน อีเวรแพงจนกะเทยอยากจะกรี๊ด กะเทยบอกน้ำเปล่าได้มั้ยลูก เด็กบอกแต่วันนี้มันพิเศษ ถึงจะค้าแรงงานเด็ก แต่โค้กก็คือของแพง พ่อแม่ไม่ซื้อให้กิน แต่นี่เงินพวกหนู หนูจะกิน ถึงจะแพงจนจะร้องขอชีวิต กะเทยน้ำตาไหลแล้วหนึ่ง อิครูเหว่ยชีก็เอาเลอซื้อเลอ ไม่ใช่เพราะใจดี แต่ไม่เคยกินเหมือนกัน!!! อิเวร เอาเป็นว่า ทุกคนแบ่งกันจิบ แบ่งกันกิน โธ่ เด็กเหนื่อยแท้ คนละจิบ แต่พอเด็กกินปุ๊ป บอกแสบคอ อีเวร เด็กไม่รู้ว่าโค้กมันต้องซ่า โฆษณาเข้าไม่ถึงชนบทนี้ แต่ถึงจะซ่า จะแปลก แต่คนละอึก หวานซึ้ง สะเทือนใจ ดราม่าติกโมเม้นท์ กะเทยร้องไห้ ผกก.ขยี้หนัก เรียกได้ว่าผ้าสะอาด ตอนแรกจะด่าว่าเดี๋ยวเงินหมด แต่พอเด็กกิน เด็กจิบ เด็กแบ่ง แล้วแบ่งครูสาวด้วย มันไม่ใช่ค้าแรงงานเด็กหรอก อีเด็กมันก็สนุกแหละไม่ต้องเรียน หรือมันอาจจะเหนื่อยจริง หรือมันอาจจะไม่ชอบ แต่การมีซีนนี้คืออย่างน้อยก็ชุบชูหัวใจ ไม่ให้มันเจ็บปวดมากนัก

แม่ค้าบอก โค้กสองกระป๋อง 6 หยวน อีเวรแพงจนกะเทยอยากจะกรี๊ด กะเทยบอกน้ำเปล่าได้มั้ยลูก เด็กบอกแต่วันนี้มันพิเศษ ถึงจะค้าแรงงานเด็ก แต่โค้กก็คือของแพง พ่อแม่ไม่ซื้อให้กิน แต่นี่เงินพวกหนู หนูจะกิน ถึงจะแพงจนจะร้องขอชีวิต กะเทยน้ำตาไหลแล้วหนึ่ง อิครูเหว่ยชีก็เอาเลอซื้อเลอ ไม่ใช่เพราะใจดี แต่ไม่เคยกินเหมือนกัน!!!

ขณะที่ถัดไปถึงท่ารถ อีเดาะอกหัก ค่ารถ 20 หยวน ไหน!!!! อีไหนมันแกง!! ไหนอีตัวต้นเรื่อง ไหนใครไปกับแม่ พูด แต่อีครูสาวไม่หาความ งานนี้ต้องกลับมาตั้งหลักใหม่ เอาใหม่ ทุกคน ครูสาวคิดแผนการใหม่!!! ฉันจะไม่ยอมเป็นเหยื่อของอะไรทั้งนั้น ตั้งโจทย์ ใช้เงินกี่หยวน ขนหินกี่ก้อน ต้องขนกี่วัน แอ๊บแอ้ ตีเนียนเป็นการสอนเลขไปด้วย แกงเด็กไปด้วย หวังใจจะใช้แรงงานเด็ก จุดนี้อีเวร กะเทยปรบมือ เอาเลยอีหญิง ลูกล่อลูกชนเก่งมาก ฉลาดเกมส์โกง ฉายแววจะเป็นครูพี่ลินในอนาคต ตอนแรกนึกว่าจะแบบ แกงเด็กอย่างเดียว ก็ยังดียังให้ความรู้ฝึกบวกเลขด้วย #หรอวะ  แต่เด็กบอกไม่ค่ะ หนูจะไม่ยอมเป็นเหยื่อครูเหมือนกัน รู้ทันนะคะ ไม่ขนแล้วค่ะ โค้กก็ได้กินแค่จิบเดียว เด็กบอกทำไม่ไหวแล้วค่ะครู ทำไมครูไม่แอบขึ้นรถไปคะ จุดนั้นคนทั้งโรงขำ แต่อีเด็กไม่ขำ เป็นหนูหนูไม่ขำนะคะ มารยาทนิดนึง หนูเอาจริง มันบอกเดี๋ยวหนูไปยืนรุมๆ กันหน้ารถแล้วเดี๋ยวครูไปเลยค่ะ ครูทำได้ กะเทยบอก เอออ อีเด็กพอกันเลยทั้งศิทย์ทั้งครู มึงเก่ง!!! สรุปอีแก๊งค์เด็กไปยืนออๆ กันหน้ารถดึงความสนใจจากพนักงาน นางนกต่อ ครูสาวแอบขึ้นรถไป รับบทนาตาชา โลมาน้อย นางแฝงตัว ภารกิจลับ แต่อิเวรรถออกยังไม่ถึงห้านาที สรุปตุ๊บ ยัยสายลับครูสาวโดนไล่ลงจากรถ แต่งานนี้บอกไม่เด่นไม่ดังจะไม่หันหลังกลับไป แพ้ไม่ได้ ไม่ยอมแพ้ ไม่ยอมหมดหวัง ถนนสายนี้ใช่มั้ยเข้าสู่เมือง ได้ฉันจะไป แม้ไกลก็ต้องไป แม้ต้องเดินเท้าก็จะไป ระหว่างนี้ขอร้องเพลงเป็นกำลังใจให้ครูสาว ขออัญเชิญ พี่เจนนิเฟอร์ คิ้ม มาร้องเพลงให้กำลังใจ แม้ว่าจะต้องไล่ลงรถไป แม้โบกรถแล้วไม่มีใครรับสักคน มันจะเจ็บจะช้ำกี่หน แต่คนคนนี้ไม่ท้อใจ แต่ระหว่างที่กะเทยร้องเพลงกับพี่คิ้ม อีครูสาวบอก มึงๆๆ กูได้รถแล้ว สรุปมีคนใจดีให้ติดรถมาเข้ากรุงค่ะ อย่างน้อยก็ยังมีใครที่ใจดีกับนางได้บ้าง 

แต่เข้าเมืองกรุงใครว่าจบ เพราะเมืองกรุงวุ่นวายซ่องตลาดแตกมาก ชีเอาที่อยู่เบาะแสเดียวที่รู้ไปตามหานักเรียน แต่หลายๆ คนส่ายหน้า จนสุดท้ายได้ไปเจอกับ เด็กผู้หญิงอีกคนที่มาจากหมู่บ้านเดียวกันบอกว่า เออ มาด้วยกัน แต่พลัดหลงกันไปแล้ว อ้าวอีเวร!!!! แล้วตอนนี้ลูกศิษย์กูจะอยู่ยังไง ครูสาวบอก งั้นมึงมาช่วยกูตามหาค่า เด็กผู้หญิงบอกจะให้ไป ก็จ่ายเงินมาค่า สุดท้ายมาแบบไม่เต็มใจนัก เดินตามหากันจนขาขวิด ก็คือยังไม่ได้ผล ยัยเด็กผู้หญิงบอกว่าเอางี้ ไปประกาศเสียงตามสาย สองเด็กเขียนรายละเอียด แล้วส่งไปให้พี่ผู้หญิงประกาศ แต่ประกาศไป 6 รอบยังไม่เจอ สรุปวันนี้ เงิน 9 หยวนที่มี ต้องจ่ายค่าแรงให้ยัยเด็กผู้หญิงที่มาช่วยไปแล้ว 2.5 หยวน 

วันถัดมายัยครูสาวเห็นประกาศ ก็เลยตัดสินใจเขียนกระดาษเป็นใบปลิว ตามหาคน ไปซื้อพู่กัน หมึก กระดาษ เงินที่มี หมด!!! กะเทยบอก อืมมมมมมมมมม อีสาววว อีหญิงงงงง มึงงงงงงงง เก็บไว้หน่อยมั้ย ซาลาเปาสักลูกก็ยังดี แต่ไม่มีอะไรหยุดยั้งปณิธานแห่งการตามนักเรียนกลับหมู่บ้านได้ ครูสาวนั่งกรอกข้อมูลที่ละแผ่น เขียนลงในกระดาษ คงเขียนข้อมูลลงไป หวังใจพลังแห่งตัวหนังสือ จะช่วยพาลูกศิษย์กลับบ้าน เขียนจนหมึกหมด เขียนจนเอาขวดหมึกไปผสมน้ำ กลับมาเขียนใหม่ อีเวร สู้ชีวิต แล้วชีวิตสู้กลับ แต่ไม่ยอมแพ้สู้กลับอีกรอบหนึ่ง!!! สู้กันไปกันมา สู้จนเช้า เขียนจนเช้า เขียนจนหลับ จนคุณลุง homeless มานั่งอ่านประกาศ​แล้วคอมเม้นงานแบบลูกค้าบอกเอเจนซี่บอก โทษนะหนู เบอร์ติดต่ออยู่ไหน ถ้าคนเค้าเห็นเค้าอยากช่วยก็ติดต่อไม่ถูกอยู่ดี อันนี้ชีวิตไม่ได้สู้กลับค่ะ แต่ความยังเด็ก ยังไม่ประสีประสานั่นแหละคือสิ่งที่สู้กลับ แต่นับถือหัวใจยัยครูสาว ชีบอกงานนี้ไม่ยอมหมดหวัง กะเทยบอก แม้ว่าจะต้องเสียความรักไป แม้ว่าจะไม่เหลือใครสักคน #พอ!!! ครูสาวบอกพอ!!!!! ขอร้อง!!! หยุดร้อง ชีบอกฉันจะไม่ฟูมฟายไม่ร้องไห้ ชีเดินไปถามลุงอย่างมาดมั่น แล้วต้องทำไง พี่ลุงบอกไปที่สถานีโทรทัศน์สิ เผื่อเค้าช่วย ออกประกาศทีเดียวคนเห็นเป็นล้าน 

เอาแล้วปฎิบัติการเดินเท้าไปสถานีมาอีกครั้ง มาถึงสถานียังไม่เปิด ตัดสินใจนอนรอหน้าสถานี เอาซีนหนึ่ง ซีนีมาติกหนึ่ง นอนจนคนมาปลุก กะเทยร้องไห้หนึ่ง!!! พอสถานีเปิด เข้าไปคุยกับเจ๊รีเซปชั่น เจ๊ก็ถาม หนูมีใบมั้ย ไม่มีค่ะเจ๊จะเอายังไงคะ ทั้งโรงเรียนมีครูอยู่คนเดียว จะให้หนูไปตามกับใครคะ อย่าว่าแต่คน คอมพ์เครื่องปริ๊นท์ก็คือฝัน กระดาษจะเขียนจดหมายยังไม่แน่ใจเลยว่าจะมีมั้ย เจ๊จะเอาไง เจ๊มาถามว่าหนูมีใบมั้ย หนูไม่มีอะไรจะให้เจ๊แล้วค่ะ หนูไปทำงานวันแรก ครูเค้าก็ไปแล้ว ไม่อยู่แล้ว สั่งอะไรไว้นิดๆ หน่อยๆ ที่เหลือให้หนูเผชิญชะตากรรมชีวิตเอง จุดนี้ สงสารกันหน่อยได้มั้ย ใจมันรับอีกไม่ไหว แน่นอนคำว่าสงสารไม่มีจริงค่ะ ชีครูสาวก็คือโดนไล่ออกมา อีเจ๊รับบทนางกันซีนแล้วหนึ่ง ยึดมั่นใจกฎขั้นสุด พร้อมบอกว่าอยากออกประกาศก็ไปคุยกับหัวหน้าสถานีเอง คนใส่แว่น อีครูสาวเหมือนรับบทนักสืบ ปะติดปะต่อจากเรื่องราวทั้งหมด ว่าหัวหน้าสถานีใส่แว่น ดังนั้นชีเลยไล่ถามทุกคนที่ใส่แว่นที่เข้าออกสถานีว่าโทษนะคะคุณคือหัวหน้าสถานีหรือเปล่า แน่นอนว่าทุกคนไม่ใช่ ลาสต์บอสคงไม่มาง่ายๆ แต่สิ่งที่เรานั่งดูอยู่ในโรงคือ สะเทือนใจแบบสุดๆ มันคือคำว่า ไม่มีไม่เหลืออะไรที่จะเสีย!!!! เด็กอายุสิบสาม ไม่มีเงินสักบาท เดินมาตามหาผู้บริหารสถานี อิดโรย มอซอ วิ่งไล่ถามทุกคนแบบไม่สนสี่สนแปด ไม่สนใจใครจะรำคาญ ความต้องการมีอย่างเดียว ต้องเจอผู้บริหารเท่านั้น!!!! จุดนี้มันแบบขยี้หัวใจคนดู แต่ถ้าไม่พอ ผกก.เสิร์ฟซีนที่บดหัวใจกลายเป็นธุลี เมื่อยัยครูสาวเดินไปที่ถ้วยก๋วยเตี๋ยวที่มีคนกินเหลือไว้ แล้วคีบเส้นขึ้นมากินอย่างหิวโหย นอนหลับอยู่ที่พื้นข้างถนน เก็บกระดาษใบปลิวทั้งหมดไว้ใกล้ตัว แต่ลมพัดทุกอย่างกระจัดกระจาย รุ่งสางพนักงานทำความสะอาดถนน กวาดเอาใบปลิวทั้งหมด ไปทิ้ง จบแล้วเงินติดตัวก้อนสุดท้ายที่ทุ่มหัวใจไป หมดแล้วความพยายามทั้งหมดที่ทำมา ชีวิตมันสู้กลับอีหญิงหนักเหลือเกิน จนเราได้แต่ตั้งคำถามว่า อีเวร หัวใจของเด็กคนนี้มันทำด้วยอะไร คำว่านางหัวใจทองคำ ตำนานบทใหม่ไม่ไกลเกินฝัน กะเทยร้องไห้จนจะตาย 

ขณะที่ตัดภาพมาที่น้องเด็กผู้ชาย ตัวต้นเรื่องที่มันเดินหายไป ตอนนี้น้องไปเป็นแรงงานเด็ก เจ๊ร้านก๋วยเตี๋ยวให้ข้าวกินแลกงานล้างจาน ไม่แน่ใจว่าน้องอยากทำมั้ย แต่จุดนั้นความหิวของเด็ก คงทำได้ทุกอย่างเพื่อให้ท้องอิ่ม ส่วนยัยครูสาวในวันที่ชีวิตสู้กลับแต่ชียังไม่ละทิ้งความตั้งมั่น เดินไปตามหาผู้ชายใส่แว่นที่เป็นหัวหน้าสถานีอย่างไม่ลดละ จนฟ้ามีตาสวรรค์มีใจ โลกไม่ใจร้ายมากนัก มีอีสักคนในสถานีมันไปบอกว่าหัวหน้าว่า ท่านครับมีเด็กมาตามหาท่าน สุดท้าย อีเจ๊รีเซฟชั่นโดนด่าคนแรก กะเทยยิ้มเยาะ คว่ำปากถึงตีน สาแก่ใจอีช้อยนัก หัวหน้าบอกเป็นอีใจดำ นี่เด็กนะ จะใจจืดใจดำทำได้ลงคอ เจ๊บอกฉันทำตามกฎ ก็เค้าไม่มีใบ ไม่มีเอกสาร ไม่มีอะไรติดตัวมา จะให้ไปเจอคุณได้ไง สุดท้าย ยัยครูสาวได้เจอหัวหน้าสถานี ชีได้กินข้าว ชีกินแบบกิน กินให้รู้ว่าได้กิน จุดนี้ ภาพที่ชีไปแอบจุ๊บจิ๊บของเหลือมันซ้อนทับเข้ามา กะเทยบอกกินไปเลย ไม่ต้องแคร์ กินให้มันสมกับที่เราต้องผ่านอะไรมาบ้าง สุดท้ายหัวหน้าจัดให้ไปออกรายการ เกี่ยวกับการสะท้อนปมปัญหาการศึกษาในประเทศ แล้วแอบตีเนียนเป็นรายการสะพานบุญวันนี้ที่รอคอย 

ในรายการครูสาวนิ่งไม่พูดอะไร พูดไม่ออก จนพิธีกรคือแบบ อ่ากูต้องแบกสินะ อะมา เข้าใจนะคะว่าตื่นกล้อง แต่ลองพูดกับกล้องเหมือนเด็กคนนั้นอยู่ตรงนี้ เหมือนได้ยินทุกอย่าง จะพูดว่าอะไรคะ เท่านั้นแหละ บ่อน้ำตาแตก จางหุยเค่อ ครูมาตามเธอกลับไป เธออยู่ที่ไหน จริงๆ กะเทยสารภาพว่าอ่านซับไม่ทันเพราะ ร้องไห้อยู่ ยัยครูสาวร้องไห้ ตรงหน้ากล้อง น้ำตาไหล กะเทยร้องไห้อยู่ในโรง น้ำตาไหลเช่นกัน มันทรงพลังมากเมื่อรู้ว่า มันใจสลายขนาดไหน เด็กสาวเริ่มต้นด้วยเงิน ไม่ได้เข้าใจจิตวิญญาณความเป็นครู ไม่ได้รับการอบรม มีเพียงความตั้งใจที่แน่วแน่ว่าจะต้องทำให้ ต้องรักษาเด็กทุกคนในคลาสไว้ไม่ให้ใครหายไป ขัดเกลาอีกเล็กน้อยเธอจะเป็นครูผู้ยิ่งใหญ่ได้อย่างแน่นอน 

สุดท้ายด้วยอภินิหารรายการทีวี สองคนได้กลับมาที่หมู่บ้าน พร้อมด้วยเงินบริจาค และชอล์กสี ผู้คนมอบเงินพัฒนาการศึกษาให้กับชุมชน ผู้ใหญ่บ้านเอาเงินไปสร้างโรงเรียนใหม่ ครูสาวกับเด็กๆ เขียนตัวอักษรด้วยชอล์กสี ของแสนแพงที่ไม่คิดไม่ฝันว่าวันหนึ่งจะได้ใช้ เด็กๆ มองแบบฝันที่ไม่กล้าฝัน ฝันที่เคยฝัน ที่ไม่กล้าฝัน ที่คนธรรมดาคนหนึ่งไม่กล้าที่ฝัน ก็คือครูสาวบอกว่า เราต้องใช้อย่างประหยัด ครูจะให้เขียนกันคนละ 1 คำ เราแบบชอล์กสีอะมึง ถึงตอนเด็กๆ มันจะแฟนตาซีให้ตายกว่าชอล์กธรรมดาแค่ไหน แต่มันก็คือชอล์ก แต่สำหรับเค้านี่มันคือรางวัลชีวิตแล้ว แล้วได้มาแบบเยอะมาก ถึงบอกฝันที่ไม่กล้าฝัน กะเทยร้องไห้เลย รอบที่เท่าไหร่แล้วก็ไม่รู้  ครอบครัวของจางหุยเค่อปลดหนี้ได้ ทำให้เค้ากลับมาเรียนได้อีกครั้ง พร้อมคำบรรยายอักษร ทุกปีมีเงินบริจาค จะช่วยให้ 15% ของแรงงานเด็กที่ต้องมาหางานในเมืองได้กลับไปเรียนหนังสือ 

เราดูจบไม่แปลกที่จะน้ำตาไหล 

ไม่แปลกที่จะอิ่มเอมและเปี่ยมสุข กับพลังแห่งความพยายามที่สัมฤทธิ์ผล 

ในวันที่ชีวิตสู้กลับ แต่เธอสู้จนชีวิตยังต้องยอมในปณิธานอันตั้งมั่นและแน่วแน่ 

ขอบคุณนักแสดงทุกคน นักแสดงมือสมัครเล่นที่ถ่ายทอดเรื่องราวยิ่งใหญ่ด้วยหัวใจของตัวละครได้อย่างหมดจด หมดหัวใจ แท้จริง

.

แต่ (บีทเปลี่ยนเหมือนหนังผี)

.

.

หนังเรื่องนี้คือกระตุ้นต่อมเครื่องด่าเลยค่ะ 

.

.

.

ไม่ได้ด่าหนังนะคะ

.

.

.

นี่คือหนังปี 1999 จากประเทศจีน สิ่งที่อเมซิ่งสุดๆ แบบไม่บอกไม่รู้นะคะ คือยังบอกเล่าสถานการณ์ของปี 2022 ในประเทศไทยได้อย่างดี!!! ดีเหมือนประเทศชาติเราถูกสต๊าฟทิ้งไว้ตรงนั้น จุดนั้นมันพูดอะไรไม่ออกเลยค่ะพี่ หน้ามันชาไปหมด เหมือนถูกตบ!!! เมื่อระบบการศึกษาของประเทศเรากำลังล่มสลาย ไม่ใช่แค่เฉพาะการละทิ้งการศึกษา แต่ภาพใหญ่กว่านั้น คือระบบเศรษฐกิจเองก็สร้างปัญหาให้เกิดขึ้น บีบให้คนต้องละทิ้งการศึกษา ถ้าจะพูดแบบโลกสวย สว่างยิ่งกว่าทุ่งลาเวนเดอร์ คือไม่ใช่ว่าเด็กตรงนั้นโง่ หรือขี้เกียจนะโกโก้ แต่ความเป็นจริงคนเหล่านั้นไม่สามารถเข้าถึงโอกาสและ support system จากสังคมได้ ซึ่งถ้าเค้าเข้าถึงได้ เค้าอาจจะไม่ต้องละทิ้งการศึกษาแบบจำยอม หรือถูกบีบออกมาเพื่อเป็นแรงงานหาเงินเลี้ยงปากท้องแบบนี้ ถ้าแค่ค่ารถยังต้องไปขนหิน มันต้องขนหินกี่ครั้ง โค้กกระเป๋องละ 3 หยวน เอาแค่นี้ความเหลื่อมล้ำปาไปเท่าไหร่แล้วอะ นี่เรายังไม่ได้นับนะคะ ว่านอกจากระบบเศรษฐกิจมันพังแล้ว ระบบการศึกษา ครูคนเดียวนักเรียนทั้งโรงเรียน เรียนปนกัน มันมีคุณภาพมั้ย ดูไปหน้าชา ประหนึ่งเป็น รมว. กระทรวงศึกษา ตีนกายหน้าผากแล้ว ตีนเราอาจจะไม่พอต้องไปยืมตีนคนข้างๆ ด้วย ปัญหาแน่นขนาดนี้ แต่ไม่รู้ว่าทุกวันผู้ใหญ่รับเรื่อง รับรู้มั้ย

นานทีปีหนอยากจะชวนแก๊งค์ซิสขบคริสถึงปัญหา ปกติรีวิวจากซิสอวอร์ดขึ้นชื่อเรื่อง 1. ยาว 2. เมายา 3. ไม่ค่อยมีสติ แต่อันนี้คือมันแบบ ถ้าไม่มีสติก็ต้องมีแล้วค่ะ เพราะปัญหามากดกริ่งอยู่หน้าบ้านแล้ว เตรียมทุบ ยิ่งดูยิ่งหงุดหงิด เจ็บปวด เหมือนหนังมันหยิกกีเราอยู่ เคยได้มีโอกาสพูดคุยกับครูอาจารย์ในมหาวิทยาลัยที่นักเรียนเลือกที่จะไปทำงานมากกว่าเรียนจนจบ เพราะปริญญาอาจจะไม่จำเป็นเท่าการหาเงินในเวลานี้ นั่นคือปัญหาระดับโครงสร้างที่ทำให้คนต้องละทิ้งโอกาสทางการศึกษา และหาเงินเพื่อจุนเจือครอบครัว และชำระหนี้สิน ก่อน!!! ความฝันคือ ฝันค่ะ ปากท้องคือของจริง นั่นคือปัญหาที่เกิดขึ้นแทบจะในทุกภาคส่วนที่สะท้อนความล้มเหลวของระบบการศึกษาที่เต็มไปด้วยการแข่งขัน ทั้งในเมืองกรุงและต่างจังหวัด เรื่องของทุนในการเข้าถึงโอกาส บางคนมี 100 บางคนมี 0 บางคนมาแบบติดลบ แล้วส่งเหล่านี้มีอะไรซัพพอร์ตเด็กมั้ย…ก็ไม่ 

ความฝันคือ ฝันค่ะ ปากท้องคือของจริง นั่นคือปัญหาที่เกิดขึ้นแทบจะในทุกภาคส่วนที่สะท้อนความล้มเหลวของระบบการศึกษาที่เต็มไปด้วยการแข่งขัน ทั้งในเมืองกรุงและต่างจังหวัด เรื่องของทุนในการเข้าถึงโอกาส บางคนมี 100 บางคนมี 0 บางคนมาแบบติดลบ แล้วส่งเหล่านี้มีอะไรซัพพอร์ตเด็กมั้ย…ก็ไม่ 

ขณะเดียวกันยังแม่ ยังไม่จบ ขอด่าต่อ ทางออกสุดท้ายยังเป็นการบริจาคเงินเพื่อช่วยเหลืออยู่เพื่อต่อลมหายใจ ดังนั้นแล้ว ถ้าหากคุณได้เป็นผู้รับผิดชอบปัญหานี้ คุณต้องอัดฉีดเงินเข้าไปอีกเท่าไหร่เพื่อให้ 20 ปีผ่านไป 15% นั้นมันเพิ่มขึ้นคะ ตอบ!!!! ตอบได้มั้ยๆ พูด ยื่นไมค์ ที่เราพูดอย่างนี้ ไม่ใช่ว่าไม่เห็นด้วยกับการบริจาค แต่แล้วในวันหนึ่ง ถ้าเราไม่สามารถบริจาคได้ หรือหยิบยื่นได้แล้ว และ 20 ปีผ่านไปเรายังแก้ปัญหาด้วยการบริจาค ถ้าต่อจากนี้ผ่านไปอีก 20 ปี เราจะยังมีคนอย่าง เว่ยหมิ่นจือ ที่ออกไปตามหาเด็กอยู่มั้ย จะยังมีคนบริจาคอยู่มั้ย ถ้าปัญหาการเข้าถึงโอกาสทางการศึกษา และ มีระบบสนับสนุนที่ดีพอยังไม่เกิดขึ้นล่ะ แค่คิดว่าถ้าอีหญิงไม่ไปตามน้องเด็ก ปล่อยมันเป็นตายร้ายดียังไงไม่รับไม่รู้ไม่สนใจ เราก็จะมีแรงงานเด็กที่อาจจะเป็นขอทานข้างถนน หรือพัฒนาไปเป็นโจร แม่น้องเด็กจะนอนตายในบ้าน แล้วก็จะไม่มีใครรู้เรื่องนี้ อีหญิงอาจจะสอนเด็กแบบตามมีตามเกิด ขณะที่ครูเกากลับมาก็จะไม่มีอะไรเปลี่ยนไป ก็ยังเป็นอยู่อย่างนั้น 

แล้วอย่างนี้อีหญิงมันจะยังต้องสู้ชีวิต แล้วตั้งรับรอให้ชีวิตสู้กลับอีกกี่สิบกี่ร้อยหน ต้องเจอวีรกรรมทำเพื่อเงิน ต้องโดนแกงแล้วไม่ตาย และได้กลับมาอย่างวีรบุรษ เราต้องมีคนแบบนี้อีกกี่คนคะ ถ้าระบบสังคมมันไม่พัฒนา เราก็ได้แต่หวังว่าจะมีฮีโร่มาช่วยเราแหละ แล้วถ้าวันหนึ่งอีหญิงบอกกูเทแล้วค่ะ เด็กจะตายห่ายังไง เป็นตายร้ายดียังไงกูไม่สน แล้วจะทำกันยังไงคะ!!!!

ดูจบร้องไห้ค่ะ ทั้งอิ่มเอมกับวีรกรรมยัยครูสาว แล้วพอถอยออกมาร้องไห้ค่ะ ร้องให้กับชะตากรรมอนาคตของประเทศ และการศึกษา 

#กะเทย 

#SisAwards

#NotOneLess 

จากวงการหนังถึงฟิลิปปินส์: โปรดดูหนัง “ยุคมาร์กอส” ก่อนไปเลือกตั้ง!

ห้าปีที่แล้ว บงบง มาร์กอส (Bongbong Marcos) แพ้เลือกตั้งรองประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ แต่ในวันจันทร์ที่กำลังจะถึงนี้ (9 พฤษภาคม) ลูกชายของอิเมลดาและเฟอร์ดินานด์ มาร์กอส อดีตผู้นำที่เคยปกครองประเทศด้วยอำนาจเผด็จการและกฎอัยการศึกอยู่ร่วมทศวรรษ อาจพาตระกูลมาร์กอสกลับสู่ทำเนียบประธานาธิบดีได้อีกครั้ง หลังวาระของ โรดริโก ดูเตอร์เต (Rodrigo Duterte) ที่เปิดเผยเสมอมาว่าทั้งสนับสนุนให้คืนเกียรติยศสู่ตระกูลมาร์กอส และเป็นมิตรทางการเมืองที่แน่นแฟ้น และยุคสมัยของสิ่งที่ฝ่ายตรงข้ามเรียกว่า “ข่าวปลอม” กับ “ไอโอ”

ฝ่ายต้านมาร์กอสมองว่าข่าวปลอมกับไอโอเหล่านี้มีเบื้องหลังคือกลุ่มการเมืองฝ่ายเชียร์มาร์กอสชัดเจน และกำลังเขียนประวัติศาสตร์ใหม่อย่างน่าละอาย ลดทอนความเลวร้ายของกฎอัยการศึกที่ประกาศใช้ระหว่างปี 1972 ถึง 1981 (และอำนาจบางประการที่ต่อมาก็ยังบังคับใช้อยู่ จนถึงวันที่มาร์กอสถูกประชาชนโค่นล้มในปี 1986) สร้างความทรงจำใหม่ว่าบ้านเมืองยุคนั้นก็เจริญดี ไม่เห็นมีปัญหาเศรษฐกิจหรือละเมิดสิทธิมนุษยชนร้ายแรงอะไร – ดูเตอร์เตเองเคยพูดชัดๆ เมื่อปี 2016 ตอนถูกถามเรื่องสมัยมาร์กอส บอกว่า “ก็ไม่เห็นมีคนศึกษา ไม่เห็นมีคนทำหนังเรื่องนี้นี่”

ตั้งแต่ช่วงหลายเดือนก่อนวันเลือกตั้ง #MartialLawNeverAgain และ #NeverForget ถูกใช้เพื่อรณรงค์สร้างความรับรู้ในประเด็นกฎอัยการศึกและอำนาจอิทธิพลของตระกูลมาร์กอสอย่างต่อเนื่องในโลกออนไลน์ ซึ่งภาพยนตร์ก็เป็นเครื่องมือหนึ่งในการขับเคลื่อนทางการเมืองครั้งนี้

ไม่มีหนังเรื่องกฎอัยการศึกกับความชั่วช้าของมาร์กอสเหรอ? เอาลิงก์ไปเลยสิ!

ทวิตเตอร์ kayacnvs และเฟซบุ๊ก Bea Dolores กับ Kristia Solana ได้รวบรวมลิงก์หนังและสารคดีที่เล่าเรื่องบ้านเมืองในสมัยกฎอัยการศึกของมาร์กอส ที่สามารถเข้าถึงได้ออนไลน์โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย โดยเฉพาะหนังของผู้กำกับฟิลิปปินส์คนสำคัญอย่าง คิดลัท ตาฮิมิค (Kidlat Tahimik) ไมค์ เดอ เลออน (Mike de Leon) ราโมน่า ดิอาซ (Ramona S. Diaz) และ ชิโต รนโญ (Chito S. Roño)

ในจำนวนดังกล่าวรวมถึงสารคดี The Kingmaker (2019) ซึ่งผู้กำกับ ลอเรน กรีนฟิลด์ (Lauren Greenfield) ได้ออกหน้าแสดงตัวมีส่วนร่วมกับการขับเคลื่อนครั้งนี้ ด้วยการปล่อยหนังฉบับพากย์ภาษาตากาล็อก พร้อมซับไตเติล 5 ภาษาท้องถิ่นของชาวฟิลิปปินส์

THE KINGMAKER (Tagalog Dub/Tagalog Subs)

หลังจากนั้น ช่วงปลายเดือนเมษายนที่ผ่านมา คิวเรเตอร์และนักอนุรักษ์ภาพยนตร์ โรส โรก (Rose Roque) ได้จัดโปรแกรมหนังสั้นการเมืองฟิลิปปินส์จากช่วงต้นทศวรรษ 1980 ชื่อ Daluyong: Political Filmmaking in a Period of Social Unrest Redux เพื่อช่วยสนับสนุนการขับเคลื่อนนี้อีกแรง เพราะภาพยนตร์เหล่านี้คือภาพแทนของการใช้หนังเพื่อต่อสู้กับการโฆษณาชวนเชื่อและสื่อกระแสหลักของฟิลิปปินส์ภายใต้อำนาจรัฐบาลมาร์กอสในขณะนั้น

เป็นการบันทึกประวัติศาสตร์การเมืองในช่วงเวลาสำคัญของฟิลิปปินส์ และเพื่อตอบโต้มายาภาพแฟนตาซีความยิ่งใหญ่ในอดีตที่ฝ่ายมาร์กอสกำลังพยายามกอบกู้อย่างสุดแรงอยู่ในขณะนี้

ไม่ว่าในท้ายที่สุดแล้ว การใช้ภาพยนตร์เพื่อยับยั้งไม่ให้ทายาทเผด็จการก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งผู้นำประเทศครั้งนี้จะประสบความสำเร็จหรือไม่ แต่การใช้หนังเป็นเครื่องมือต่อสู้ทางการเมืองของชาวฟิลิปปินส์ในช่วงเวลาแห่งการเลือกตั้งครั้งนี้ ก็ถือเป็นความเคลื่อนไหวที่ควรค่าแก่การบันทึกไว้


นอกจากลิสต์รายชื่อภาพยนตร์ในเนื้อข่าว (ซึ่งคงออนไลน์ให้ได้รับชมกันอีกสักพัก ไม่ว่าลูกชายมาร์กอสจะได้เป็นประธานาธิบดีในวันจันทร์ที่จะถึงนี้หรือไม่) Film Club ก็ขอร่วมสมทบชี้ช่องไปถึงภาพยนตร์ของ ลาฟ ดิอาซ (Lav Diaz) อีกหนึ่งผู้กำกับฟิลิปปินส์คนสำคัญที่เคยทำหนังเรื่องกฎอัยการศึกทั้งโดยตรงและสัญญะเปรียบเปรย รวมถึงใช้หนังเป็นถ้อยแถลงทางการเมืองอย่างแข็งขันในสมัยดูเตอร์เต โดยสามารถสตรีม (ไม่ฟรี) ได้ที่ https://mubi.com/specials/lavdiaz

2499 อันธพาลครองเมือง (2540) หนังฮ็อตที่เปิดยุคสมัยของหนังไทย ในเฮือกสุดท้ายก่อนเศรษฐกิจล่มสลาย

“แถวนี้แม่งเถื่อน บอกตรงๆ ถ้าไม่แน่จริงนะอยู่ไม่ได้” คำพูดนี้ของเชียร รถถัง โด่งดังเป็นอย่างยิ่งตั้งแต่สมัยหนังยังฉาย ทุกวันนี้นอกจากถูกตัดมาเป็นคลิปฉายซ้ำๆ กันแล้ว ยังเป็นมีมที่คนรุ่นใหม่รู้จักกันดี

ไม่ใช่เพียงวลีนี้ ผลงานเขียนบทภาพยนตร์ของวิศิษฐ์ ศาสนเที่ยง ยังได้ฝากลวดลายไว้ผ่านปากของตัวละครดังๆ ทั้งหลายอีกไม่น้อย ทีมงานผู้สร้างหนังเหล่านี้ มีพื้นฐานมาจากวงการโฆษณา เรารู้กันดีว่า วงการโฆษณาไทยนั้นเติบโตมหาศาลมาตั้งแต่ทศวรรษ 2520 และมาพีคสุดขีดในทศวรรษ 2530 ไม่แปลกอะไรที่ฉากไม่น้อยที่แทรกเข้ามา จะเป็นการเล่นกับภาพที่สวยราวกับถ่ายสารคดี เช่น ปลากัด งานบวช ฯลฯ องค์ประกอบเหล่านี้จะถูกปล่อยของออกมาเต็มๆ ในอีก 2 ปีข้างหน้าในหนังเรื่อง นางนาก ผู้กำกับคนเดียวกันที่ชื่อว่า นนทรีย์ นิมิบุตร

จากเดิมที่หนังที่หวังทำเงินจะต้องใช้ดาราหรือคนดังเป็นแม่เหล็กดึงดูด อย่างเช่น โลกทั้งใบให้นายคนเดียว (ปี 2538 – 55 ล้านบาท), สติแตกสุดขั้วโลก (ปี 2538-48 ล้านบาท), คู่กรรม (ปี 2538-44.5 ล้านบาท) กลายเป็นว่า ดาราใน 2499ฯ แทบจะเป็นดาราหน้าใหม่ทั้งหมด ตัวละครแต่ละตัวมีคาแรกเตอร์โดดเด่นเป็นที่น่าจดจำไม่ว่าจะเป็นแดง ไบเล่ (เจษฎาภรณ์ ผลดี), ปุ๊ ระเบิดขวด (ศุภกรณ์ กิจสุวรรณ), ดำ เอสโซ่ (ชาติชาย งามสรรพ์), เชียร รถถัง (อภิชาติ ชูสกุล) โดยเฉพาะปุ๊ จะกลายเป็นตัวละครสำคัญต่อไปในฟ้าทะลายโจร และมนต์รักทรานซิสเตอร์

หนังเริ่มฉายในเดือนเมษายน 2540 ก่อนหน้าที่รัฐบาลจะประกาศลอยค่าเงินบาทในเดือนกรกฎาคม หนังเรื่องนี้จึงถือว่าเป็นผลผลิตท้ายๆ ของยุคฟองสบู่ที่ยังไม่แตกโพละออกมาในอีก 3 เดือนต่อมา 

บรรยากาศของหนังนั้นอยู่ในช่วงที่ประเทศไทยกำลังโกอินเตอร์ในฐานะเสือทะยานฟ้า ข่าวสารที่หมุนเวียนอยู่ในหน้าหนังสือพิมพ์นั้น เราพูดถึงไทเกอร์ วูดส์ เรายกย่องแทมมี่ที่เป็นนักเทนนิสที่ไปไกลถึงระดับโลก ไทยคม 3 ที่ทักษิณ ชินวัตรมีเอี่ยวก็กำลังจะถูกยิงขึ้นวงโคจร

ขณะที่เครือข่ายทางการเมืองก็กำลังผลักดันร่างรัฐธรรมนูญที่ต่อมาเราเชื่อกันว่าเป็น “ประชาธิปไตย” และประชาชนมีส่วนร่วมมากที่สุด (มีข่าวด่าสสร.ที่ไปจัดประชุมในโรงแรมหรูด้วย!) 

แต่ในทางกลับกัน wording ในหนังก็อาจสะท้อนความรู้สึกของยุคสมัยตอนนึงก็คือ “ในยุคสมัยที่นักการเมืองเอาแต่โกงกิน จนเศรษฐกิจตกต่ำอย่างนี้ คิดจะหางานทำ ยังยากกว่าหาปืนสักกระบอกซะอีก” เป็นที่บังเอิญว่าขณะนั้นมีข่าวลูกชายนักการเมืองชื่อดังยิงคนในผับ ก่อนหน้านั้นก็มีบางคนที่ประกาศกร้าวว่า กูเป็นลูกใครแล้วยิ่งใส่รถคู่อริ บางคนก็ร่วมกับพวกทำร้ายร่างกายในผับจนเหยื่อเสียชีวิต 

เมื่อเปรียบกับบริบทของหนังแล้ว มันคือช่วงปี 2500 ก่อนสฤษดิ์จะทำการรัฐประหาร และจุดเปลี่ยนสำคัญก็คือ การกล่าวถึงศึกสิบสามห้างที่เกิดขึ้นในปี 2500 ที่เป็นหมุดหมายสำคัญของการปะทะและแตกหักกันระหว่างแก๊งไบเล่และแก๊งระเบิดขวด เมื่อเหตุการณ์จบลง ไม่นาน สฤษดิ์ก็ทำการรัฐประหารในเดือนตุลาคม 2501 สิ่งที่ตามมาก็คือ การกวาดล้างแก๊งค์อันธพาล และนักเรียนนักเลงทั้งหลาย ผลักดันให้พวกเขาออกนอกกรุงไปยังพื้นที่นอกกฎหมายแห่งใหม่นั่นคือ แถบอู่ตะเภาเพื่ออยู่รอดและหากินภายใต้ความเฟื่องฟูของย่านบันเทิงที่รองรับทหารจีไอที่มาทำสงครามเวียดนาม

2499ฯ เล่าเรื่องผ่านปากของเปี๊ยก วิสุทธิ์กษัตริย์ (อรรถพร ธีมากร) ในฐานะคนใกล้ตัวและเพื่อนสนิทคนหนึ่งของแดง ไบเลย์ พระเอกของเรื่อง เปี๊ยก คือ พยานสำคัญที่หลงเหลือมาเล่าชีวิตของแดงในฐานะที่อยู่ข้างๆ เขา ไม่ว่าจะสมัยวัยเรียน หรือสมัยที่ยิ่งใหญ่ในวงการนักเลง

แดง ไบเลย์ แม้ว่าจะเป็นนักเลง แต่ก็พูดจาสุภาพเรียบร้อย ผู้เขียนบทใช้สรรพนาม เรา-นาย ในบทสนทนา กระนั่นประวัติอาชญากรรมก็ได้บันทึกไว้ว่า แดงฆ่าศพแรกเมื่อเขาอายุได้เพียง 13 ขวบ เนื่องจากมีผู้ชายมารุ่มร่ามกับแม่ของเขา อาชีพของแม่ที่เป็น “ผู้หญิงหากิน” ดูจะเป็นปมในใจ จะเห็นว่า แดงโกรธเลือดขึ้นหน้า เมื่อเห็นว่า มีผู้หญิงถูกขังไว้เยี่ยงสัตว์ที่บ้านหมู่เชียร เพราะไม่ยอมไปทำงานขายตัว จนถึงกับซ้อมลูกน้องหมู่เชียรที่เป็นทอมจนสลบ แดงว่าไว้ “แม่งผู้หญิงด้วยกัน ทำกันได้ลงคอ”

เจมส์ ดีน (2474-2498) เป็นวัยรุ่นที่โด่งดัง แต่อายุสั้น เขาตายตั้งแต่วัยหนุ่มเพราะอุบัติเหตุทางรถยนต์ เป็นหนึ่งไอคอนที่วัยรุ่นสมัยนั้นคลั่งไคล้ ส่วนอีกคนก็คือ เอลวิส เพรสลีย์ที่นอกจากจะมีเพลงที่ยอดนิยมแล้ว ท่าเต้นทวิสต์อันลือลั่นของเขากลายเป็นท่าต้องห้ามในไทยอยู่ช่วงหนึ่ง ลักษณะขบถของวัยรุ่นไทยในยุคนั้น มิใช่เป็นการขบถต่อระบบการเมืองแบบฝ่ายซ้าย แต่เป็นขบถแบบขวาที่มีพลังชายเป็นใหญ่ ตัดสินกันด้วยกำลัง ว่ากันว่า ยุคนั้นเป็นยุคที่มีอันธพาลมากกว่าพระ 

ศพที่สองของแดง เกิดขึ้นในคืนส่งท้ายปีเก่า ในปีเดียวกับชื่อหนังนั่นเอง แดงบุกสังหารเฮียหมา ขาใหญ่แถบนั้น หลังจากที่เขาถูกเรียกไปสั่งสอน เหยียดหยามและคุกคามอย่างไร้ทางสู้ อย่างไรก็ตามศัตรูตลอดกาลที่น่าหวาดหวั่นของแดง กลับเป็นอดีตเพื่อนของเขาอย่างปุ๊ ระเบิดขวด และดำ เอสโซ่ อันธพาลที่ถูกเขียนบทให้ร้ายสุดขั้ว นั่นคือ หยาบคาย กักขฬะ ไม่ให้เกียรติผู้หญิง บุ่มบ่าม นิยมความรุนแรงโดยไร้เหตุผล โดยมีจุดแตกหักอยู่ในสมรภูมิที่เรียกว่า “ศึกสิบสามห้าง” บางลำภู

จุดเปลี่ยนสำคัญของเรื่องคือ การรัฐประหารและนโยบายปราบอันธพาลของสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ทำให้แดงต้องระเห็จไปพึ่งหมู่เชียรที่อู่ตะเภา พระนครไม่ใช่แหล่งหากินที่ปลอดภัยของพวกเขาอีกต่อไปแล้ว ย่านนี้เติบโตขึ้นมาในฐานะรองรับความบันเทิงของทหารอเมริกันที่มาตั้งฐานทัพอยู่แถบนั้น ในช่วงสงครามเวียดนาม 

และที่นั่น ปุ๊ กับ ดำก็ตามไปก่อเรื่องอีก อย่างไรก็ตามธุรกิจของหมู่เชียร รถถังที่ขยายตัวมากขึ้นกลับไปขัดแย้งกับผู้ใหญ่เต๊ก ผู้มีอิทธิพลประจำถิ่น ทำให้เขาถูกลอบสังหาร แล้วดูเหมือนว่า ปุ๊ กับ ดำจะมีส่วนกลายๆ แดงเคยเตื่อนหมู่เชียรว่า “ระวัง มันจะแว้งมากัดพี่” ความรุนแรงดังกล่าวไม่สิ้นสุด แดงและพรรคพวกได้ทำการฆ่าล้างแค้นให้

ตอนท้ายของเรื่องที่กลับมาบรรจบกับตอนเปิดเรื่องคือ ฉากที่แดงกำลังจะเข้าพิธีบวชนาคก่อนจะอุปสมบทเป็นพระ สุดท้ายแดงไม่ได้บวช เพราะถูกปุ๊และพรรคพวกเข้ามาก่อกวน ฉากยิงกันสนั่นวัด ให้อารมณ์หนังแก๊งสเตอร์ฮ่องกงแบบจอห์นวู 

สุดท้าย แดงก็ถึงจุดจบ แต่ไม่ใช่เพราะถูกยิงหรือแก้แค้นใดๆ แต่เป็นเพราะสาเหตุคล้ายกับดีน คือ อุบัติเหตุทางรถยนต์ “เค้าตายแบบเดียวกับเจมส์ ดีน วีรบุรุษที่เค้าบูชา”

ปัญหาที่อาจไม่ใช่ปัญหาของ 2499ฯ ก็คือ ภาพยนตร์ย้อนยุคที่ผู้สร้างได้สร้างอดีตขึ้นชุดหนึ่งบนฉากและองค์ประกอบศิลป์ที่สมจริง ด้วยความสามารถของพวกเขาที่จัดเจนมากับงานโฆษณามาก่อน การเนรมิตกรุงเทพฯ อู่ตะเภา และฉากหลังของบ้านเมืองที่เหมือนราวกับวิดีโอสารคดีก็ทำให้หลายคนแยกไม่ออกว่านี่คือ ภาพยนตร์ที่มีสถานะเป็นเรื่องเล่าชนิดหนึ่งที่มีความบันเทิงเป็นตัวขับเคลื่อน

ดังนั้น จึงมิใช่เรื่องน่าประหลาดใจ กรณีที่คนที่อ้างตนว่า เป็นบุคคลในประวัติศาสตร์จะกล่าวโจมตีตัวหนัง ผู้สร้าง และสุริยัน ศักไธสง เจ้าของบทประพันธ์ “เส้นทางมาเฟีย” อันเป็นที่มาของหนังเรื่องนี้ (เดิมเคยเขียนลงเป็นตอนๆ ในมติชนสุดสัปดาห์ และตีพิมพ์มาก่อนหนังจะฉายเกือบสิบปี) ตัวละครต่างๆ ออกมาฉะอย่างไม่ไว้หน้า กระทั่งพิศาล อัครเศรณี ผู้กำกับนักแสดงฉายาตบจูบที่อ้างว่าเป็นเพื่อนซี้ของแดง ไบเล่ก็ออกมาร่วมวิจารณ์ โดยชี้ว่า บิดเบือน คนสมัยก่อนไม่ได้พกปืนไว้ยิงกัน เปี๊ยก วิสุทธิ์กษัตริย์ ผู้เป็นตัวละครสำคัญก็ไม่มีตัวตน ไม่มีใครรู้จัก ฯลฯ โดยเฉพาะปุ๊ กรุงเกษม (ที่ในหนังมีฉายาว่า ปุ๊ ระเบิดขวดและตายในท้ายเรื่อง) ย้ำว่า “เราต้องการเพียงแต่ความเป็นจริงกับเรื่องราวจริงๆ ที่เกิดขึ้นเท่านั้น ไม่ใช่เอาเรื่องโกหกมาสร้างขายคนดู ไม่ใช่เอาเรื่องโกหกมาสร้างเป็นประวัติศาสตร์” (ข่าวสด, 30 เมษายน 2540)

แต่ความเข้าใจผิดนี้ยิ่งกลับเป็นแรงหนุนให้ 2499ฯ มียอดจำหน่ายตั๋วสูงจนกลายเป็นหนังที่มีรายได้สูงสุดตลอดกาลที่ 75 ล้านบาท ต้องรออีก 2 ปีที่นางนากจะกลับมาแซงด้วยรายได้สูงเป็น 2 เท่า อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จของ 2499ฯ นอกจากรายได้แล้ว ก็คือ ชื่อเสียงของหนังที่คว้ารางวัลทั้งในและต่างประเทศ การได้รางวัล Grand Prix ในเทศกาลหนัง International Festival of Independent Film ครั้งที่ 19 ที่เบลเยี่ยม ช่วยตอกย้ำสถานะของหนังเรื่องนี้ว่ามีการันตีระดับโลก รวมถึงการขอซื้อลิขสิทธิ์ไปฉายต่อที่อังกฤษ ญี่ปุ่น และสิงคโปร์ ถือเป็นข่าวดีหลังจากที่ไทยเจอพิษเศรษฐกิจไปแล้ว

ความยิ่งใหญ่ของหนังเรื่องนี้จึงมิใช่เพียงรายได้ หรือการเป็นตัวเปิดของยุคใหม่ของหนังไทย แต่มันคือ จุดเริ่มต้นของหนังย้อนยุคประวัติศาสตร์ที่จะกลายเป็นสูตรสำเร็จของหนังไทยหลังเศรษฐกิจต้มยำกุ้ง แต่เป็นประวัติศาสตร์ที่เรารู้จักกันในนาม “ราชาชาตินิยม” ที่ขึ้นถึงจุดสูงสุดในหนังเรื่อง “สุริโยไท”

30 ปี Sailor Moon มนต์แห่งจันทราที่ยังคงขลังไม่เสื่อมคลาย

30 ปีผ่านไป ทำไมทุกคนยังคงรักเซเลอร์มูนอยู่?

“ตัวแทนแห่งดวงจันทร์จะลงทัณฑ์แกเอง” ประโยคที่คน Gen Y ลงไปต่างก็คุ้นเคยกันดีหรือต่อให้ไม่ได้ดูก็ต้องเคยได้ยินผ่านหูมาบ้าง กับประโยคเปิดตัวของเซเลอร์มูน ถึงเวลาจะล่วงเลยไป 30 ปีแล้วที่สาวน้อยเวทมนตร์คนนี้และผองเพื่อนได้เดบิวต์สู่สายตาชาวโลก แต่ในทุกวันนี้เซเลอร์มูนยังส่งผลต่อวัฒนธรรมร่วมสมัยมากมายทั้งในเอเชียและทั่วโลก ทั้งสินค้าและอนิเมะภาคใหม่ๆ ยังคงออกมาอย่างต่อเนื่อง และยังถูกพูดถึงหรือใช้อ้างอิงในสื่อปัจจุบันอยู่ตลอด ก็เลยอยากพาคนอ่านทุกคนมาหาคำตอบกันว่าทำไมอนิเมะเรื่องนี้ถึงอยู่ในใจผู้คนมาจนถึงตอนนี้ (จะขอพูดถึงอนิเมะต้นฉบับเวอร์ชั่น 1992-1997 เป็นหลัก)

ปฏิวัติสาวน้อยเวทมนตร์

เซเลอร์มูนนั้นถือเป็นอนิเมะแนว สาวน้อยเวทมนตร์ หรือ Mahou Shoujo ซึ่งถือว่าเป็นแนวย่อยของกลุ่มอนิเมะสำหรับเด็กผู้หญิง (Shoujo) ที่มีประวัติมายาวนาน ซึ่งแนวสาวน้อยเวทมนตร์นั้นหลักๆ จะเป็นเรื่องของเด็กหญิงที่มีพลังวิเศษและสามารถเปลี่ยนร่างได้ โดยอนิเมะที่ถือเป็นจุดตั้งต้นให้เกิดแนวนี้ขึ้นมาก็คือ แม่มดน้อยแซลลี่ (Mahotsukai Sari) ตอนปี ค.ศ. 1966 (เคยฉายทางช่อง 3 บ้านเรา แต่เป็นเวอร์ชั่นรีเมกปี 1989) แต่ถ้าจะนับว่าสาวน้อยเวทมนตร์เรื่องแรกจริงก็คือเรื่อง ความลับของอั๊กโกะจัง (Himitsu no Akko-chan) ที่ตัวตัวมังงะเขียนขึ้นตั้งแต่ ค.ศ. 1962 แต่ถูกทำเป็นอนิเมะ ในปี ค.ศ. 1969 แต่ทั้งสองเรื่องนี้ก็เป็นตัวทำให้เกิด Genre สาวน้อยเวทมนตร์ จนเกิดอีกหลายเรื่องที่ผลิตซ้ำตามมา ซึ่งโดยมากจะเป็นจะเป็นการผจญภัยของเด็กสาววัยสิบต้นๆ มีคู่หูเป็นสัตว์มุ้งมิ้งน่ารัก มีอุปกรณ์ในการแปลงร่างแต่มักจะฉายเดี่ยวหรืออย่างมากก็มีลูกน้องคู่ใจ กลุ่มคนดูหลักก็คือเด็กผู้หญิง ก่อนที่ในปี ค.ศ. 1992 จะมีอนิเมะที่มาปฏิวัติแนวสาวน้อยเวทมนตร์นั้นก็คือ เซเลอร์มูนนั้นเอง ต้นกำเนิดของเซเลอร์มูนนั้นมาจากมังงะของ อ.นาโอโกะ ทาเคอุจิ (ลิขสิทธิ์โดย สนพ.วิบูลย์กิจ) สิ่งที่ทำให้เซเลอร์มูนนั้นแตกต่างกับสาวน้อยเวทมนตร์ก่อนหน้านี้ก็คือ การที่ตัวเอกหลักนั้นอยู่ในวัยที่โตขึ้นคือเป็นวัยรุ่นและไม่ได้ฉายเดี่ยว แต่มาเป็นทีมตามแบบการ์ตูนเด็กผู้ชายในยุคนั้นที่มักเป็นเป็นกลุ่มหรือขบวนการ อย่างเซนต์เซย่า ยูยูฮาคุโช บวกกับอิทธิพลจากแนวไลฟ์แอคชั่นอย่างพวกขบวนการห้าสี ตบด้วยเนื้อหาที่โตขึ้นตามวัยของตัวเอก เช่นความรัก ความฝัน การเติบโต เซเลอร์มูนจึงเป็นส่วนผสมกันระหว่างแนวเลิฟคอเมดี้วัยรุ่น x แนวสาวน้อยเวทมนตร์ x แนวฮีโร่ขบวนการ ได้อย่างลงตัว

หลังจากที่เซเลอร์มูนออกมาก็ถือเป็นจุดเปลี่ยนของการสร้างอนิเมะแนวสาวน้อยเวทมนตร์ ไม่ต่างกับตอนที่กันดั้มได้เปลี่ยนแปลงแปลงอนิเมะแนวหุ่นยนต์ไปตลอดกาล ส่งผลให้อนิเมะแนวสาวน้อยเวทมนตร์หลังจากนั้นต่างก็ได้รับอิทธิพลจากเซเลอร์มูนทั้งนั้น อย่างเช่น Wedding Peach (1994) แม่มดน้อยโดเรมี (1999) Pretty Cure (2004) ซึ่งอิทธิพลมากมายที่เกิดจากอนิเมะชุดนี้ได้ฝังไปอยู่ในใจเด็กๆ ทั่วโลก โดยเฉพาะเด็กผู้หญิงและ Lgbtq+ ที่จะผูกพันธ์กับซีรีส์มากเป็นพิเศษ แต่ก็อยากให้มองว่ามันเป็นงานที่ไร้พรมแดนไม่ว่าจะเพศ เชื้อชาติ หรืออยู่ในวัฒนธรรมใด ก็สามารถโอบรับเหล่าอัศวินเซเลอร์ผู้พิทักษ์ความรักและความยุติธรรมไว้ในอ้อมกอดได้หมด

ฮารุกะ และ มิจิรุ

มาก่อนกาลในเรื่อง LGBTQ+

“อี๋ มึงดูเซเลอร์มูน มึงเป็นตุ๊ด” นั่นคือประโยคที่เด็กประถมเพศชายในยุค 90 ชอบล้อกันหากพบว่าใครนั้นดูเซเลอร์มูน ซึ่งเอาเข้าจริงๆ ส่วนใหญ่ก็ดูกันนั้นแหละ เพราะเซเลอร์มูนนั้นฉายเป็นเรื่องที่ 4 ในผังของช่องเก้าการ์ตูน ยังไงเด็กผู้ชายก็ต้องรอดูให้จบเพื่อจะได้ดูการ์ตูนกีฬากับขบวนการ 5 สี ที่เป็นเรื่องลำดับถัดไป แต่ต้องทำเป็นแอ๊บตามค่านิยมของสังคมยุคนั้น คงเพราะด้วยความที่มันดูเป็นผู้หญิงมากๆ และมีองค์ประกอบต่างๆ ที่ Queer สูง ทั้งแฟชั่น การแปลงร่างและจริตทั้งมวลมันกระตุ้นความสาวในกายออกมา โดยที่ตอนนั้นไม่รู้เลยว่าเซเลอร์มูนนั้นมีความก้าวหน้าในเรื่องเพศสภาพอย่างมาก อย่างภาคแรกสุดที่เด่นชัดมากๆ ก็คือตัวละครฝั่งผู้ร้ายอย่าง ซอยไซท์ ที่มีจริตความเป็นกระเทยออกมาอย่างชัดเจน และมีคู่รักคือ คุนไซท์ ที่เป็นขุนพลฝั่งตัวร้ายเหมือนกัน ซึ่งคุนไซท์นั้นก็ดูเป็นผู้ชายปกติและในเรื่องทั้งคู่ก็ดูเป็นคู่รักกันอย่างเปิดเผย (ซึ่งเด็กประถมอย่างผมดูแล้วก็ไม่เข้าใจทำไมผู้ชายกับผู้ชายถึงรักกันได้) ซึ่งน่าจะเป็นคู่รัก LGBTQ+ คู่แรกๆ ในโลกอนิเมะ
และยิ่งไปภาคที่ 3 ก็คือภาค S ที่มีตัวละครใหม่อย่างฮารุกะ (เซเลอร์ยูเรนัส) และมิจิรุ (เซเลอร์เนปจูน) ที่มีความสัมพันธ์ดูเป็นคู่รักแถมอยู่กินด้วยกัน และความที่ฮารุกะนั้นเป็นสาวเท่ หล่อ จนตัวละครอื่นๆ อย่างแก๊งค์อุซางิต่างก็กรี๊ด นั้นเป็นการนำเสนอภาพเกี่ยวกับเรื่องเพศที่ใหม่มากๆ ในยุคที่สังคมยังไม่เปิดเผยและเปิดใจให้กับสิ่งนี้ แต่เด็กๆ ก็รับรู้การมีอยู่ของมันไปแล้ว และด้วยความที่ตัวละครนั้นมีเลือดเนื้อ มีมุมโรแมนติกในความสัมพันธ์นั้นยิ่งทำให้เด็กที่ดูนั้นเกิดความเข้าใจและเห็นอกเห็นใจได้ง่าย แม้แต่คู่รักตัวร้ายอย่างซอยไซท์และคุนไซท์ก็มีพาร์ตที่ซึ้งและเรียกน้ำตาได้

หรือแม้แต่ภาคสุดท้ายอย่าง Sailor Moon Sailor Stars ที่อัศวินเซเลอร์กลุ่มใหม่อย่าง เซเลอร์สตาร์ไลท์ ที่ในร่างปกตินั้นจะเป็นกลุ่มไอดอลชายบอยแบนด์แต่เมื่อแปลงกายเป็น เซเลอร์สตาร์ไลท์ ก็จะเปลี่ยนเป็นเพศหญิงทันที จึงกล่าวได้ว่าเซเลอร์มูนนั้นเป็นอนิเมะที่เล่นกับความลื่นไหลของเพศสภาพอยู่ตลอด เหมือนจะบอกว่าเรื่องเพศนั้นไม่มีอะไรที่ตายตัว แต่สิ่งที่เราควรให้ความสำคัญและเชิดชูคือความรักต่างหาก ซึ่งความรักก็คือสิ่งที่มีอานุภาพมากที่สุดในเรื่อง

แต่ความก้าวหน้าของเซเลอร์มูนก็ทำให้ถูกเซนเซอร์จากหลายประเทศที่ออกฉาย บางประเทศก็เปลี่ยนเพศของตัวละครซอยไซท์ให้กลายเป็นผู้หญิงไปเลย หรือคู่ฮารุกะกับมิจิรุก็เปลี่ยนบทให้เป็นความรักระหว่างพี่น้องแทน แต่มาถึงยุคนี้สิ่งที่เคยถูกเซนเซอร์ไว้ก็ถูกเปิดเผยออกมาทางอินเทอร์เน็ต เป็นการพิสูจน์ว่าเซเลอร์มูนต้นฉบับนั้นถูกต้องและอยู่เคียงข้าง LGBTQ+ มาตลอด จนเป็น soft power ที่มีอิทธิพลสูงมาก

คาแรคเตอร์ที่เรารัก

อีกเวทมนตร์ของเซเลอร์มูนก็คือเหล่าตัวละครอันเป็นที่รัก ตั้งแต่ตัวเซเลอร์มูนหรืออุซางิ ที่ถึงแม้จะเต็มไปด้วยข้อเสีย เซ่อซ่า เรียนไม่เก่ง ติ๊งต๊อง พึ่งพาอะไรไม่ได้ แต่การที่อุซางิได้เป็นนางเอกนั้นนอกจากจะทำให้เด็กสาวส่วนใหญ่รู้สึกว่าใกล้ตัวแล้วยังบ่งบอกถึงการจะเป็นฮีโร่นั้นไม่จำเป็นต้องต้องเก่งอะไรมากมาย ถ้าอุซางิเป็นได้ทุกคนก็เป็นได้เช่นกัน แค่มีความกล้าและมีเพื่อนๆ ค่อยช่วยเหลือเคียงข้างก็สามารถทำในสิ่งที่ยิ่งใหญ่ได้ ถึงเผินๆ นิสัยอุซางิจะน่ารำคาญแต่ก็ถูกเล่าด้วยท่าทีที่ดูตลกขบขันแทน และกลุ่มเพื่อนอัศวินเซเลอร์ตัวหลักทั้ง 4 คนอย่าง อามิ เรย์ มาโคโตะ และมินาโกะนั้นล้วนแต่ออกแบบมาดี มีเสน่ห์ แต่ละคนเก่งคนละอย่างและมีจุดด้อยคนละอย่าง มีการเติบโตของตัวละครตลอดในช่วง 200 กว่าตอนของเวอร์ชั่นต้นฉบับ ทำให้คนดูนั้นรักและผูกพันในมิตรภาพของเพื่อนรักทั้ง 5 คนมากๆ

และพระเอกที่ไม่ใช่ตัวเอกอย่างมาโมรุหรือหน้ากากทักซิโด้ก็เป็นบทบาทที่น่าสนใจ เนื่องจากเรื่องเซเลอร์มูนนั้นตัวเอกคือสาวๆ เหล่าอัศวินเซเลอร์ บทบาทของหน้ากากทักซิโด้จึงเป็นการช่วยเหลือยามคับขัน (ปากุหลาบขัดขวางศัตรู) คอยเปิดโอกาส (ตอนนี้แหละ! เซเลอร์มูน!) พูดให้กำลังใจ (อย่ายอมแพ้ พวกเธอทำได้ เชื่อมั่นในตัวเองสิ) ไม่ใช่การปราบศัตรู (จริงๆ แล้วหน้ากากทักซิโด้พลังอ่อนด้อยกว่าอัศวินเซเลอร์ทุกคน) และมีหลายครั้งที่เหล่าอัศวินเซเลอร์ต้องเป็นฝ่ายช่วยหน้ากากทักซิโด้หรือมาโมรุจากอันตราย หรือเรียกได้ว่าบทบาทของพระเอกในเรื่องนั้นมีไว้เพื่อซัพพอร์ตให้ตัวเอกอย่างเซเลอร์มูนโดดเด่นยิ่งขึ้น ทั้งในการต่อสู้ ด้านความรักและการเติบโต

เหล่าตัวละครเสริมอย่างเช่นกลุ่มอัศวินวงโคจรรอบนอกได้แก่ ยูเรนัส เนปจูน พลูโต แซทเทิร์น ต่างก็มีการออกแบบคาแรคเตอร์โดดเด่น มีเรื่องราวของตัวเองที่น่าสนใจ ถึงแม้ว่าตัวเด่นของเรื่องจะเป็นเหล่าอัศวินเซเลอร์หลัก 5 คน แต่ตัวละครเสริมเหล่านี้ก็ทำให้เรื่องสนุกและลึกขึ้น หรือแม้แต่เหล่าตัวร้ายเองต่างก็น่าจดจำเช่นกัน เพราะถึงเป็นตัวร้ายแต่ก็มีแง่มุมให้เห็นใจ ซึ่งตัวที่ผู้เขียนจดจำได้มากที่สุดตัวหนึ่งก็คือ เนฟไลท์ หนึ่งในแม่ทัพของอาณาจักรดาร์กคิงดอมที่ตอนหลังตกหลุมรักกับ นารุ เพื่อนสนิทของอุซางิจนกลายเป็นโศกนาฎกรรมไปในที่สุด แต่มันก็ตอบย้ำธีมเรื่องอานุภาพของความรักได้ดี และยังมีตัวร้ายอีกหลายตัวที่เป็นตัวแทนของ LGBTQ+ หรือปีศาจประจำตอนเองก็มีความ Queer ในการออกแบบสูง

งานศิลป์ที่โดดเด่น ดนตรีที่โดดเด้ง

สิ่งที่ทำให้เซเลอร์มูนเวอร์ชั่น 90 ประสบความสำเร็จและโด่งดังไปทั่วโลก ไม่ใช่แค่ไอเดีย คอนเสปต์และตัวละคร แต่เป็นองค์ประกอบหลายๆ อย่างที่มาประกอบเป็นงานอนิเมชั่นได้อย่างลงตัว ซึ่งส่วนตัวว่าเวอร์ชั่น 90 นั้นทำออกมาสร้างสรรค์ น่าจดจำกว่าเวอร์ชั่นสร้างใหม่อย่างภาค Crystal โดยส่วนที่กินขาดอย่างเห็นได้ชัดคือในส่วนของงานศิลป์ หลังจากที่ย้อนกลับมาดูเวอร์ชั่น 90 ตั้งแต่ภาคแรกจะพบว่างานศิลป์ของเซเลอร์มูนนั้นมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวมาก ทั้งการเลือกใช้สีต่างๆ ที่ตัวละครนั้นจะมีสีสันฉูดฉาดตัดกับฉากที่จะดึงสีดรอปลงมา การคลุมโทนสีสว่างฟ้า เหลือง เขียวในช่วงกลางวัน และคลุมโทนสีน้ำเงินในช่วงเวลากลางคืนแทนที่จะเป็นโทนดำ ซึ่งแสงเงาหนักๆ และโทนดำจะใช้กับฝั่งตัวร้ายเท่านั้น ที่โดดเด่นและถูกกล่าวถึงมากๆ ก็คือการวาดฉากหลังที่เป็นสไตล์ภาพสีน้ำที่ดูสบายตา มีความสมจริงและไม่สมจริงรวมๆ กันอยู่ ซึ่งหากเทียบกับภาค Crystal ที่คุณภาพงานอนิเมตจะสูงขึ้นตามเทคโนโลยีของยุค แต่ในเชิงงานศิลป์ งานดีไซน์กลับไม่มีความโดดเด่นที่ทำให้น่าจดจำกว่าอนิเมะเรื่องอื่นเลย ไม่รวมถึงภาษาการเล่าแบบหนัง ชอตดีไซน์ต่างๆ และการใส่ซิมโบลิคนั้นเวอร์ชั่น 90 ก็ยังเหนือกว่าอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งเรื่องนี้พิสูจน์ได้ง่ายนิดเดียวแค่เปรียบเทียบกันจาก Opening ของเวอร์ชั่นดั้งเดิมกับเวอร์ชั่นใหม่ก็จะรู้ทันทีว่าอันไหนน่าจดจำกว่ากัน

อีกองค์ประกอบที่ทำให้กลายเป็นตำนานที่ขาดไม่ได้ก็คือเพลงประกอบ ตั้งแต่เพลงเปิดอย่าง Moonlight Densetsu ที่ติดหูมากๆ ตั้งแต่อินโทร และเข้ากับบรรยากาศของเรื่องที่มีความลึกลับ ชวนฝัน เทพนิยาย และความเป็นผู้หญิงมากๆ ของเรื่อง ดนตรีประกอบในเรื่องหรือ Background Music ต่างๆ ก็โดดเด่นไม่แพ้กัน อย่างเพลงแปลงร่าง เพลงตอนสู้ที่สนุก มีความแจ๊ส ฟังเพลินแม้แต่ตอนนี้ โดยเพลงที่ผมชอบที่สุดก็คือเพลงธีมของหน้ากากทักซิโด้ที่แต่ละตอนโผล่ออกมาไม่กี่โน้ตแล้วก็จบ แต่จำฝังหัวมากๆ

เหนือกว่าการปกป้องโลกคือการเติบโตของเด็กสาว

ถึงพล็อตหลักๆ ของเซเอลร์มูนจะเป็นการต้องต่อสู้กับเหล่าร้ายที่หมายจะยึดครองโลกหรือทำลายโลก แต่หัวใจหลักที่แท้จริงของเซเลอร์มูนคือเรื่องการเติบโตของเด็กสาววัยรุ่น ดังนั้นพล็อตในแต่ละตอนจึงมักเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นกับชีวิตของเด็กสาววัยเรียน ทั้งการเรียนพิเศษ ความอยากสวยและหุ่นดี การอยากให้เพศตรงข้ามสนใจ ความฝันและอนาคต ความสัมพันธ์ระหว่างเพื่อนผู้หญิง ซึ่งทั้งอุซางิและเพื่อนๆ มักจะต้องคลี่คลายปัญหาในชีวิตประจำวันที่เกิดขึ้นเหล่านี้ให้ได้ก่อนที่จะไปปกป้องโลกได้ ก็เป็นการตอบโจทย์ในเรื่องที่ใช้ชุดเซเลอร์ที่อิงจากชุดนักเรียนหญิงญี่ปุ่นเป็นยูนิฟอร์มในการแปลงร่างเป็นสาวน้อยเวทมนตร์”

“เด็กสาวจงเป็นเด็กสาว” เพราะในอนิเมะส่วนใหญ่ที่เล่าในกรอบของผู้ชาย ตัวละครหญิงสาวมักจะถูกกดให้อยู่ในมายาคติของสังคมที่ชายเป็นใหญ่ ต้องน่ารัก สุภาพเรียบร้อย มีความเป็นกุลสตรีน่าหลงใหล แต่กับเซเลอร์มูนนั้นได้เปิดโอกาสให้เด็กสาวได้เป็นเด็กสาวอย่างที่เป็นจริงๆ ที่เห็นได้ชัดคือ ความบ้าผู้ชาย ซึ่งก็อาจโดนสังคมมองว่า ”แรด” ได้ แต่เด็กสาววัยรุ่นจริงๆ มันก็แบบอุซางิและผองเพื่อนนี่แหละ ดังนั้นอนิเมะเรื่องนี้จึงเป็นการบอกกับเด็กสาวทุกคนว่า “จงแรดซะ อยากสวยและหมกมุ่นในความรักไปเถิด ไม่ต้องอายหรือกลัว ทำตามความต้องการและเป็นตัวของตัวเองเถอะ เพราะชีวิตวัยรุ่นมันมีแค่ครั้งเดียว”

อนิเมะสำหรับทุกคน

เซเลอร์มูนนั้นถูกจดจำต่อคนทั้งโลกในฐานะที่เป็นอนิเมะที่ empower พลังหญิงและ LGBTQ+ มอบทั้งพลังและแรงบันดาลใจให้ทั้งสองกลุ่มนี้มาตลอด 30 ปี แต่ก็ย้ำอีกทีว่าเซเลอร์มูนนั้นเหมาะสำหรับผู้ชมทุกคน เพราะเหตุผลง่ายๆ ว่า มันสนุก! มันตลก! มันซึ้งดราม่า! มันโรแมนติก! มันแอคชั่น! มีโมเมนต์หรือฉากประทับใจมากมาย มีตัวละครที่เรารัก และองค์ประกอบต่างๆ ที่บอกได้ว่า เลิศค่ะ! จึงไม่แปลกเลยที่อนิเมะเรื่องนี้จะยังอยู่ในใจคนจนถึงตอนนี้ ซึ่งในยุคนี้ตัวผู้เขียนเองก็ไม่อายกลัวจะโดนล้อที่จะบอกว่าตัวเองเป็นติ่งเซเลอร์มูนอีกต่อไปแล้ว และลึกๆ ก็อยากหยิบคฑามาแปลงร่างแล้วเต้นเพลง Moonlight Densetsu ให้สาแก่ใจ

Resurrection : ผู้หญิง แม่คน และก้นบึ้งของความกลัว

บทความชิ้นนี้เปิดเผยเนื้อหาของภาพยนตร์

มาร์กาเร็ต (รีเบคกา ฮอลล์) เป็นเวิร์กกิ้งวูแมนที่ประสบความสำเร็จด้านหน้าที่การงานในบริษัทยาในเมืองอัลบานีใกล้มหานครนิวยอร์ก และดูเหมือนเธอจะเป็นหัวหน้าที่ควบคุมทุกอย่างได้อย่างอยู่มือ เธอเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวของลูกสาววัยย่าง 18 ที่ดูจะดื้อด้านไม่น้อย และดูเหมือนเธอจะไม่ยอมให้ลูกสาวหลุดรอดสายตาเช่นกัน แต่แล้ววันหนึ่งในงานสัมมนาที่กรีนแลนด์ มาร์กาเร็ตพบว่าเดวิด (ทิม ร็อธ) คนในอดีตของเธอปรากฏตัวที่นั่น และหลังจากนั้นเธอก็เสียสติไป เพราะไม่เคยลืมแม้สักวันว่าในวัย 18 เธอเคยถูกอาจารย์ชีววิทยาคนนี้ล่อลวง (grooming) ให้มีสัมพันธ์ลึกซึ้งด้วยจนเธอตั้งท้องและคลอดลูกคนแรก แต่กลับต้องหนีออกมาหลังจากเกิดเหตุไม่คาดฝันกับลูกน้อย

เป็นไปไม่ได้ที่จะไม่เปิดเผยเรื่องราวของหนังและความลับของตัวละครตั้งแต่ต้นทาง และหนัง psychological thriller ของแอนดรูว์ ซีมานส์ เรื่องนี้ก็ไม่ได้มีท่าทีปิดบังว่ามีความลับดำมืดซ่อนอยู่ บรรยากาศไม่น่าไว้ใจถูกสร้างขึ้นตั้งแต่เริ่มเรื่อง ทั้งฟันเขี้ยวที่มาโผล่ในกระเป๋าสตางค์ของลูกสาวแบบไม่มีที่มาที่ไป ภาพหลอนของทารกในเตาอบที่มีควันพวยพุ่งออกมา โลเคชั่นที่จะเป็นเมืองใหญ่ก็ไม่ใช่ จะเป็นเมืองร้างก็ไม่เชิง สถาปัตยกรรมในตัวเมืองที่แข็งทื่อ และดนตรีประกอบที่เล่นใหญ่แต่เอาอยู่โดย จิม วิลเลียมส์ คอมโพสเซอร์ของ Titane (2021, Julia Ducournau) หนังปาล์มทองคำปีล่าสุด และ Possessor (2020, Brandon Cronenberg) ราวกับจะเตรียมคนดูให้พร้อมรับมือกับเหตุการณ์ชวนตกตะลึงที่จะตามมาเป็นระลอก หนังปล่อยระเบิดลูกใหญ่ตอนท้ายองก์แรกด้วยโมโนล็อกลองเทค 8 นาทีที่มาร์กาเร็ตเล่าเรื่องอดีตให้ตัวละครตัวหนึ่งฟัง แล้วหลังจากนั้นก็เร่งเครื่องหนักจนไม่มีอะไรหยุดยั้งความบ้าคลั่งได้อีก

การปรากฏตัวของเดวิดคือการเข้ามาเขย่าชีวิตปัจจุบันของมาร์กาเร็ต เขาทำให้เธอนึกถึงตอนที่เธอยังอายุเท่าลูกสาวในตอนนี้ เธอพบเขาตอนตามติดพ่อแม่ไปงานสัมมนาวิชาการ เขาเข้าหา เข้ามาตีสนิทเธอทางพ่อแม่ และหลังจากนั้นเธอก็กลายมาเป็นส่วนหนึ่งของเขาและมีชีวิตกึ่งฮิปปี้กึ่งคัลต์ด้วยกัน เขาร้องขอให้เธอทำสิ่งนั้นสิ่งนี้ให้โดยอ้างว่าสิ่งเหล่านั้นคือ ‘ความกรุณา’ ตั้งแต่การทำงานบ้านไปจนถึงการทำทุกรกิริยาประหลาดๆ โดยอ้างว่าเป็นส่วนหนึ่งของการบำเพ็ญสมาธิ เธอไม่ได้ตั้งคำถามมากนักและทำตามที่เขาบอกมาตลอด เมื่อตั้งท้องเธอก็ไม่ได้ติดใจ แถมยังนึกไม่ออกว่าจะรักใครได้มากกว่ารักเขา แต่เมื่อคลอดลูกน้อยออกมา เธอก็เข้าใจว่าเธอรักลูกได้มากกว่า และด้วยอะไรสักอย่าง วันหนึ่งเขาใช้ให้เธอไปซื้อของในเมืองและทิ้งลูกไว้กับเขาที่บ้าน เมื่อเธอกลับมาก็พบว่าเขา ‘กิน’ ลูกเข้าไปทั้งตัว เหลือไว้แค่นิ้วเล็กๆ ไม่กี่นิ้ว

เมื่อมาร์กาเร็ตในวัยกลางคนพบว่าเดวิดกลับเข้ามาในชีวิต เธอพยายามตั้งสติแล้วตามเขาไปเพื่อบอกเขาไม่ให้มารังควานลูกสาว แต่เขากลับเอาแต่อ้างว่าลูกน้อยยังมีชีวิตอยู่ในท้องเขา ยังคงร้องไห้—ร้องเรียกหาแม่—อยู่ในท้องเขา หนังชวนเราตามติดการพบกันแต่ละครั้งของมาร์กาเร็ตกับเดวิดที่ตามมาด้วยการหลอกล่อให้เธอ ‘กรุณา’ ทำบางสิ่ง เพื่อแลกกับการที่เขาจะไม่ยุ่งกับลูกสาวเธอและไม่มาให้เห็นหน้าอีก ตั้งแต่เดินเท้าเปล่าไปทำงาน หรือไปยืนหกกบในสวนสาธารณะตอนกลางดึก ไปจนถึงตอนที่เธอวางแผนทำร้ายเขาเพื่อให้เรื่องทั้งหมดมันจบไปเสียที เหนือไปกว่านั้น ความเสียสติของเธอยังดูไม่เป็นเหตุเป็นผลในสายตาคนอื่นไปเสียหมด ตั้งแต่เจ้าหน้าที่ตำรวจ เด็กฝึกงานในบริษัท ลูกสาว หรือเซ็กซ์บัดดี้ของเธอ

ตลอดทั้งเรื่อง มาร์กาเร็ตห้อยโหนอยู่ระหว่างการเสียการควบคุมกับการพยายามควบคุมสถานการณ์ ระหว่างความเข้าใจตัวเองกับความรู้สึกผิดที่เดวิดสร้างให้ด้วยการปั่นหัว (gaslight) ในทุกครั้งที่พบกันให้เธอเชื่อว่าเธอคือคนที่ทิ้งลูก และระหว่างการแก้แค้นเพื่อความสาแก่ใจกับการเรียกคืนอำนาจจากเพศชายที่เคยฉวยประโยชน์จากเธอ ในขณะเดียวกัน คนดูที่เป็นผู้หญิงอย่างเราก็แกว่งไปแกว่งมา ไม่แน่ใจว่าจะเห็นใจหรือสมเพชมาร์กาเร็ตที่ถูกเดวิดปั่นหัว และไม่แน่ใจว่าจะรู้สึกสะใจกับตอนจบของเรื่องหรือหดหู่กับสิ่งที่เกิดขึ้น เพราะรู้ดีว่าการเดินออกมาจากความสัมพันธ์ที่เป็นพิษนั้นไม่เคยง่าย เมื่อวันหนึ่งผู้กระทำอาจใจร้าย แต่วันถัดมาเขากลับใจดียิ่งกว่า ยิ่งเหตุการณ์เกิดขึ้นในสถานที่ที่ไกลห่างจากความปกติ ทั้งกรีนแลนด์ในอดีตที่โดดเดี่ยวจากทุกอย่าง และอัลบานีในปัจจุบันที่ในหนังดูเหมือนเมืองสมมติที่ไม่มีใครใช้ชีวิตอยู่จริง จึงไม่แปลกหากเธอจะไม่กล้าหาญพอจะเอาตัวเองออกมา

แม้หน้าฉากของหนังจะพูดถึงความสัมพันธ์ที่เป็นพิษและมีความรุนแรงเป็นส่วนประกอบหลัก แต่กล่าวได้ว่าฉากหลังนั้นพูดถึงความกลัวที่ลึกที่สุดของผู้หญิงจำนวนหนึ่ง ตั้งแต่กลัวถูกเพศชายควบคุมในความสัมพันธ์ กลัวการต้องเป็นแม่คน กลัวสูญเสียลูก กลัวครอบครัวไม่สมบูรณ์ กลัวไม่ประสบความสำเร็จ หรือกลัวจะไม่เป็นที่รักของเพศชาย และตั้งคำถามว่าหากความกลัวนั้นพุ่งทะยานถึงขีดสุด ผู้หญิงคนหนึ่งจะยอมทำมากที่สุดถึงขั้นไหนเพื่อจะเอาทุกอย่างกลับมาอยู่ภายใต้การควบคุมอีกครั้ง และหากทำเช่นนั้น จะมีอะไรที่เธอต้องสูญเสียไปบ้างระหว่างทาง

แต่ในอีกขั้นหนึ่ง ความกลัวเหล่านี้เกี่ยวพันอย่างแนบชิดกับการควบคุมและการตกอยู่ใต้การควบคุม มันชวนให้เราคิดว่า ‘ความเป็นแม่’ แบบที่มาร์กาเร็ตเข้าใจเมื่อมีลูกคนปัจจุบัน อาจไม่ใช่การถูกยึดอำนาจที่มีเหนือตนเองทำให้ไม่สามารถมีชีวิตแบบที่เธออยากมี แต่คือการมอบอำนาจให้เธอได้ควบคุมอะไรได้อย่างที่อยาก และสามารถสร้างภาพฝันของครอบครัวในอุดมคติได้ ในเมื่อการเป็นแม่ในครั้งที่สองไม่ได้ทำให้เธอกลัวสิ่งที่เธอเคยกลัว—เธอไม่กลัวการเป็นแม่อีกแล้ว (เพราะเมื่อเคย ‘เป็น’ แล้วก็ไม่อาจ ‘ไม่เป็น’ ได้) ไม่ได้กลัวการสูญเสียลูกมากเท่ากับสูญเสียสถานะความเป็นแม่ที่ดีแบบที่ตัวเองพยายามจะเป็น (เพราะเคยถูกปั่นหัวว่าตัวเองเคยเป็นแม่ที่เลวเพราะทิ้งลูก) ไม่ได้คาดหวังว่าจะมีครอบครัวที่สมบูรณ์แบบพ่อแม่ลูกอีก (เพราะแม่เลี้ยงเดี่ยวก็เลี้ยงลูกให้ดีได้) และไม่ได้หวังว่าเพศชายจะต้องมารัก (เพราะต้องการผู้ชายเพียงแค่ตอนที่อยากมีเซ็กซ์ด้วย)

ความกลัวเหล่านี้เกี่ยวพันอย่างแนบชิดกับการควบคุมและการตกอยู่ใต้การควบคุม มันชวนให้เราคิดว่า ‘ความเป็นแม่’ แบบที่มาร์กาเร็ตเข้าใจเมื่อมีลูกคนปัจจุบัน อาจไม่ใช่การถูกยึดอำนาจที่มีเหนือตนเองทำให้ไม่สามารถมีชีวิตแบบที่เธออยากมี แต่คือการมอบอำนาจให้เธอได้ควบคุมอะไรได้อย่างที่อยาก และสามารถสร้างภาพฝันของครอบครัวในอุดมคติได้

ในช่วงท้ายของหนัง เราจึงได้เห็นว่าความกลัวที่จะสูญเสียลูกสาวคนปัจจุบันของเธอ (ไม่ว่าจะจากเดวิดหรือจากลูกที่หนีไปเองเพราะทนแม่ควบคุมไม่ไหว) เป็นเพียงเรื่องที่ลอยอยู่บนผิวน้ำ แต่ความกลัวที่เกิดจากความชอกช้ำทางจิตใจในอดีตที่ไม่อาจเล่าให้ใครฟังได้ต่างหากที่ว่ายวนอยู่ใต้น้ำ ทั้งกลัวว่าเล่าไปก็จะไม่มีใครเชื่อว่าเรื่องเหนือจริงแบบนี้เกิดขึ้นจริง กลัวตัวเองเป็นแม่ที่ไม่ดีแบบที่ถูกปั่นหัว กลัวว่าความรู้สึกผิดที่หนีมาจากลูกคนแรกจะไม่ถูกไถ่ถอน และกลัวว่าวันหนึ่งตัวเองจะกลับไปตกอยู่ใต้การควบคุมของใครอีก ความกลัวของผู้หญิงคนหนึ่งหรือแม่คนหนึ่งมีอยู่นับร้อยอย่าง แต่ความกลัวที่มีความรู้สึกผิดเป็นพื้นฐานอาจเป็นต้นเหตุของความกลัวอีกร้อยอย่างที่เหลือก็เป็นได้

Resurrection ไม่ได้เป็นหนังที่ดูแล้วขนลุกขนพองแบบทันท่วงทีในทุกจังหวะ แต่เก่งฉกาจในการทำให้คนดูตั้งตารอแบบใจไม่ดีว่าเรื่องราวจะพินาศได้ถึงขั้นไหน แม้คนดูที่ช่ำชองหนังทรงนี้อยู่แล้วจะพอเดาเหตุการณ์ได้ แต่หนังก็ฉลาดใช้จังหวะคอเมดี้ผ่ากลางเพื่อสร้างลูกเล่นให้ฉากที่เดาได้มีอะไรน่าจดจำ ซึ่งหากคนดูไม่ซื้อก็อาจพูดได้ว่าจังหวะคอเมดี้นี่เองที่เป็นตัวลดทอนพลังของหนังลงไป แต่สำหรับคนที่ไม่ค่อยชินกับหนังทรงนี้ อาจมีหลายจังหวะที่ต้องนั่งจิกเบาะและหรี่ตาดู เพราะหนังได้ก้าวข้ามความขึงขังจริงจังในช่วงแรก และไม่เหนียมอายที่จะกลายร่างเป็นหนังเกรดบีในช่วงท้าย (รีเบ็คกา ฮอลล์ ที่เป็นหนึ่งใน Executive Producer ใส่เต็มแรงจนร่างกายแทบจะระเบิดคาจอ ส่วนทิม ร็อธ ก็เล่นน้อยแต่หลอนจนเอาอยู่และช่วยเชื่อมร้อยความไม่ลงล็อกของหนังในบางช่วงบางตอนได้ดีอย่างคาดไม่ถึง)

Resurrection ไม่ได้เป็นหนังที่ดูแล้วขนลุกขนพองแบบทันท่วงทีในทุกจังหวะ แต่เก่งฉกาจในการทำให้คนดูตั้งตารอแบบใจไม่ดีว่าเรื่องราวจะพินาศได้ถึงขั้นไหน แม้คนดูที่ช่ำชองหนังทรงนี้อยู่แล้วจะพอเดาเหตุการณ์ได้ แต่หนังก็ฉลาดใช้จังหวะคอเมดี้ผ่ากลางเพื่อสร้างลูกเล่นให้ฉากที่เดาได้มีอะไรน่าจดจำ

ความไม่เหนียมอายนี่เองที่ทำให้เรารู้สึกถึงความดิบสดของหนังและอยากรอดูหนังใหม่ของเขาเรื่อยไป แม้จะไม่ใช่แฟนหนังทรงนี้มาก่อนก็ตามที


Resurrection เป็นผลงานเขียนบทและกำกับของ แอนดรูว์ ซีมานส์ จาก Nancy, Please (2012) ที่เคยเข้าชิงที่เทศกาลหนัง Tribeca มาก่อน เขาเพิ่งพา Resurrection ไปพรีเมียร์แบบนอกสายประกวดที่เทศกาลหนัง Sundance เมื่อเดือนมกราคม และเข้าประกวดสาย American Independents Competition ที่เทศกาลหนัง Cleveland เมื่อสิ้นเดือนมีนาคมที่ผ่านมา หนังจะเข้าฉายในโรงภาพยนตร์อเมริกาและสตรีมใน Shudder กลางปีนี้

รีเมค Metropolis รีแบรนด์ “เมลเบิร์น” ไปอีกขั้นด้วย LED Volumes

เมื่อช่วงกลางเดือนเมษายนที่ผ่านมา NBCUniversal และ Apple TV+ ได้ประกาศข่าวความคืบหน้าเกี่ยวกับซีรี่ส์ Metropolis โปรเจกต์สุดทะเยอทะยานที่หาญกล้า “เล่นของสูง” รีเมคหนังไซไฟขนาดยาวเรื่องแรกๆ ของโลกจากยุคไวมาร์ของ ฟริตซ์ ลัง (Fritz Lang) ซึ่งได้รับการยกย่องเป็นหนึ่งในอนุสาวรีย์ตลอดกาลแห่งโลกภาพยนตร์

ข้อมูลเบื้องต้นระบุว่า Metropolis เวอร์ชันใหม่นี้จะสร้างเป็นซีรี่ส์ทีวีความยาว 8 ตอนจบ ควบคุมงานสร้างและกำกับทั้งแปดตอนโดย แซม เอสมาอิล (Sam Esmail) ซึ่งฝากฝีไม้ลายมือเป็นที่ประจักษ์จากซีรี่ส์ Mr. Robot (2015-2019) กับ Homecoming (2018-2020) และเคยเป็นข่าวว่าสนใจดัดแปลงหนังเยอรมันต้นฉบับเป็นซีรี่ส์มาตั้งแต่ปี 2016 – การถ่ายทำทั้งหมดจะเกิดขึ้นที่เมืองเมลเบิร์น ประเทศออสเตรเลีย ด้วยทุนสร้างราว 188 ล้านเหรียญฯ โดยคาดว่าจะเข้าสู่กระบวนการก่อนถ่ายทำ (pre-production) ภายในเดือนตุลาคม 2022 และเริ่มเปิดกล้องได้ช่วงต้นปี 2023

เมื่อสิ่งที่ทำให้ Metropolis (1927) ยังคลาสสิกคงทนมาจนถึงปัจจุบันคืองานภาพที่ล้ำสมัย การออกแบบโลกดิสโทเปียที่ล้ำยุค และวิช่วลเอฟเฟกต์ที่ตราตรึงเหนือกาลเวลา ฉบับรีเมคย่อมถูกจับตาว่าจะทำได้ใกล้เคียง ทัดเทียม หรือตีความอนาคตของเกือบร้อยปีก่อนด้วยวิสัยทัศน์แบบใด – ด้วยตัวเลข 188 ล้าน ซีรี่ส์ Metropolis ได้เป็นเจ้าของสถิติโปรดักชั่นที่(จะ)แพงที่สุดในประวัติศาสตร์ของรัฐวิกตอเรีย (เมลเบิร์นเป็นเมืองหลวง) เป็นที่เรียบร้อยแล้ว พร้อมประกาศว่าทางรัฐฯ ก็กำลังดำเนินการสร้างสถานที่ถ่ายทำเพื่อรองรับความยิ่งใหญ่และวิสัยทัศน์ของซีรี่ส์เรื่องนี้โดยเฉพาะ

เมื่อการก่อสร้างนี้แล้วเสร็จ ไม่เพียงจะกลายเป็นสถานที่ถ่ายทำด้วยเทคโนโลยี LED volumes แบบถาวรขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก หากยิ่งช่วยตอกย้ำความทะเยอทะยานของหน่วยงานที่อยู่เบื้องหลังอุตสาหกรรมสร้างสรรค์แห่งเมืองเมลเบิร์น, รัฐวิกตอเรีย และประเทศออสเตรเลีย ที่มุ่งหวังจะรักษาและพัฒนาสถานะศูนย์กลางด้านการถ่ายทำภาพยนตร์กับซีรี่ส์ชั้นนำของโลกต่อไป

ด้วยศักยภาพด้านเทคโนโลยีการถ่ายทำและกองทุน Victorian Screen Incentive ของรัฐฯ กับ Location Incentive ของรัฐบาลออสเตรเลีย เมลเบิร์นดึงดูดความสนใจของโปรดักชั่นลงทุนสูงจากฮอลลีวูดและทั่วโลกได้อยู่แล้วเป็นทุน (ก่อนหน้านี้ซีรี่ส์ดังอย่าง La Brea (2021) และ Clickbait (2021) ก็ถ่ายทำที่นี่) แต่รัฐบาลทั้งระดับประเทศและมลรัฐก็ยังสนับสนุนทุนเพื่อพัฒนาด้านสาธารณูปโภคเพื่ออุตสาหกรรมภาพยนตร์ครั้งนี้อย่างเต็มตัว โดยคาดหวังให้ที่นี่เป็นชื่อแรกที่โปรดักชั่นลงทุนสูงจากทั่วโลกนึกถึง และเชื่อมั่นว่าจะรองรับความทะเยอทะยานด้านเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าได้ ไม่ว่าจะเป็นภาพยนตร์ ซีรี่ส์ หรือการพัฒนาเกม และยังร่วมลงทุนจนเกิดสัญญาระยะยาวกับ NBCUniversal หลังสถานการณ์โควิด เพื่อให้เกิดการลงทุนด้านโปรดักชั่นที่ยั่งยืนกว่าการเซ็นสัญญากันไปแบบโปรเจกต์ต่อโปรเจกต์

Sydney Morning Herald รายงานว่าสตูดิโอขนาด 3700 ตารางเมตร มูลค่า 46 ล้านเหรียญฯ แห่งใหม่เพิ่งเปิดใช้งานไปเมื่อช่วงปลายเดือนมีนาคมที่ผ่านมา และเปิดประเดิมด้วยหนังชีวประวัติโรบิน วิลเลี่ยมส์ เรื่อง A Better Man พร้อมนำเสนอเป็นนัยว่าสถานการณ์อันคึกคักในขณะนี้ คือดอกผลที่เกินคาดของการลงทุนสร้างสถานที่ถ่ายทำเพื่อดึงดูดโปรดักชั่น หลังอดีตผู้บริหาร Universal ใช้เวลาเกินทศวรรษกว่าจะชักจูงให้ออสเตรเลียกับรัฐวิกตอเรียคล้อยตาม – จากที่เคยคาดการณ์ไว้ว่าการลงทุนด้านนี้จะสามารถดึงดูดเม็ดเงินเข้าประเทศได้ราว 200 ล้านเหรียญฯ ต่อปี แต่ขณะนี้แค่ La Brea (118 ล้าน) กับ Metropolis (188 ล้าน) ก็ทะลุเป้าไปไกลแล้ว

Metropolis (ซึ่งกำลังรอต่อคิวใช้พื้นที่ถัดจาก A Better Man) อาจใช้เงินลงทุนด้าน LED volumes เพิ่มอีกราว 60 ล้านเหรียญฯ ซึ่งได้รับเงินรัฐสนับสนุน 12.5 ล้านเหรียญฯ และรัฐวิกตอเรียยังลงทุนพัฒนาบุคลากรเพิ่มอีก 5 ล้านเหรียญฯ ผ่านมหาวิทยาลัยเมลเบิร์น เพื่อให้นักศึกษาได้เรียนรู้และเข้าใจเทคโนโลยีใหม่ที่เพิ่งเริ่มเป็นที่รู้จักของนักดูหนังทั่วโลกผ่านความโด่งดังของซีรี่ส์ The Mandalorian (2019-ปัจจุบัน) และหนังมาร์เวลในอนาคตอย่าง Ant-Man and the Wasp: Quantumania กับ Thor: Love and Thunder

จากรายชื่อดังกล่าว ภาพลักษณ์ของเทคโนโลยี LED volumes หรือการใช้จอดิจิตัลขนาดยักษ์เพื่อฉายภาพเทคนิคพิเศษที่สมจริงขึ้นเป็นฉากหลังของนักแสดงระหว่างถ่ายทำ (เพื่อเสริมหรือทดแทนการใช้ green screen เพื่อทำซีจีภายหลัง) อาจยังผูกโยงอยู่กับหนังหรือซีรี่ส์บล็อกบัสเตอร์ทุนสูงที่เต็มไปด้วยสเปเชี่ยลเอฟเฟกต์ แต่ทั้งออสเตรเลียกับรัฐวิกตอเรียก็มองการลงทุนนี้ในระยะยาว เพราะการติดตั้งเทคโนโลยีราคาแพงครั้งนี้ไม่ได้ทำครั้งเดียวจบที่ Metropolis หรือแค่จนหมดสัญญากับ NBCUniversal แต่ยังสามารถใช้งานต่อกับโปรดักชั่นอื่นที่จะเกิดขึ้นต่อไปในอนาคต ด้วยเล็งเห็นว่าหลังจากนี้ LED volumes จะเป็นที่นิยมมากขึ้น แม้กระทั่งกับหนังหรือซีรี่ส์ที่ไม่ได้ลงทุนระดับบล็อกบัสเตอร์

ขณะนี้ยังไม่มีรายละเอียดเพิ่มเติมทั้งเรื่องย่อ นักแสดง กำหนดฉาย หรือคำยืนยันจากใครก็ตามว่าการรีเมคครั้งนี้จะเป็นไปภายใต้วิสัยทัศน์แบบใด แต่หากไม่เกิดอุบัติเหตุระหว่างทาง ก็มีโอกาสสูงที่นักดูหนังทั่วโลกจะได้ดู Metropolis ในปี 2026 (ปีที่เกิดเรื่องราวทั้งหมดในหนังต้นฉบับ) หรือปี 2027 (ในวาระครบรอบ 100 ปี)

6 สารคดีจีนหาดูยาก ดูฟรีถึง 1 พ.ค. นี้

เทศกาลภาพยนตร์นานาชาติธรรมศาลา (Dharamsala International Film Festival – DIFF) ก่อตั้งขึ้นเมื่อปี 2012 โดยสองคนทำหนังคู่ชีวิต ริตู ซาริน (Ritu Sarin) และ เทนซิง โซนัม (Tenzing Sonam) เพื่อเปิดโลกภาพยนตร์ทางเลือกให้ชุมชนผู้ลี้ภัยและผู้พลัดถิ่นชาวทิเบตในเมือง และปัจจุบันเป็นที่ยอมรับในฐานะเทศกาลหนังอิสระชั้นนำอีกแห่งของอินเดีย (คำขวัญเทศกาลคือ bringing independent cinema to the mountains)

หลังต้องปรับทิศทางแบบเร่งด่วนช่วงล็อกดาวน์โควิดเมื่อปี 2020 จนถึงตอนนี้ทางเทศกาลก็ยังคงแอ็กทีฟกับการฉายหนังออนไลน์อย่างต่อเนื่อง (ภายใต้แนวคิด streaming independent cinema from the mountains ที่ล้อกับคำขวัญเทศกาล) ผ่านแพลตฟอร์ม DIFF Virtual Viewing Room ที่จะมีโปรแกรมหนังหมุนเวียนไปตลอดทั้งปี ด้วยตัวเลือกที่แปลกแตกต่างและหาดูยากเมื่อเทียบกับบรรดาเทศกาลหนังชั้นนำไม่ว่าจะในยุโรปหรือเอเชียด้วยกัน

โปรแกรมออนไลน์ล่าสุดของเทศกาลฯ คือ A Small Atlas of Chinese Independent Documentaries ซึ่งรวมสารคดีจีนหาดูยากไว้ถึง 6 เรื่อง จากการคัดเลือกของ จูอื้อคุน (Zhu Rikun) คนทำหนังสารคดีและโปรดิวเซอร์ของสารคดีความยาวหกชั่วโมงเรื่องสำคัญอย่าง Karamay (2010) – หนังกลุ่มนี้ไม่ใช่แค่หาดูยาก แต่อาจถึงขั้นไม่เป็นที่รู้จักมาก่อนสำหรับคนดูหนังส่วนใหญ่ ซึ่งคิวเรเตอร์ได้ทิ้งท้ายไว้ว่าเขาตั้งใจนำเสนอทางเลือก ก่อนทางเลือกเหล่านี้จะถูกลืม

สารคดีจีนทั้ง 6 เรื่อง ได้แก่

Chronicle of Longwang: A Year in the Life of a Chinese Village (หลี่อี้ฟาน – Li Yifan, 2007, 92 นาที) : ภาพเหตุการณ์ชีวิตประจำวันตลอดหนึ่งปีในหมู่บ้านหลงหวัง ชีวิตที่ไม่มีทุกข์ถาโถม ไม่มีสุขล้นเหลือ ทุกเหตุการณ์เกิดขึ้นแล้วสลายไปในสายลม เป็นภาพรวมไร้เส้นเรื่องของหมู่บ้านธรรมดาในจีนแผ่นดินใหญ่ที่ไม่ได้สลักสำคัญอะไร

We Are the … of Communism (กุ้ยจื่อเอิน – Cui Zi’en, 2007, 94 นาที) : การดิ้นรนต่อสู้ของโรงเรียนสำหรับลูกแรงงานแห่งหนึ่งในปักกิ่ง หลังถูกทางการสั่งปิดอย่างไม่มีสาเหตุ ครูกับนักเรียนต้องย้ายที่เรียนไปเรื่อยๆ จากตึกเรียนเก่า ตึกโรงงานร้าง ตั้งโต๊ะริมถนน ไปจนถึงหอพักของครู และนั่งเรียนอัดกันในรถตู้คันเล็ก

Listening to Third Grandmother’s Stories (เหวินฮุ่ย – Wen Hui, 2011, 71 นาที) : ผู้กำกับหญิงบันทึกและตีความเรื่องราวทั้งชีวิตของเหล่าอี๊ที่เธอเพิ่งได้พบเป็นครั้งแรกในวัยกลางคน (ส่วนเหล่าอี๊อายุแปดสิบกว่าแล้ว) เรื่องราวที่ราวกับว่าเหล่าอี๊รอให้เธอมาบันทึกไว้ ชีวิตของผู้หญิงที่แปรเปลี่ยนพร้อมความเปลี่ยนแปลงของประเทศ 

One Day in May (หม่าจ้านตง – Ma Zhandong, 2011, 145 นาที) : ภาพชีวิตของครอบครัวหนึ่งตลอดเวลากว่าปีครึ่ง หลังได้รับผลกระทบจากแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ในเสฉวนเมื่อวันที่ 12 พฤษภาคม 2008 หนังส่องลงไปให้เห็นว่าความทุกข์ ความทรงจำ การต่อสู้ยืนหยัดของครอบครัวนี้ เป็นสิ่งเดียวกับที่รัฐบาลจีนมองเห็นและให้ค่ามากน้อยแค่ไหน

Ants Dynamics (สวีรั่วเถา และ หวังฉืออู่ – Xu Ruotao & Wang Chuyu, 2020, 120 นาที) : ศิลปินจากปักกิ่งกลับบ้านเกิด คิดการแสดงและร่วมประท้วงเรียกร้องสิทธิ์กับกลุ่มคนงานของบริษัท China Telecom แต่ประท้วงไปได้สักพัก ศิลปินจากเมืองหลวงก็เริ่มมองเห็นว่าความจริงเบื้องหลังมันซับซ้อนกว่าที่คาด

One Says No (จ้าวต้าหยง – Zhao Dayong, 2020, 97 นาที) : เมื่อรัฐบาลรื้อไล่ที่หมู่บ้านเก่าในกวางโจวเพื่อสร้างเมืองใหม่ อาจงตัดสินใจยืนหยัดสู้ทุกวิถีทาง แม้อาคารโดยรอบจะถูกทุบจนเหลือบ้านเขาแค่หลังเดียว ถูกรัฐตัดน้ำตัดไฟ จ้างนักเลงให้มาคุกคามทำร้าย ถึงขั้นต้องติดระเบิดไว้ทุกทางเข้าออกของบ้านเพื่อป้องกันภัย

สตรีมหนังทั้งหมดได้ฟรี (หลังสมัครสมาชิก) ที่ https://online.diff.co.in/ ระหว่างวันที่ 22 เมษายน ถึง 1 พฤษภาคม 2022

Asghar Farhadi กับคดี A Hero ที่ยังไม่จบ

หลายครั้งเมื่อต้องรีบเร่งอัพเดทผ่านการแปลความข้ามภาษาก็ก่อให้เกิดความสับสนผิดพลาด เช่นเดียวกับสื่อภาพยนตร์ภาษาอังกฤษเมื่อวันที่ 4 เมษายน ที่ต่างเผยแพร่เนื้อข่าวคลาดเคลื่อนอยู่เกือบหนึ่งวันเต็มๆ ว่า อัสการ์ ฟาร์ฮาดี ผู้กำกับรางวัลออสการ์และหมีทองคำ ถูกศาลอิหร่านตัดสินว่ามีความผิดจริง (guilty) ตามข้อกล่าวหาว่าได้ขโมยคัดลอก (plagiarize) ผลงานของนักศึกษามาเป็นภาพยนตร์เรื่องล่าสุดของเขาคือ A Hero (2021) ก่อนแก้ไขถ้อยคำจากผิดจริงเป็น “ถูกสั่งฟ้อง” (indicted) แทน เมื่อมีทั้งคำชี้แจงและข้อเท็จจริงเพิ่มเติมว่าคดีนี้ยังไม่ถึงที่สุดในทางกฎหมาย

Film Club ขอไล่เรียงสรุปรายละเอียดความเป็นมาของคดีนี้ รวมถึงตัวละครที่เข้ามาเกี่ยวข้อง ข้อถกเถียงที่ทั้งน่าสนใจและน่ากังวลเมื่อพิจารณาในประเด็นเรื่องลิขสิทธิ์ กับเส้นเรื่องซึ่งทำให้ฟาร์ฮาดีมีสถานะราวกับเป็นตัวละครในหนังของเขาเองที่ต้องเผชิญหน้ากับจุดพลิกผันและข้อถกเถียงด้านจริยธรรมที่ยากจะชี้นิ้วตัดสินผิดถูก

ไม่นานหลัง A Hero เปิดตัวที่เทศกาลหนังเมืองคานส์ (และชนะรางวัลกรังด์ปรีซ์) อาซาเดห์ มาซิห์ซาเดห์ (Azadeh Masihzadeh) ได้กล่าวหาฟาร์ฮาดีออกสื่อว่าขโมยไอเดียและเนื้อหาไปจากสารคดีสั้นเรื่อง All Winners, All Losers (2018) ที่เธอกำกับในเวิร์กช็อปสารคดีที่เขาสอน เมื่อถูกกล่าวหาด้วยข้อหาร้ายแรง ฟาร์ฮาดีจึงฟ้องเธอข้อหาหมิ่นประมาท (ลำดับเหตุการณ์ว่าใครฟ้องใครก่อน สื่อภาษาอังกฤษยังเขียนขัดแย้งกันอยู่) และไม่ได้หยุดอยู่แค่สองคดีระหว่างอาจารย์กับนักศึกษา เมื่อโมฮัมหมัด เรซา โชกรี (Mohammad Reza Shokri) นักโทษคดีหนี้สินผู้เก็บทองแล้วส่งคืนขณะลาพักโทษที่เป็นต้นเรื่องของหนังทั้งคู่ ก็ฟ้องฟาร์ฮาดีด้วยเช่นกัน ด้วยเหตุผลว่าตัวละครใน A Hero ทำให้เสื่อมเสียชื่อเสียง

ข้อเท็จจริงเบื้องหลังเหตุการณ์จากทั้งสองฝ่ายรวมถึงบุคคลรายรอบ (ทนายความ, เพื่อนนักศึกษา, อาจารย์) นั้นค่อนข้างตรงกัน ยกเว้นจุดสำคัญที่ทำให้เรื่องนี้กลายเป็นคดีความ

ย้อนกลับไปเมื่อปี 2014 – ฟาร์ฮาดีเป็นอาจารย์สอนเวิร์กช็อปการทำหนังสารคดีที่ Karmaneh Institute ในกรุงเตหะราน ซึ่งเขาได้ให้นักศึกษาเก็บข้อมูลเพื่อทำหนังสารคดีภายใต้โจทย์ “คืนของหาย” โดยให้เนื้อหาข่าวเหตุการณ์จริงจากหนังสือพิมพ์กับสถานีโทรทัศน์ระดับประเทศเป็นข้อมูลเบื้องต้น นักศึกษาคนอื่นทำเรื่องจากข่าวที่ฟาร์ฮาดีนำมาให้ในเวิร์กช็อป ยกเว้นมาซิห์ซาเดห์ที่ค้นพบเรื่องราวของโชกรีด้วยตนเองที่เมืองชิราซ (Shiraz) ซึ่งเป็นบ้านเกิด

ฟาร์ฮาดีรับว่า A Hero ได้ไอเดียจากตัวโชกรีเช่นเดียวกับสารคดีของมาซิห์ซาเดห์ แต่แกนหลักของหนังนั้นได้แรงบันดาลใจจากส่วนหนึ่งในบทละคร Life of Galilio ของ แบร์โตลต์ เบรชท์ (Bertolt Brecht) และเมื่อกลับมาเวิร์กไอเดียนี้ต่อในปี 2019 ถึงได้ลงมือดัดแปลงเป็นบทภาพยนตร์ โดยยืนยันว่าเคยเห็นข่าวนี้ตั้งแต่ก่อนเริ่มเวิร์กช็อปที่เป็นปัญหา ส่วนเหตุผลที่ไม่ได้ติดต่อโชกรีก่อนเริ่มโปรเจกต์ ก็เพราะเขามองว่าตัวละครที่เขียนกับโชกรีตัวจริงเป็นคนละคนกัน จึงเลือกสืบค้นข้อมูลจากข่าวหนังสือพิมพ์และสื่ออื่นๆ เป็นหลัก ฟาร์ฮาดีให้สัมภาษณ์เพิ่มเติมภายหลังว่าไม่ได้ตั้งใจใช้หรือเน้นข่าวไหนเป็นพิเศษ แต่ตัวละครในความคิดเขาคือเหล่าคนเดินดินที่จับพลัดจับผลูตกเป็นพาดหัวข่าวกระแสสังคมเพราะการทำความดี แล้วเขียนบทต่อไปจากจุดนั้น

A Hero

ข้อถกเถียงเมื่ออ่านมาถึงจุดนี้จึงอยู่ในประเด็นที่ว่า ฝ่ายนักศึกษาจะอ้างกรรมสิทธิ์เหนือเรื่องของบุคคลที่มีตัวตนจริงและเป็นข่าวซึ่งสาธารณชนรับรู้อยู่แล้วได้อย่างไร เพราะต่อให้หนังสือพิมพ์ที่ฟาร์ฮาดีนำมาเป็นโจทย์ในเวิร์กช็อปคราวนั้นจะไม่มีเรื่องโชกรีรวมอยู่ด้วย และเธอค้นพบเรื่องนี้ด้วยตัวเองจริงเมื่อเดินทางกลับบ้านเกิด ฟาร์ฮาดีก็ย่อมมีสิทธิ์รู้เรื่องผ่านช่องทางอื่นอยู่แล้ว ไม่ว่าจะก่อนหรือหลังเวิร์กช็อปสารคดี (The Hollywood Reporter ได้รับลิงค์ข่าวภาษาฟาร์ซีจากฝ่ายกฎหมายของฟาร์ฮาดี ซึ่งลงวันที่ปี 2012 และ “คล้ายว่า” จะเป็นข่าวโชกรีคืนทอง)

ตรงนี้เองที่ข้อเท็จจริงของทั้งสองฝ่ายไม่ตรงกัน – มาซิห์ซาเดห์สู้คดีว่าข้ออ้างของฟาร์ฮาดีไม่เป็นความจริง เพราะเหตุการณ์โชกรีคืนทองเป็นข่าวแค่ในหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นที่ชิราซ หนังสือพิมพ์ดังที่จำหน่ายทั่วประเทศอิหร่านไม่เล่นข่าวนี้ เขาไม่เคยได้ออกทีวีช่องใหญ่ และไม่มีข่าวนี้ให้สืบค้นในโลกออนไลน์ (ดังนั้นความเป็นไปได้เดียวก็คือ ฟาร์ฮาดีต้องรู้เรื่องนี้เป็นครั้งแรกเมื่อเธอพรีเซนต์โปรเจกต์สารคดีในเวิร์กช็อปแล้วเท่านั้น) ผู้อำนวยการของ Karmaneh Institute และเพื่อนร่วมคลาสส่วนหนึ่งพูดตรงกันว่ามาซิห์ซาเดห์เริ่มทำสารคดีจากเรื่องที่เธอค้นพบเองจริง ไม่ได้ตั้งต้นจากข่าวที่ฟาร์ฮาดีนำมาให้ แต่ก็ไม่ได้หักล้างความเป็นไปได้ที่ว่าฟาร์ฮาดีอาจเคยเห็นเรื่องนี้มาก่อน

ในขณะที่เพื่อนกลุ่มหนึ่งได้ให้การเป็นพยานสนับสนุนมาซิห์ซาเดห์ นักศึกษาอีกหลายคนที่เข้าร่วมเวิร์กช็อปเดียวกันก็ยื่นคำให้การเพื่อสนับสนุนฟาร์ฮาดีในคดีเดียวกัน (ยังไม่ปรากฏว่ามีสื่อภาษาอังกฤษได้พูดคุยกับนักศึกษากลุ่มนี้) ซึ่งสำหรับมาซิห์ซาเดห์แล้ว พวกเขาอาจต้องทำไปเพราะแรงกดดันแบบเดียวกับที่เธออ้างว่าประสบพบเจอมาเอง – เธอเล่ากับ The Hollywood Reporter ว่าหลัง A Hero เริ่มถ่ายทำในปี 2019 ฟาร์ฮาดีได้เรียกเธอไปพบที่ห้องทำงาน ให้เซ็นเอกสารเพื่อมอบสิทธิ์ต่อตัวเรื่องและยืนยันว่าไอเดียทั้งหมดของ All Winners, All Losers นั้นเริ่มต้นจากเขา ซึ่งเธอยอมเซ็นเพราะเกรงสถานะกับอำนาจของฟาร์ฮาดี

ฉากนี้กลายเป็นจุดเริ่มต้นของความเคลือบแคลงสงสัย เพราะถึงแม้ว่าฝ่ายกฎหมายของฟาร์ฮาดีจะยืนยันกับสื่อตามหลักการว่าลำพังเฉพาะไอเดียกับแนวคิด (concept) นั้นย่อมไม่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายลิขสิทธิ์ ดังนั้นเอกสารที่ให้เธอเซ็นวันนั้น (และต่อมาถูกใช้เป็นส่วนหนึ่งของการสู้คดี) จึงไม่มีผลผูกพันตามกฎหมาย แต่ก็ตอบคำถามได้ไม่ชัดเจนเพียงพอว่าแล้วฟาร์ฮาดีให้มาซิห์ซาเดห์เซ็นเอกสารฉบับนี้ทำไม

หลังจากเรื่องนี้เริ่มเป็นข่าวที่สังคมอิหร่านสนใจได้สักพัก ผู้อำนวยการของ Karmaneh Institute ก็ได้รับการติดต่อจากศิษย์เก่าคนหนึ่ง ซึ่งอ้างว่าฟาร์ฮาดีก็เคยลอกไอเดียจากผลงานในเวิร์กช็อปสารคดีที่เขาเข้าร่วมเมื่อปี 2011 และเชื่อว่าฟาร์ฮาดีหยิบใช้ส่วนนั้นส่วนนี้จากหนังของนักศึกษาไปทำงานตัวเองโดยไม่ให้เครดิต แต่เขาก็พูดกับสื่อ (โดยปกปิดชื่อจริง) ว่าไม่เคยคิดฟ้องร้องให้เป็นคดีความเพราะ “เขาเอาเรื่องผมไปทำแบบไหนก็ถือเป็นงานเขา ไม่ใช่งานผม”

มวลของความเคลือบแคลงนี้ล้อไปกับสถานะของฟาร์ฮาดีในสังคมอิหร่านเองด้วย เพราะถึงจะมีชื่อเสียงเป็นที่เคารพนับถือด้วยความสำเร็จระดับโลก แต่สิ่งที่ทำให้เขาแตกต่างจากคนทำหนังอิหร่านดังๆ ที่พอทันยุคกันอย่าง อับบาส เคียรอสตามี (Abbas Kiarostami) โมห์เซ็น มัคห์มัลบัฟ (Mohsen Makhmalbaf) จาฟาร์ ปานาฮี (Jafar Panahi) หรือ โมฮัมหมัด ราซูลอฟ (Mohammad Rasoulof) ก็คือตัวฟาร์ฮาดีไม่เคยวิพากษ์ผู้มีอำนาจหรือแนวคิดอิสลามนิยมในประเทศอย่างเปิดเผย และหนังของเขาก็แทบไม่เคยมีปัญหาโดนเซ็นเซอร์จากรัฐบาลอิหร่านเลย (ในขณะที่ทุกรายชื่อข้างต้นล้วนเคยมีหนังถูกห้ามฉาย ส่วนปานาฮีกับราซูลอฟถึงขั้นถูกตัดสินจำคุก)

All Winners, All Losers

บางฝ่ายมองว่าท่าทีเช่นนี้ทำให้ความสำเร็จในต่างแดนของฟาร์ฮาดีกลายเป็นตัวกระตุ้นแนวคิดรักชาติของฝ่ายขวาในอิหร่าน บ้างก็รู้สึกว่าเขายินดีให้กลุ่มอำนาจนิยมใช้หนังของเขาเป็นเครื่องมือโฆษณาชวนเชื่อในเวทีโลก หรือถึงขั้นแอบสนับสนุนอยู่ลับๆ

ตามรายงานของสื่อมวลชนในอิหร่าน คดีความทั้งหมดที่เกี่ยวข้องเพิ่งเสร็จสิ้นขึ้นตอนการพิจารณาของศาลคดีวัฒนธรรมและสื่อประจำกรุงเตหะราน (Tehran Culture and Media Court) โดยในรอบสัปดาห์ที่ผ่านมา (ซึ่งสร้างความสับสนให้สื่อภาพยนตร์ภาษาอังกฤษมากมาย) ศาลฯ ได้อ่านคำสั่งกับผลการพิจารณาหลักฐานประกอบคดีจากพนักงานสอบสวนของสำนักงานอัยการ (judicial investigator, ซึ่งทำหน้าที่สืบสวนและรวบรวมพยานหลักฐาน เพื่อชี้ว่าคดีมีน้ำหนักเพียงพอต่อการพิจารณาคดีขั้นต่อไปในชั้นศาลหรือไม่) ที่มีผลผูกพันต่อคำฟ้องและข้อเรียกร้องที่เกิดขึ้น

คดีแรก: ฟาร์ฮาดีฟ้องมาซิห์ซาเดห์ข้อหาหมิ่นประมาท – ศาลไม่รับฟ้อง

คดีที่สอง: โชกรีฟ้องฟาร์ฮาดีว่า A Hero ทำให้เขาเสื่อมเสียชื่อเสียง – ศาลไม่รับฟ้อง

คดีที่สาม: มาซิห์ซาเดห์อ้างสิทธิ์ในส่วนแบ่งรายได้ที่ฟาร์ฮาดีจะได้รับจาก A Hero – ศาลไม่รับคำร้อง

และคดีที่สี่: มาซิห์ซาเดห์ฟ้องฟาร์ฮาดีว่าขโมยคัดลอกผลงานของเธอ – ศาลรับฟ้อง

เท่ากับว่าตอนนี้เหลือแค่คดีเดียวที่ยังอยู่ในกระบวนการพิจารณาคดีคือการตัดสินว่าฟาร์ฮาดีมีความผิดฐานขโมยคัดลอกผลงานหรือเปล่า หลังจากที่พนักงานสอบสวนฯ ลงความเห็นว่าพยานหลักฐานของคดีนี้มีน้ำหนักเพียงพอ (แต่ไม่ได้ลงรายละเอียดเพิ่มเติม) ในขั้นตอนต่อไป หมายเรียกของพนักงานสอบสวนฯ จะถูกส่งต่อไปยังศาลอาญา เพื่อเรียกตัวฟาร์ฮาดีให้ไปปรากฏตัวต่อศาลเพื่อเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม ซึ่งศาลอาญาจะพิจารณาความผิดพร้อมกำหนดอัตราโทษ – ทนายความของฟาร์ฮาดีชี้แจงว่าศาลอาญาจะตรวจสอบข้อเท็จจริงทั้งหมดอีกครั้ง และกระบวนการยังสามารถไปต่อที่ศาลอุทธรณ์ได้อีก พร้อมกับตั้งความหวังว่าผู้พิพากษาจะกลับคำตัดสิน (จากที่พนักงานสอบสวนฯ เห็นว่าพยานพลักฐานมีน้ำหนักพอเอาผิด) เมื่อได้รับฟังความเห็นของผู้เชี่ยวชาญด้านลิขสิทธิ์และทรัพย์สินทางปัญญา

เช่นเดียวกับ อเล็กซองดร์ มาลเลต์-กีย์ (Alexandre Mallet-Guy) หนึ่งในโปรดิวเซอร์ของ A Hero ที่เขียนแถลงการณ์สนับสนุนฟาร์ฮาดี ชี้แจงข้อเท็จจริงของคดีหลังเกิดความสับสน และแสดงความเชื่อมั่นว่าศาลจะตัดสินให้เขาพ้นผิดเพราะ “คุณมาซิห์ซาเดห์ไม่อาจอ้างกรรมสิทธิ์เหนือสาธารณสมบัติ (public domain) เมื่อเรื่องของนักโทษคนดังกล่าวปรากฏในรายงานข่าวกับรายการโทรทัศน์อยู่แล้วหลายปีก่อนที่สารคดีของเธอจะออกฉาย” พร้อมอ้างความเห็นของผู้เชี่ยวชาญในอิหร่าน (แต่ไม่ได้ลงรายละเอียดเพิ่มเติม) ว่าบทวิเคราะห์ที่เขียนถึงคดีนี้ ล้วนสรุปไปในทิศทางเดียวกันว่าฟาร์ฮาดีไม่มีความผิด

คงต้องใช้เวลาอีกพักใหญ่กว่าเรื่องจะเดินไปถึงฉากอ่านคำพิพากษา แต่ความน่าสนใจคือจุดชี้เป็นชี้ตายของคดีนี้ ซึ่งไม่ใช่การจับผิดว่า A Hero นั้นเหมือนหรือต่างกับ All Winners, All Losers มากน้อยแค่ไหน (เพราะได้แรงบันดาลใจเดียวกันย่อมมีจุดเหมือน แต่รายละเอียดหลายช่วงก็ต่างกันชัด) หากคือข้อเท็จจริงที่ทั้งสองฝ่ายยกมาสู้คดีในชั้นศาลว่าวีรกรรมเก็บทองคืนเจ้าของของโชกรีนั้นเข้าข่ายเป็นที่รับรู้ของสาธารณชนจริงหรือไม่ และไม่ว่าศาลอิหร่านจะชี้ว่าข่าวเก็บทองนี้เป็นที่รับรู้ทั่วกันหรือแค่ข่าวท้องถิ่น ก็ยังยากต่อการคาดเดาว่าศาลมีทัศนคติเรื่องลิขสิทธิ์อย่างไร ความน่าเคลือบแคลงสงสัยในบางพฤติกรรมของฟาร์ฮาดีมีส่วนสำคัญหรือไม่ และสถานะในสังคมอิหร่านของเขาจะส่งผลในทางบวกหรือทางลบเมื่อกระบวนการพิจารณาคดีเดินหน้าต่อไป

ฝันของ “คนจัดฉายหนังอิสระ” : รู้จักเพจ ‘เราว่าหนังเรื่องนี้ควรมีฉายที่อยุธยา’ กับภารกิจพาหนังหลากหลายสู่สายตาคนอยุธยา

“เราเริ่มกิจกรรมนี้ขึ้น โดยมาจากเรื่องง่ายๆ เลยครับ คืออยากดูหนังเรื่องนั้นเรื่องนี้กับแฟน ปกติจะเป็นผมเองที่หาโอกาสดูหนังมากกว่าแฟน เพราะส่วนใหญ่แฟนจะติดทำงานที่บ้านจนบางครั้งไม่สามารถใช้เวลาตรงนี้ร่วมกันได้ จึงเกิดกิจกรรมจัดฉายหนังขึ้นกัน ง่ายๆ อย่างนี้เลยครับ”

พิสิทธิศักดิ์ คำวรรณ เจ้าของเพจ ‘เราว่าหนังเรื่องนี้ควรมีฉายที่อยุธยา’ เล่าถึงที่มาของเพจเฟซบุ๊กและการเริ่มจัดกิจกรรมดูหนัง ซึ่งจัดตามสถานที่ต่างๆ ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา และต่อไปนี้คือความทรงจำเกี่ยวกับกิจกรรมฉายหนังที่เขาเคยจัด

พิสิทธิศักดิ์ คำวรรณ
  • Portrait of a Lady on Fire เป็นการฉายหนังอิสระเรื่องแรก จัดขึ้นที่ Makham Cafe & Gallery สถานที่นี้เป็นที่สำหรับคนชอบงานศิลปะ และคนทำงานศิลปะจะมานั่งพบปะพูดคุยกัน เป็นพื้นที่สี่เหลี่ยมเล็กๆ มีงานศิลปะบนผืนผ้าใบแคนวาสมากมายภายในร้าน เราเลือกสถานที่นี้เพราะคงไม่มีที่ไหนให้ความรู้สึกถึงคุณค่างานศิลปะเหมือนที่มาเรียนมอบให้เอลูอิสได้เท่าที่นี่อีกแล้ว
  • Drive my Car จัดขึ้นที่โรงภาพยนตร์อโยธยาเธียเตอร์ ณ ศูนย์ศึกษาประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา สถานที่แห่งนี้คือ 1 ในจุดหมายของการจัดฉายภาพยนตร์ของคนอยุธยาที่ผมมองเอาไว้ องค์ประกอบความเป็นเธียเตอร์ของที่นี่มีความเหมาะสมมากที่สุด นี่คือโรงหนังขนาดไม่ใหญ่ไปไม่เล็กไป ที่ซ่อนตัวอยู่ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นโรงหนังที่คนอยุธยาเองก็แทบไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามีอยู่ ซึ่ง Drive my Car ก็เป็นหนังที่จำเป็นต้องดูในสถานที่แบบนี้ (ความจริงแล้วหนังทุกเรื่องก็ควรอยู่ในสถานที่แบบนี้เช่นกัน) ที่นี่พร้อมและเหมาะสมที่สุดสำหรับการจัดฉายภาพยนตร์
  • FLEE จัดขึ้นที่ Playspot Boardgame Cafe แต่เป็นสถานที่ที่เราทดลองมากที่สุด ต่างจาก 2 ครั้งมากๆ ที่นี่เป็นอาคาร 4 ชั้นที่มีชั้นล่างเป็นคาเฟ่บอร์ดเกมส์ เราใช้สถานที่นี้ด้วยเหตุง่ายๆ คืออยู่ในเกาะเมืองที่คนเดินทางมาถึงง่าย ห่างจากสถานที่แรกที่เราจัดมาประมาณ 800 เมตร บนถนนเส้นเดียวกัน
  • Wheel of Fortune and Fantasy, Drive my Car จัดขึ้นที่ศูนย์การเรียนรู้ Toyota เมืองสีเขียว ครั้งนี้เลือกจัดที่นี่เพราะอยากทดลองจัดฉายแบบโอเพ่น แล้วด้วยเป็นการฉายหนังสัญชาติญี่ปุ่น เรามองว่าที่ศูนย์การเรียนรู้แห่งนี้มีหน้าตาคล้ายญี่ปุ่นอยู่พอสมควร จึงเลือกใช้สถานที่นี้ในการจัดฉายภาพยนตร์

“ใจจริงแล้วผมอยากทำที่ศูนย์ศึกษาประวัติศาสตร์ให้เป็นศูนย์กลางการฉายภาพยนตร์นอกกระแสของจังหวัดพระนครศรีอยุธยามากๆ แต่ติดขัดด้วยข้อจำกัดหลายๆ อย่างที่เราเองก็เข้าใจทางฝ่ายผู้ดูแลสถานที่ด้วยว่าเขาเองก็ต้องมีค่าใช้จ่ายที่ตามมา ทั้งนี้ทั้งนั้นในอนาคตข้างหน้าก็อาจจะมีการปรับรูปแบบให้สามารถจัดฉายในที่แห่งนี้ได้มากขึ้น ซึ่งก็ต้องขึ้นอยู่กับจังหวะเวลาและความเหมาะสมใจการที่จะทำได้ ซึ่งต้องได้ประโยชน์ร่วมกันทั้งฝ่ายเจ้าของสถานที่ ฝ่ายผู้จัด ฝ่ายคนดูด้วย ถ้าสามอย่างนี้ไปด้วยกันได้ในพื้นที่นี้ จะมีการฉายภาพยนตร์ที่ต่อเนื่องขึ้น เป็นระบบที่ได้มาตรฐานมากขึ้น การปรับพฤติกรรมของคนในพื้นที่จะตามมา”

“ถามว่าการจัดนอกสถานที่มีความท้าทาย น่าสนุกและมีความหลากหลายหรือไม่ อันนี้ก็ตอบว่ามันมีครบครับ แต่มันไม่สามารถการันตีหรือสร้างพฤติกรรมการชมภาพยนตร์ที่เป็นมาตรฐานได้ อย่างไรแล้วภาพยนตร์ก็ควรถูกฉายในสถานที่ที่เหมาะสม มีระบบรองรับที่พร้อมกว่าการฉายอย่างอิสระแน่นอน

แต่การฉายอิสระคือการหลีกหนีข้อจำกัดหลายๆ อย่าง มันอาจได้บางอย่างมา เช่น บรรยากาศการชมภาพยนตร์แบบที่หาไม่ได้ในโรงภาพยนตร์ การสร้างคอมมูนิตี้แบบใหม่ที่ไม่ต้องยึดติดกับโรงภาพยนตร์ แต่ภาพยนตร์ยังคงเป็นศาสตร์อย่างหนึ่งที่ควรค่าสำหรับการชมในที่ของมัน”

“ผมอยากทำทั้งแบบฉายอิสระและฉายโรงควบคู่ไปด้วยกันให้ดีที่สุด อยุธยาอาจมีโรงภาพยนตร์แบบที่คนจังหวัดอื่นมองหาก็ได้ ผมหาเจอแล้ว แค่ต้องทำให้มันอยู่ด้วยกันไปอย่างยั่งยืน เกิดประโยชน์ต่อคนทุกกลุ่มที่มีส่วนร่วม และคนทำ ทำมันไปโดยที่มีความสุขกับมัน”

“ผมยินดีกับทุกครั้งที่หนังได้ฉายมาตั้งแต่เริ่ม พอหนังฉายจบผมก็ยินดีกับมันมากขี้นไปอีก บางครั้งหนังที่ผมนำมาฉายมันได้รัยการตอบรับที่ดี ดีในแบบที่เราเข้าใจว่ามันคือคนแค่กลุ่มหนึ่ง ไม่ได้มากมาย แต่หลายครั้งที่เราเจอคนหน้าเดิม เจอคนที่เดินทางมาจากกรุงเทพฯ แวะมาแบ่งปันส่วนที่เราได้รับตรงนี้ไป ผมคิดว่ามันมีความหมายมาก เพราะที่สุดแล้วผมไม่เชื่อนะว่าคนที่อยากดูหนังจริงๆ จะไม่พาตัวเองไปดูหนังเรื่องที่ตัวเองอยากดู ต่อให้มันหาดูไม่ได้ในบ้านตัวเอง เขาก็จะพาตัวเองไปดูจนได้อยู่ดี”

“แต่ตรงนี้ที่เราทำอยู่ ในทางปฏิบัติมันเป็นแค่การทำให้เขาได้ดูมันในที่ที่ใกล้บ้านขึ้น ไม่ต้องเดินทาง แต่ในทางหนึ่ง มันก็อาจเป็นแค่จุดเริ่มต้นของเราได้เหมือนกัน ว่าอย่างน้อยถ้าเรายังทำมันต่อไปแล้วเจอผู้คนกลุ่มนี้ที่ยังไว้ใจเราอยู่ เราก็อยากทำให้ความไว้ใจนี้มันคุ้มค่า อนาคตอันใกล้ เขาจะไม่ใช่แค่ดูหนังกับเราเพราะมันใกล้ แต่ดูหนังกับเราเพราะมันมีความสุข ดูหนังกับเราเพราะเราคือกลุ่มคนที่ดูด้วยแล้วมีความสุข”

“อาจจะดูขวานผ่าซากไปหน่อยนะครับ แต่พฤติกรรมของคนที่เสพงานด้านนี้ ปัจจัยของผู้สนับสนุนจากภาครัฐคือส่วนหนึ่งก็จริง แต่ความสนใจในงานศิลปะบ้านเรา โดยเฉพาะเอาแค่ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ก็ยังเป็นอะไรที่เกี่ยวกับเรื่องของปัจเจกและรสนิยมของคน พื้นเพโดยธรรมชาติของคน เหล่านี้ต้องใช้เวลามากพอสมควร อยุธยายังไม่มีพื้นที่ตรงนี้ ในการทำให้คนที่เขา ‘กำลังจะ’ หรือ ‘พร้อมที่จะ’ เปิดรับสิ่งเหล่านี้ได้ลองเดินเข้าสัมผัสมันมากพอ”

“ที่นี่เป็นจังหวัดที่มีพิพิธภัณฑ์อยู่หลายที่ แกลเลอรี่อยู่หลายจุด แต่กลุ่มคนที่ทำสิ่งเหล่านี้เขาเพียงแค่ตั้งอยู่ มันไม่ได้ถูกกระตุ้นให้น่าสนใจมากพอเท่ากับสถานที่รูปแบบอื่น ที่นี่เต็มไปด้วยคาเฟ่ถ่ายรูป แน่นอนว่ามันก็คืออีกหนึ่งรูปแบบของศิลปะที่ปฏิเสธไม่ได้ แต่รูปแบบอื่นมันก็ต้องไม่ตายไปด้วย ซึ่งหน่วยงานรัฐ หน่วยงานท้องถิ่นเขายังมองไม่เห็นความสำคัญตรงนี้ ที่นี่ผมมีพวกพ้องที่ทำงานด้านศิลปะ แต่เขาต้องออกไปทำงานหากินที่อื่นเพื่อจุนเจือครอบครัวครับ”

Fast & Feel Love : ทุนนิยมที่รัก

สำหรับเกา ความเร็วคือทุกอย่าง ทุกนาทีหรือแม้แต่เสี้ยววินาทีมีความหมาย มีความหมายในระดับแพ้ชนะเป็นตาย เพราะเขาเป็นนักกีฬา cup stacking หรือนักเล่นแก้ว ในนิยามความหมายของแม่

เขาเริ่มรู้จักมันตั้งแต่เรียนมัธยมปลาย วางมันในฐานะความฝันของชีวิตแทนการเรียนมหาวิทยาลัยในคณะอะไรๆ ที่จับต้องได้ เขาและเพื่อนของเขาอีกจำนวนหนึ่งคือฝันร้ายของครูแนะแนวที่มีแนวให้แนะอยู่แค่ไม่กี่แนว

เพราะคนที่แนะแนวเขาจริงๆ คือเจ เพื่อนนักเรียนที่อาจจะหนักกว่าคนอื่น คือไม่ได้มีความฝันอะไรเลยทั้งสิ้น เจเป็นคนใจดี พูดไทยคำอังกฤษสิบห้าคำ มีความสุขกับการดูแลต้นไม้และคนอื่นๆ เจกับเกาได้คุยกันหลังเลิกเรียน และเจตัดสินใจจะเป็นผู้ดูแลของเกา ผ่านไปหลายปีพวกเขากลายเป็นแฟนกัน

เวลาผ่านไปอีกหลายปี เจยังคงดูแลเกาที่อาศัยอยู่กับแม่ที่ทำร้านก๋วยเตี๋ยว เกากำลังวางแผนจะเอาชนะ world record การต้องใช้สมาธิมหาศาลในการเรียงแก้ว ทำให้การอยู่บ้านแม่ที่เรียกใช้ตลอดเวลากลายเป็นปัญหา เพราะในการจะได้มาซึ่งความเร็วที่มากพอ เกาต้องการความสมบูรณ์พร้อมของบรรยากาศ อากาศ อาหาร ความเงียบ เพื่อบรรลุเป้าหมายนั้นเกาเลยชวนเจไปซื้อบ้านอยู่ด้วยกัน

เมื่อย้ายเข้ามาอยู่บ้านใหม่ เกายกธุระปะปังทุกอย่างในชีวิตให้เจจัดการ ตั้งแต่การทำอาหาร งานบ้าน การดูแลทางการเงิน หรือการติดต่อกับโลกภายนอก เกาทำผ่านเจทั้งหมดเพื่อที่เขาจะได้มีจิตจดจ่ออยู่กับเวลามิลลิวินาทีที่เร็วขึ้น ในเวลานั้นเอง เจก็ค่อยๆ แน่ชัดว่าตัวเองที่มีนิสัยของการดูแลผู้อื่นอย่างยอดเยี่ยม อยากดูแลลูกของเธอเองมากกว่าเกาที่ไม่อยากมีลูก แต่เกาปฏิเสธที่จะรับฟังเรื่องอื่นใดที่จะทำให้เขาไม่สามารถอัพเลเวลได้ เจจึงตัดสินใจช่วยเขาอัพเลเวลด้วยวิธีการขั้นสุดยอดนั่นคือไปจากเขา และในตอนนั้นเอง เกาผู้ใช้ข้ออ้างของการทำตามความฝันปฏิเสธภาระทางอารมณ์ทุกชนิดได้เรียนรู้ว่าที่ผ่านมา เขาขโมยเวลาของคนอื่นมาใช้เพื่อทำให้เวลาทางสถิติของตนสั้นลงมากแค่ไหน เขาต้องเรียนรู้ว่าชีวิตทุกวันคือการต่อสู้เอาตัวรอดในโลกทุนนิยมที่ไล่บี้เวลาของเขาให้สั้นลงแต่ไม่ใช่สั้นลงอย่างที่เขาต้องการ 

หากนับต่อเนื่องจาก ‘ฟรีแลนซ์ฯ’ และ ‘ฮาวทูทิ้ง’ เราอาจเรียกหนังอย่างลำลองได้ว่าเป็นภาพยนตร์เรื่องที่สามในไตรภาค ‘สิ่งมีชีวิตในโลกทุนนิยมที่มีตนเองเป็นศูนย์กลาง’ นอกจากกิมมิคชื่อตัวละครหลัก ยุ่น/จีน/เกา และตัวละครสายซัพ เจ๋/เจ/เจ หนังทั้งสามเรื่องยังมีจุดร่วมในสถานะของการเล่าเรื่องการต่อสู้ดิ้นรนของชนชั้นกลางในโลกทุนนิยม ไม่ใช่การต่อสู้เพื่อต่อต้านแต่เป็นการต่อสู้เพื่อเอาตัวรอดในโลกทุนนิยม การยอมรับมันและเป็นส่วนหนึ่งของมัน ถูกมันทำลาย แต่ก็ดิ้นรนเพื่อที่จะธำรงตนเอาไว้ในโลกทุน ในขณะเดียวกันหนังทั้งสามเรื่องก็พูดถึงผู้ใหญ่ไม่รู้จักโตในโลกที่มีตนเองเป็นศูนย์กลาง และเล่าถึงคนอื่นๆ ในแวดวงความสัมพันธ์โดยมีตัวฉันเป็นแกนกลาง ‘ฉัน’ คนฉลาดที่เอาแต่ใจ ออกจะไร้เยื่อใยกับคนรอบข้าง ถูกสั่งสอนว่าในฐานะสัตว์โลกทุนนิยมนั้น การจะเป็นส่วนหนึ่งของมันได้ ต้องละทิ้งไปหรือไม่ก็ช่วงใช้คนรอบข้างให้เป็นประโยชน์ โดยตัดขาดรูปแบบความสัมพันธ์แบบครอบครัว คนรัก หรือเพื่อน ปรับแปลงให้มันมีประสิทธิภาพ ให้เป็นปัจจัยการผลิต และแน่นอนว่าต้องแลกมากับการสูญเสียคุณค่าบางอย่างไป

หากนับต่อเนื่องจาก ‘ฟรีแลนซ์ฯ’ และ ‘ฮาวทูทิ้ง’ เราอาจเรียกหนังอย่างลำลองได้ว่าเป็นภาพยนตร์เรื่องที่สามในไตรภาค ‘สิ่งมีชีวิตในโลกทุนนิยมที่มีตนเองเป็นศูนย์กลาง’ … หนังทั้งสามเรื่องยังมีจุดร่วมในสถานะของการเล่าเรื่องการต่อสู้ดิ้นรนของชนชั้นกลางในโลกทุนนิยม ไม่ใช่การต่อสู้เพื่อต่อต้านแต่เป็นการต่อสู้เพื่อเอาตัวรอดในโลกทุนนิยม … ในขณะเดียวกันหนังทั้งสามเรื่องก็พูดถึงผู้ใหญ่ไม่รู้จักโตในโลกที่มีตนเองเป็นศูนย์กลาง และเล่าถึงคนอื่นๆ ในแวดวงความสัมพันธ์โดยมีตัวฉันเป็นแกนกลาง ‘ฉัน’ คนฉลาดที่เอาแต่ใจ ออกจะไร้เยื่อใยกับคนรอบข้าง

โดยแตกต่างอย่างสิ้นเชิงกับการต่อสู้ดิ้นรนของบรรดาเด็กชนชั้นล่างปากกัดตีนถีบที่ต้องดูแลพ่อแม่พี่น้องในหนังตระกูลอย่าง ไทบ้านเดอะซีรีส์ หรือบรรดาเด็กวัยรุ่นพอกะเทินที่การทำตามความฝันสวนทางกับข้อจำกัดของชีวิตอย่างบรรดาเด็กหนุ่มสาวในหมู่บ้านโนนหินแห่ใน หน่าฮ่านเดอะซีรีส์ หรือแม้แต่เด็กสาวสองคนที่หาที่ทางของตัวเองในประเทศที่ไม่ได้อย่าง เบลล์และซู ใน Where We Belong คนหนุ่มสาวในหนังของนวพลไม่มีปัญหาเหล่านั้น แต่การไม่มีปัญหาเหล่านั้นไม่ใช่ไม่มีปัญหา ทุกข์คนเมืองในหนังของนวพลคือการไม่สามารถเข้ากันได้กับโลกทุนนิยมที่อ้าแขนรับพวกเขาเป็นส่วนหนึ่งมาตลอด หากพวกเขาพบว่าในโลกที่เอื้อให้พวกเขามากกว่ามากแล้วนั้นยังต้องการจากพวกเขามากขึ้นไปอีก เพื่อน ครอบครัว คนรัก กลายเป็นสมอถ่วงรั้ง แม้แต่ ร่างกาย บ้าน และเวลา ก็ฉุดรั้งพวกเขาจากความสมบูรณ์แบบที่โลกทุนต้องการจากเขา การอุทิศตัวของพวกเขาจึงไม่ใช่แค่การทำงานเลี้ยงปากท้อง ต่อให้ท้องอิ่มพวกเขาก็ยังต้องทำต่อไปเพื่อความฝัน เมื่อความฝันกลายเป็นเครื่องมือขูดรีดแรงงานขั้นกว่าที่เรียกร้องทุกอย่างจากพวกเขา

เราอาจบอกได้ว่า หนังสามเรื่องเล่าเวลาสามช่วงวัย และปัญหาการขูดรีดของทุนนิยมของแต่ละช่วง ฟรีแลนซ์ พูดถึงการขูดรีด ‘ร่างกาย’ ตนเอง และปัญหาของการเป็นอิสระจากทุนแต่ตกเป็นทาสของทุน งานที่ไม่มีเวลาเข้าออกกลายเป็นงานที่ไม่มีเวลาหยุดพัก มนุษย์กลายเป็นเครื่องจักรที่โดดเดี่ยวไร้เพื่อน และชำรุด ในขณะที่ฮาวทูทิ้งพูดถึงการที่ทุนนิยมขูดรีด ‘พื้นที่’ ตัวละครเปลี่ยนจากแรงงานมาเป็นเจ้าของกิจการ และต้องกำจัด ‘พื้นที่ทั้งในแง่กายภาพด้วยการเปลี่ยนบ้านของแม่มาเป็นออฟฟิศของตน และการเคลียร์พื้นที่ทางใจด้วยการขจัดผู้คนออกไปจากชีวิตอย่างไร้ความปราณี จนมาถึง Fast and Feel Love ที่ว่าด้วยการขูดรีด ‘เวลา’ ทั้งจากการต้องการไปยังฝั่งฝันของคนที่ละทิ้งวิถีทางแบบทุนนิยมดั้งเดิม (เรียนมหาวิทยาลัย ทำงาน ก้าวหน้าในองค์กร) ในโลกใหม่ที่โอกาสเป็นของทุกคน ขณะเดียวกันก็ขูดรีดเวลาจากคนรอบข้างในฐานะผู้สนับสนุนเขาด้วย ถึงที่สุดตัวละครของเขาคือคนที่หนีจากโลกทุนนิยมแบบเดิมเพื่อไปติดกับดักทุนนิยมเดิมในรูปแบบใหม่

อย่างไรก็ตามเมื่อเทียบกันในกระบวนการทางเทคนิค Fast and Feel Love กลายเป็นหนังที่แตกต่างจากสองเรื่องแรกอย่างชัดเจน เพื่อให้สภาวะของ ‘เวลา’ ชัดขึ้นใน Fast and Feel Love นวพล เลือกวิธีการใหม่โดยการ ‘ทิ้ง’ รูปแบบเดิมที่เขาเคยถนัดในฐานะหนังนิ่งช้า หน้าตาย ที่ทั้งขบขันและขมขื่น มาเป็นหนังที่รวดเร็วถึงรวดเร็วมาก ด้วยวิธีการแบบหนังโฆษณา (ซึ่งเป็นภาพแทนของหนึ่งในรูปแบบการใช้เวลาให้มีประสิทธิภาพสูงสุดของทุนนิยม / ในอีกทางหนึ่งการที่หนังได้สปอนเซอร์เป็นโครงการบ้าน ทำให้ไม่ว่าจะตั้งใจหรือไม่การไทอินบ้านในหนังทำให้มันเกือบจะกลายเป็นหนังโฆษณาบ้านไปจริงๆ) คลิปไวรัล และความขบขันอย่างรวดเร็วแบบคนรุ่นใหม่ที่วัฒนธรรมทางสายตาอยู่กับการกวาดตามอง การรูดเลื่อน ทุกอย่างต้องมีเสียงดัง จู่โจม พุ่งเข้าใส่ มันไม่ใช่วัฒนธรรมของการ ‘จ้องมอง’ อีกต่อไป

หนังจึงออกมาสนุก ฉับไวรวดเร็ว ต่างจากความนิ่งช้าหน้าตายในหนังสองเรื่องก่อนหน้า หนำซ้ำยังเต็มไปด้วยการอ้างอิง ยั่วล้อ คารวะ ภาพยนตร์ มีม คลิปไวรัล และวัฒนธรรมป๊อบอย่างไม่บันยะบันยัง

และในเมื่อหนังเรื่องนี้อ้างอิงภาพยนตร์ทั้งบทพูด การแสดง ไปจนถึงการถ่าย จึงไม่มีอะไรน่าสนุกไปกว่าการเขียนถึงหนังเรื่องนี้โดยการอ้างอิงภาพยนตร์ที่ทำให้ผู้เขียนนึกถึงในตลอดเวลาที่นั่งดูหนังเรื่องนี้ (โดยหนังที่เลือกมาทั้งหมดไม่ใช่หนังที่ถูกอ้างถึงในหนัง)

ดังที่ได้กล่าวไป ภายใต้การยักย้ายการอ้างอิงจากศิลปะวัฒนธรรมเฉพาะกลุ่ม มาสู่การยั่วล้ออ้างอิงวัฒนธรรมป๊อบภาพยนตร์ฮอลลีวู้ด มีมในอินเทอร์เน็ต FFL มุกตลกของหนังยืนอยู่บนการรับรู้สิ่งที่มันถูกอ้าง ตั้งแต่ คริสโตเฟอร์ โนแลน ไปจนถึง Fast and Furious จากสตาร์วอรส์ ไปถึงจอนวิค มันน่าสนใจอย่างยิ่ง สิ่งที่ FFL เอามายั่วล้อ เป็นวัฒนธรรมป๊อบที่อยู่คนละระนาบกับ ลีน่าจัง หนูรัตน์ ไปจนถึงโซเฟีย ลา หรือ พระมหาเทวีเจ้าในหนังชุด หอแต๋วแตก ของพจน์ อานนท์ หนังที่หลังจากผ่านกาลเวลาเกินทศวรรษ หอแต๋วแตกของพชร์ อานนท์ ได้เปลี่ยนจากหนังไทยที่ถูกนำมาล้อในฐานะมาตรฐานของหนังห่วย ไปเป็นหนึ่งในหนังคัลท์สำคัญ ที่นอกจากจะทำเงินจนทำให้มีภาคต่อออกมาอีกหลายภาค หนังยังกลายเป็นจดหมายเหตุมโนสาเร่ของกระแสสังคมชั่วคราวของไทย หอแต๋วแตกกลายเป็นบันทึกสิ่งไร้สาระที่สังคมจ้องมอง สูบกิน แล้วโยนทิ้ง หนังเองก็เอาสิ่งนั้นมาใช้อย่างฉาบฉวย เน้นความทันเวลาแล้วก็โยนทิ้งไปไม่ต่างกัน ด้วยวิธีการยั่วล้อต่างรสนิยมนี้ ทำให้หนังสองเรื่องฉายภาพผู้ชมสองกลุ่มที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง พูดกันคนละภาษา มุกตลกคนละแบบ แต่หนังสองเรื่องกลับใช้วิธีการที่คล้ายคลึงกันอย่างยิ่งจนเรียกได้ว่าเป็น multiverse ของกันและกัน 

สิ่งที่ FFL เอามายั่วล้อ เป็นวัฒนธรรมป๊อบที่อยู่คนละระนาบกับ ลีน่าจัง หนูรัตน์ ไปจนถึงโซเฟีย ลา หรือ พระมหาเทวีเจ้าในหนังชุด หอแต๋วแตก ของพจน์ อานนท์ … ด้วยวิธีการยั่วล้อต่างรสนิยมนี้ ทำให้หนังสองเรื่องฉายภาพผู้ชมสองกลุ่มที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง พูดกันคนละภาษา มุกตลกคนละแบบ แต่หนังสองเรื่องกลับใช้วิธีการที่คล้ายคลึงกันอย่างยิ่งจนเรียกได้ว่าเป็น multiverse ของกันและกัน 

อย่างไรก็ตามความไม่พยายามของหอแต๋วแตก ทำให้ตัวละครในหนังชุดนี้กลายเป็นอะไรก็ได้ ใครก็ได้ ทำอะไรก็ได้ ราวกับในจักรวาลของหอแต๋วแตกทุกอย่างเป็นไปได้ทั้งหมด ความไม่แคร์อาจจะเป็นปัญหา แต่มันก็เป็นประโยชน์พอๆ กัน ในทางตรงกันข้าม ความก้ำกึ่งละล้าละลังในการเป็นหนังยั่วล้อกับหนังที่พูดเรื่องจริงจังอย่างเช่นสงครามชีวิตของคนวัยกำลังจะเป็นผู้ใหญ่เต็มตัวทำให้หนังขาดมิติเชิงลึกของตัวละครแบบที่หนังของนวพลเคยมี ชีวิตของเกาและเจกลายเป็นเพียง background ของมุกตลก เราไม่ได้เห็นความทุกข์ ความเจ็บปวดของตัวละครมากนัก เพราะทันทีทีหนังเริ่มดิ่งลงในชีวิตของตัวละคร มันก็คล้ายกับมีสัญญาณเตือนดราม่าแบบที่เกาได้ยินแล้ว หนังก็กระชากตัวเองกลับคืนมาเล่นตลกอ้างอิงภาพยนตร์เพื่อสร้างความบันเทิง แบบที่คลิปไวรัลต่างๆ ของ Salmon House ชอบใช้ ทางเลือกนี้อาจจะน่าสนุกและเปลี่ยนหนังให้เป็นเกม แต่มันก็ลดรูปชีวิตลงไปไม่น้อย 

เราไม่เรียกร้องมิติลึกซึ้งของตัวละครในหอแต๋วแตก เพราะมันวางตัวเองไปเป็นความแฟนตาซีเหนือโลก แต่การขาดหายมิติเชิงลึกของตัวละครใน FFL เป็นเรื่องที่ชวนใจหายมากทีเดียว 

ในอีกทางหนึ่ง นวพล เคยให้สัมภาษณ์ไว้ว่าหนังเรื่องนี้คือ ‘หนังแอคชั่นที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวัน’ แอคชั่นไม่ใช่การกู้โลก ไม่ใช่การออกไปต่อสู้กับเหล่าร้าย ออกแรงไล่ล่า แต่เกิดขึ้นในการต้องเผชิญหน้ากับปั๊มน้ำที่ร้องไม่หยุด บ้านที่ถูกตัดไฟ และการซื้อกองทุนเพื่อลดหย่อนภาษีให้ทันเวลา นวพลถ่ายหนังเรื่องนี้ด้วยเทคนิคแบบหนังแอคชั่น ตัดฉับไว ซูมเร็วโหมเพลงประกอบ สโลว์โมชั่นเพื่อเพิ่มความตื่นเต้น การบอกให้นักแสดงเล่นด้วยความรู้สึกว่าตัวเองอยู่ในหนังแอคชั่น หยิบเอาวิธีการแบบนั้นมาใช้ การพูดคนเดียว การออกเสียงช้าๆ เน้นคำ การทำตัวเหมือนกับว่าการไปปากซอยคือการบุกเข้าไปในตึกที่กำลังไฟไหม้ น่าสนใจที่เขาเลือกกีฬา stacking ซึ่งในทางหนึ่งก็เป็นกีฬาที่เอาชีวิตประจำวันมาแข่งขันกัน ด้วยการกำหนดว่าใครเรียงแก้วได้ไวที่สุด กีฬาที่ทำให้ชีวิตประจำวันกลายเป็นการแข่งขันที่น่าตื่นเต้นในระดับการกอบกู้โลก ซึ่งก็ไปกันได้ดีกับความเป็นแอคชั่นในชีวิตประจำวัน

แต่มันก็ทำให้ทั้งหมดนั้นเป็นหนัง มันไม่ใช่หนังที่เล่าเรื่องชีวิตประจำวัน แต่เทคนิคของหนังคือการทำให้ชีวิตประจำวันกลายเป็นหนัง และเมื่อมันเป็นหนังตัวละครก็เป็นแค่ตัวละคร หนังตอกย้ำความเป็นหนังของมันอยู่เรื่อยๆ ผ่านการให้ตัวละครหันมาพูดกับผู้ชมอยู่เรื่อยๆ ผ่านทางเสียงประกอบแบบวิดีโอเกม และเกากับเจก็กลายเป็นตัวละครในวิดีโอเกมไปจริงๆ เพราะเราไม่ต้องรู้สึกร้อนหนาวเจ็บปวดกับการที่ตัวละครในวิดีโอเกม ถูกยิงแทงฆ่าตกตึก เรารู้ว่าพวกเขาเป็นตัวละคร มีภารกิจที่ต้องทำให้สำเร็จ ชีวิตถูกวางไว้ข้างนอกเพื่อภารกิจนั้น 

มันจึงทำให้นึกถึงหนังอย่าง Memoria ของอภิชาติพงศ์ ​วีระเศรษฐกุล หนังประหลาดที่สามารถถอดโครงสร้างของหนังมาเป็นหนังแอคชั่นซูเปอร์ฮีโร่ได้เช่นกัน เพราะมันว่าด้วยหญิงสาวที่ได้ยินเสียงปังในหัว ออกตามหาหนทางรักษาก่อนจะพบว่าเสียงปังนั้นเป็นเสียงผี เสียงของความท